Düşük Kan Şekeri (Hipoglisemi): Belirtiler, Nedenler, Önleme ve Tedavi

Düşük kan glukozu (düşük kan şekeri) ya da hipoglisemi, kandaki glukoz düzeyinin sizin için sağlıklı kabul edilen sınırın altına düşmesiyle ortaya çıkar. Diyabetli birçok kişi için bu, kan şekeri ölçümünün 70 mg/dL’nin altına inmesi anlamına gelir.¹

Ancak “düşük” kabul edilen değer kişiden kişiye değişebilir. Bu nedenle sizin için hangi kan şekeri düzeyinin düşük sayıldığını doktorunuza veya sağlık ekibinize danışın.

🧩 Düşük kan şekeri (hipoglisemi) nedir?

Düşük kan glukozu, kanınızdaki glukoz düzeyinin sizin için sağlıklı aralığın altına düşmesidir. Diyabetli birçok kişi için 70 mg/dL’nin altındaki ölçüm düşük kabul edilir.¹

Yine de bu eşik sizin için farklı olabilir. Kendi hedef aralığınızı ve “düşük” tanımınızı sağlık ekibinizle netleştirin.

📊 Düşük kan şekeri ne kadar yaygındır?

Düşük kan şekeri; tip 1 diyabeti olan kişilerde ve insülin kullanan tip 2 diyabetlilerde yaygındır. Ayrıca insülin dışındaki bazı diyabet ilaçlarını kullanan tip 2 diyabetlilerde de görülebilir.

İnsülin kullanan diyabetlilerde yapılan geniş kapsamlı küresel bir çalışmada; tip 1 diyabetlilerin 5’te 4’ü ve tip 2 diyabetlilerin neredeyse yarısı, 4 haftalık bir dönem içinde en az bir kez düşük kan şekeri yaşadığını bildirmiştir.²

Kişinin kendi kendine tedavi edemeyeceği kadar kan şekerinin düşmesi “şiddetli hipoglisemi” olarak tanımlanır. Şiddetli hipoglisemi daha nadirdir. ABD’de insülin kullanan veya pankreasın kana insülin salmasını artıran bazı diyabet ilaçlarını alan yetişkinlerde, her yıl 100 kişiden yaklaşık 2’sinde şiddetli hipoglisemi gelişebilir.³

🧠 Kimlerde düşük kan şekeri gelişme olasılığı daha yüksektir?

Aşağıdaki durumlar sizde düşük kan şekeri gelişme olasılığını artırabilir:⁴

• Tip 1 diyabetinizin olması
• İnsülin veya bazı diğer diyabet ilaçlarını kullanmanız
• 65 yaş ve üzeri olmanız⁵
• Daha önce düşük kan şekeri yaşamanız
• Böbrek hastalığı, kalp hastalığı veya bilişsel bozulma gibi başka sağlık sorunlarınızın bulunması

⚠️ Düşük kan şekeri belirtileri nelerdir?

Düşük kan şekeri belirtileri genellikle hızlı başlar ve kişiden kişiye değişebilir. Aşağıdaki Tablo 1’de görüldüğü gibi, belirtiler hafif düzeyden şiddetliye kadar uzanabilir.

Tablo 1. Düşük kan şekeri belirtileri⁶

Uyku sırasında düşük kan şekeri

Kan şekeri siz uyurken düşebilir ve birkaç saat boyunca düşük kalabilir; bu da ciddi sorunlara yol açabilir.⁷

Uyku sırasında düşük kan şekerinin belirtileri şunları içerebilir:

• Uykuda bağırma veya kâbus görme
• Pijamaları ya da çarşafları ıslatacak kadar terleme
• Uyandıktan sonra yorgun, sinirli veya kafası karışık hissetme

Bazen kişi uyanmayabilir veya belirtiyi fark etmeyebilir. Buna rağmen uyku sırasında düşük kan şekeri, uykuyu bölebilir ve yaşam kalitesini, ruh halini ve çalışma kapasitesini etkileyebilir. Ayrıca gece hipoglisemisi, gündüz yaşanan düşük kan şekeri belirtilerini fark etme ve bu belirtilere yanıt verme olasılığını azaltabilir.

🚑 Düşük kan şekerinin komplikasyonları nelerdir?

Hafif-orta düzey düşük kan şekeri çoğu zaman kolaylıkla tedavi edilebilir. Ancak şiddetli hipoglisemi; bayılma, koma veya ölüme yol açabilen ciddi komplikasyonlara neden olabilir.

Düşük kan şekerinin tekrarlayan atakları şunlara yol açabilir:

• Düşük kan şekerinden korku veya kaygı nedeniyle diyabetinizi yönetmek için gerekli ilaçları almaktan kaçınırsanız, kan şekerinizin yükselmesi⁸
• “Hipoglisemi farkındalığı kaybı” (hipoglisemi unawareness): Kan şekeri çok düşene kadar belirti fark etmeme durumu

🧬 Diyabeti olan kişilerde düşük kan şekerine ne neden olur?

Düşük kan şekeri, insülinin veya pankreasın kana insülin salmasını artıran bazı ilaçların bir yan etkisi olarak ortaya çıkabilir. Bu ilaçlar kan şekeri düzeyini düşürebilir.

Diyabette kullanılan iki tür ağızdan alınan (hap) ilaç düşük kan şekerine neden olabilir:

• Sülfonilüreler: Genellikle günde bir veya iki kez alınır; saatler boyunca insülin salınımını artırabilir.
• Meglitinidler: Yemeklerden önce alınır; kısa süreli insülin artışını destekler.

Aşağıdaki durumlar da kan şekerinizi düşürebilir:

• Yeterince karbonhidrat (karb) almamak. Karbonhidrat içeren yiyecek ve içecekleri tükettiğinizde sindirim sistemi şeker ve nişastaları glukoza parçalar. Glukoz kana geçer ve kan şekerini yükseltir. Yeterince karbonhidrat yememek veya öğün atlamak/öğünü geciktirmek, kan şekerinizi sizin için sağlıklı düzeyin altına indirebilir.
• Açlık (oruç) tutmak. Tıbbi bir işlem öncesi veya başka amaçlarla aç kalırken, kan şekerini düşüren ilaçları kullanmaya devam etmek hipoglisemi riskini artırabilir.
• Fiziksel aktiviteyi artırmak. Alıştığınız rutinin üzerinde aktivite yapmak, aktiviteden sonra 24 saate kadar kan şekerini düşürebilir.
• Yeterli yemek yemeden fazla alkol almak. Alkol, özellikle bir süredir bir şey yemediyseniz, vücudun kan şekerini dengede tutmasını zorlaştırır. Ayrıca alkol, hipogliseminin ilk belirtilerini hissetmenizi engelleyebilir; bu da şiddetli belirtilere yol açabilir.
• Hastalanmak. Hastayken daha az yiyebilir veya yediklerinizi tutamayabilirsiniz; bu durum kan şekerini düşürebilir.

🛡️ Diyabetim varsa düşük kan şekerini nasıl önleyebilirim?

İnsülin veya kan şekerini düşüren başka ilaçlar kullanıyorsanız, aşağıdaki adımlar hipoglisemiyi önlemeye yardımcı olabilir.

• Kan şekerinizi nasıl kontrol edeceğinizi doktorunuza veya sağlık ekibinize sorun. En yaygın yöntem kan şekeri ölçüm cihazı (glukometre) kullanmaktır. Hipoglisemi farkındalığı kaybınız varsa veya sık hipoglisemi yaşıyorsanız, sürekli glukoz izleme sistemi (CGM) iyi bir seçenek olabilir. CGM düzenli aralıklarla ölçüm yapar ve değeriniz hedef aralığın altına düşerse alarm verebilir.
• Düzenli beslenme planınızda, kan şekerinizi hedef aralıkta tutmaya yardımcı olacak yeterli karbonhidrat içeren öğünler, atıştırmalıklar ve içecekler bulunmasına dikkat edin. Yanınızda hızlı etkili karbonhidrat kaynağı taşıyın (örneğin glukoz tabletleri veya küçük meyve suyu kutusu). Alkol alıyorsanız aynı zamanda bir şeyler yemek daha güvenlidir.
• Egzersiz ve fiziksel aktivite sırasında güvenli olun. Fiziksel aktivite, aktivite sırasında ve sonrasında saatlerce kan şekerini düşürebilir. Aktivite öncesi, sırasında ve sonrasında kan şekerinizi kontrol etmeniz ve hipoglisemiyi önlemek için ilaç dozunuzu veya karbonhidrat alımınızı ayarlamanız gerekebilir. Örneğin aktivite öncesi küçük bir ara öğün, hipoglisemiyi önlemeye yardımcı olabilir.
• Hipoglisemiyi önlemek için sağlık ekibinizle birlikte çalışın. Kullandığınız diyabet ilaçlarından hangilerinin hipoglisemi yapabileceğini ve belirtileri nasıl önleyip tedavi edeceğinizi sorun. Gerekirse diyabet yönetim planınızı birlikte güncelleyin.

🍬 Düşük kan şekerini nasıl tedavi ederim?

Düşük kan şekeri belirtilerinden birini veya birkaçını hissetmeye başlarsanız kan şekerinizi ölçün. Kan şekeriniz hedefinizin altındaysa veya 70 mg/dL’nin altındaysa şu adımları izleyin:

1. Hemen 15–20 gram glukoz veya karbonhidrat alın. Örnekler:
2. Dört glukoz tableti veya bir tüp glukoz jeli.
3. Yarım su bardağı (yaklaşık 120 ml / 4 ons) meyve suyu (düşük kalorili veya şekeri azaltılmış değil). Böbrek hastalığınız varsa potasyum içeriği yüksek olabileceği için portakal suyu içmeyin. Elma, üzüm veya kızılcık suyu iyi seçeneklerdir.
4. Yarım kutu (yaklaşık 120–180 ml / 4–6 ons) gazlı içecek (diyet/şekersiz değil).
5. 1 yemek kaşığı şeker, bal veya mısır şurubu.
6. 15 dakika bekleyin ve kan şekerinizi tekrar ölçün. Değeriniz hâlâ düşükse tekrar 15–20 gram glukoz veya karbonhidrat alın.
7. Bir 15 dakika daha sonra kan şekerinizi tekrar ölçün. Kan şekeriniz hedef aralığınıza dönene kadar bu adımları tekrarlayın.
8. Bir sonraki ana öğününüz 1 saatten daha uzaktaysa, kan şekerinizi sağlıklı aralıkta tutmak için küçük bir ara öğün yapın. Kraker veya bir parça meyve iyi bir seçenek olabilir.

Sindirim hızını yavaşlatan ilaç kullanıyorsanız hipoglisemi tedavisi

Bazı diyabet ilaçları, yemekten sonra kan şekerinin çok yükselmesini önlemek için karbonhidratların sindirimini yavaşlatır. Bu ilaçları kullanırken hipoglisemi yaşarsanız glukoz tabletlerini veya glukoz jelini hemen almanız gerekir. Diğer karbonhidrat kaynaklarını yiyip içmek kan şekerinizi yeterince hızlı yükseltmeyebilir.

🧯 Şiddetli hipoglisemi yaşarsam ve kendim tedavi edemezsem ne olur?

Glukagon, kan şekerini yükselten bir hormondur ve şiddetli hipoglisemiyi tedavi etmenin en iyi yoludur. Enjeksiyon veya burun spreyi olarak bulunabilir ve kan şekerini hızlı şekilde yükseltir. Doktorunuz acil durumlarda kullanmanız için bir glukagon kiti reçete edebilir.

Kan şekeriniz çok düşerse kendi kendinize tedavi edemeyebilirsiniz. Şiddetli hipoglisemiye hazırlıklı olmak için:

• Glukagon acil kitini ne zaman ve nasıl kullanacağınızı doktorunuz veya sağlık ekibinizle konuşun. Kitiniz varsa paketin üzerindeki tarihi düzenli kontrol edin ve süresinin dolmadığından emin olun.
• Ailenize, arkadaşlarınıza ve iş arkadaşlarınıza glukagonu ne zaman ve nasıl uygulayacaklarını öğretin. Glukagon uyguladıktan sonra veya yanınızda glukagon kiti yoksa hemen 112’yi aramalarını söyleyin.
• Tıbbi uyarı bilekliği veya kolyesi takın. Bu kimlik, diğer kişilere diyabetiniz olduğunu ve acil bakım gerekebileceğini bildirir. Hızlı bakım almak, düşük kan şekerinin yol açabileceği ciddi sorunları önlemeye yardımcı olabilir.

❓ SSS: Hipoglisemi hakkında en sık sorulan 5 soru

Referanslar

• [1] American Diabetes Association. 6. Glycemic targets: standards of medical care in diabetes—2021. Diabetes Care. 2021;44(suppl 1):S73–S84. doi: 10.2337/dc21-S006
• [2] Khunti K, Alsifri S, Aronson R, et al. Rates and predictors of hypoglycaemia in 27,585 people from 24 countries with insulin-treated type 1 and type 2 diabetes: the global HAT study. Diabetes, Obesity, & Metabolism. 2016;18(9):907–915. doi: 10.1111/dom.12689
• [3] Karter AJ, Lipska KJ, O’Connor PJ, et al. High rates of severe hypoglycemia among African American patients with diabetes: the surveillance, prevention, and management of diabetes mellitus (SUPREME-DM) network. Journal of Diabetes and Its Complications. 2017;31(5):869–873. doi: 10.1016/j.jdiacomp.2017.02.009
• [4] Silbert R, Salcido-Montenegro A, Rodriguez-Gutierrez R, Katabi A, McCoy RG. Hypoglycemia among patients with type 2 diabetes: epidemiology, risk factors, and prevention strategies. Current Diabetes Reports. 2018;18(8):53. doi: 10.1007/s11892-018-1018-0
• [5] American Diabetes Association. 12. Older adults: standards of medical care in diabetes—2021. Diabetes Care. 2021;44(suppl 1):S168–S179. doi: 10.2337/dc21-S012
• [6] Masharani U. Diabetes mellitus & hypoglycemia. In: Papadakis MA, McPhee SJ, eds. Current Medical Diagnosis & Treatment. McGraw Hill; 2018:1222–1268.
• [7] Graveling AJ, Frier BM. The risks of nocturnal hypoglycaemia in insulin-treated diabetes. Diabetes Research and Clinical Practice. 2017;133:30–39. doi: 10.1016/j.diabres.2017.08.012
• [8] Diabetes Canada Clinical Practice Guidelines Expert Committee, Yale JF, Paty B, Senior PA. Hypoglycemia. Canadian Journal of Diabetes. 2018;42(suppl 1):S104–S108. doi: 10.1016/j.jcjd.2017.10.010

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.