Nöropatik Ağrı: Nedir ve Tedavisi Nasıl Yapılır?

Nöropatik ağrı, sinir sisteminin (somatosensöriyel sistemin) bir bölümünde gelişen lezyon ya da hastalık nedeniyle ortaya çıkan, çoğu zaman kronikleşebilen ve yaşam kalitesini belirgin biçimde düşüren bir ağrı türüdür. [1]

Bu ağrı, klasik “doku hasarı alarmı” gibi çalışmaz; sorun, ağrıyı taşıyan sinirlerin ve ağrı yollarının kendisinde olduğu için yanma, elektrik çarpması, iğnelenme, dokununca acıma gibi alışılmadık hislerle kendini gösterebilir. [1]

Bu yazıda nöropatik ağrı nedenlerini, belirtilerini ve tanı sürecini net bir şekilde ele alıp; nöropatik ağrı tedavisi için kullanılan yöntemleri (ilaçlar, fizik tedavi, psikolojik yaklaşımlar ve girişimsel seçenekler) adım adım bir yol haritası şeklinde anlatacağım. [3]

Nöropatik ağrı neden “farklı” bir ağrıdır?

Çoğu insanın “ağrı” dediğinde aklına gelen şey nosiseptif ağrıdır: Kesik, burkulma, iltihap ya da kas zorlanması gibi bir doku hasarı olur ve vücut bunu beyne alarm olarak iletir. Hasar iyileştikçe ağrı da genellikle azalır. [1]

Nöropatik ağrıda ise sinir sistemi yanlış sinyal üretir veya gelen sinyali yanlış yorumlar. Sonuçta ortada aktif bir doku yaralanması olmasa bile ağrı hissi devam edebilir; ağrı şiddeti, hasarın büyüklüğüyle her zaman bire bir uyumlu olmayabilir. [1]

Kronik ağrı içinde nöropatik özellikler taşıyan tabloya farklı çalışmalarda yaklaşık %6-10 aralığında rastlandığı bildirilmiştir. [2] [5]

Nöropatik ağrı nasıl oluşur?

Nöropatik ağrının temelinde “sinir hasarı sonrası aşırı uyarılabilirlik” yer alır. Hasar gören sinir lifleri, normalde üretilmemesi gereken kontrolsüz elektriksel deşarjlar ortaya çıkarabilir; beyne giden ağrı sinyali artar ya da bozulur. [1]

Bu süreç zamanla sadece hasarlı siniri değil, omurilik ve beyindeki ağrı işlemleme merkezlerini de etkileyebilir. Ağrı yollarındaki duyarlılık arttıkça, düşük şiddette uyaranlar bile ağrı gibi algılanabilir (allodini) ya da zaten ağrılı bir uyarana aşırı yanıt gelişebilir (hiperaljezi). [1]

Nöropatik ağrının karmaşık yapısı nedeniyle tek bir “mucize çözüm” beklemek gerçekçi değildir. Tedavide amaç, ağrıyı sıfırlamaktan çok ağrı şiddetini anlamlı ölçüde azaltıp uyku, hareket ve günlük işlevselliği geri kazandırmaktır. [5]

Nöropatik ağrı çeşitleri: Periferik mi, santral mi?

Nöropatik ağrı, hasarın yerine göre iki ana gruba ayrılır. Periferik nöropatik ağrı; beyin ve omurilik dışındaki sinirlerin etkilenmesiyle gelişir. Santral nöropatik ağrı ise beyin veya omurilik düzeyindeki hasarlara bağlıdır. [1]

Bu ayrım önemlidir; çünkü altta yatan nedenler, tanıda kullanılacak testler ve tedavi seçenekleri değişebilir. Yine de pratikte birçok hastada hem periferik hem santral mekanizmalar iç içe geçebilir. [1]

Periferik nöropatik ağrıya yol açan yaygın nedenler

• Diyabete bağlı sinir hasarı: Uzun süre yüksek kan şekeri, özellikle ayaklarda yanma, uyuşma ve ağrıya yol açabilir; diyabette nöropati yaşam boyu sık görülen komplikasyonlardandır. [10]
• Zona sonrası sinir ağrısı (postherpetik nevralji): Zona döküntüsü geçse bile sinir hattında aylarca sürebilen ağrı kalabilir. [14]
• Sinir sıkışmaları ve tuzak nöropatiler: Karpal tünel, bel fıtığına bağlı sinir kökü basısı gibi durumlarda ağrıya uyuşma ve karıncalanma eşlik edebilir. [17]
• Travma veya cerrahi sonrası sinir yaralanması: Kaza, kesi, kırık veya ameliyat alanında sinir etkilenirse inatçı nöropatik ağrı gelişebilir. [5]
• Kemoterapiye bağlı periferik nöropati: Bazı kemoterapi ajanları sinirlerde toksisiteye neden olarak ağrılı nöropatiye yol açabilir. [11]
• Vitamin eksiklikleri ve alkol kullanımı: B12 gibi bazı vitaminlerin eksikliği veya uzun süreli alkol kullanımı periferik sinir sağlığını bozabilir. [17]

Santral nöropatik ağrıya yol açan yaygın nedenler

• İnme (felç) sonrası ağrı: Beyindeki ağrı yolları etkilendiğinde “merkez kaynaklı” yanıcı, batıcı ağrılar görülebilir. [1]
• Multipl skleroz (MS): Omurilik veya beyindeki miyelin hasarı, ağrı yollarını etkileyerek nöropatik ağrı oluşturabilir. [1]
• Omurilik yaralanmaları: Omurilik düzeyinde hasar, hasarın altında kalan bölgelerde ağrı, yanma ve dokunmaya hassasiyetle seyredebilir. [1]

Nöropatik ağrı belirtileri nelerdir?

Nöropatik ağrı, hastaların ağrıyı tarif ediş biçimiyle çoğu zaman kendini ele verir. “Yanıyor”, “elektrik çarpıyor”, “iğne batıyor”, “bıçak saplanıyor”, “ciltte karıncalanma var” gibi ifadeler tipiktir. [1]

Ağrı bazı kişilerde sürekli bir arka plan sızısı şeklinde, bazılarında ise kısa ama şiddetli ataklar halinde gelir. Aynı kişide hem sürekli hem atak tarzı ağrı birlikte de görülebilir. [5]

Nöropatik ağrı yalnızca duyusal bir sorun değildir. Motor sinirler etkilenirse güçsüzlük ve kaslarda incelme; otonom sinirler etkilenirse terleme, cilt rengi ve ısı değişiklikleri gibi bulgular eşlik edebilir. [17]

Nöropatik ağrının en ayırt edici 5 bulgusu

• Yanma, kavrulma, sıcak basması hissi. [1]
• Elektrik çarpması gibi ani ve kısa süreli ağrı nöbetleri. [1]
• Uyuşma, karıncalanma, iğnelenme (parestezi) ya da rahatsız edici anormal his (dizestezi). [1]
• Allodini: Normalde acıtmayan hafif temasın bile ağrıya yol açması (örneğin çarşaf teması). [1]
• Hiperaljezi: Ağrılı uyarana orantısız şiddette yanıt. [1]

Nöropatik ağrı ile normal ağrı arasındaki farklar

Özellik	Nöropatik ağrı	Nosiseptif (doku hasarı) ağrı
Kaynak	Sinir sistemi lezyonu/hastalığı. [1]	Doku hasarı, iltihap, zorlanma. [1]
Tarif	Yanma, elektrik çarpması, iğnelenme; dokununca acıma. [1]	Sızlama, zonklama, baskı; hareketle artabilir. [1]
Klasik ağrı kesicilere yanıt	Çoğu zaman sınırlıdır; özel nöropatik ajanlar gerekir. [4]	Daha öngörülebilir yanıt alınabilir. [1]
Eşlik eden his kaybı	Uyuşma/karıncalanma sık görülür. [17]	Her zaman görülmez. [1]
Amaç	Ağrı ve işlevselliği birlikte iyileştirmek; gerçekçi hedef gerekir. [5]	Hasar iyileşirken ağrıyı azaltmak. [1]

Tablodaki ayrım pratikte her zaman bu kadar keskin değildir; bel fıtığı, kanser ağrısı veya kireçlenme gibi tablolar hem nosiseptif hem nöropatik bileşen taşıyabilir. [5]

Nöropatik ağrı tanısı nasıl konur?

Nöropatik ağrı tanısı genellikle ayrıntılı öykü ve nörolojik muayene ile başlar. Hekim, ağrının dağılımını (dermatom/sinir hattı), eşlik eden uyuşma-güçsüzlük olup olmadığını ve ağrıyı tetikleyen durumları sorgular. [5]

Tanıyı desteklemek için bazı tarama anketleri kullanılabilir. DN4 ve painDETECT gibi ölçekler nöropatik özellikleri yakalamada yardımcıdır; ancak tek başına tanı yerine geçmez, klinik değerlendirmeyi tamamlar. [6] [7]

Tanı için pratik 7 adımlı yaklaşım

1. Ağrının tam yerini, yayılımını ve süresini netleştirin (ne zaman başladı, nereye vuruyor?). [5]
2. Ağrının niteliğini tanımlayın: yanma mı, elektrik mi, iğnelenme mi, dokununca artıyor mu?. [1]
3. Eşlik eden bulguları sorgulayın: uyuşma, güçsüzlük, denge sorunu, gece artışı, cilt değişikliği. [17]
4. Muayenede duyusal testi planlayın: hafif dokunma, iğne batırma, sıcak-soğuk ayrımı, titreşim. [5]
5. Gerekirse tarama ölçeği uygulayın (DN4, painDETECT gibi). [6] [7]
6. Altta yatan nedeni araştırın: diyabet, enfeksiyon, travma, vitamin eksikliği, ilaç toksisitesi gibi. [5]
7. Tanı belirsizse veya ağır bulgu varsa ileri testlere yönelin (EMG/sinir iletim çalışmaları, görüntüleme, kan testleri). [17]

Hangi testler istenebilir?

Her hastaya her test gerekmez. Ama altta yatan nedeni netleştirmek veya sinir hasarının tipini belirlemek için bazı tetkikler yararlı olabilir. [17]

Periferik sinirlerle ilgili şüphede EMG ve sinir iletim çalışmaları; bel-boyun kaynaklı şüphede görüntüleme yöntemleri; diyabet, B12 eksikliği, tiroit bozukluğu gibi durumları dışlamak için kan testleri kullanılabilir. [5] [17]

Nöropatik ağrı tedavisi: Gerçekçi hedefler ve ölçüm

Nöropatik ağrı tedavisi “tamamen geçsin” hedefiyle değil, “anlamlı azalsın ve hayat geri gelsin” hedefiyle planlandığında daha başarılı olur. Bu nedenle tedavinin başında baz çizgisi belirlemek (örneğin 0-10 ağrı skalasında gün içi ortalama) ve hedefi netleştirmek önemlidir. [5]

Ağrıda yaklaşık %30’luk azalma, birçok çalışmada klinik olarak anlamlı iyileşme eşiği olarak kabul edilir. [8]

İlaç tedavilerinde etki hemen başlamayabilir. Bazı kılavuzlar, ilk fark edilir etkinin 1-2 haftayı bulabileceğini; en yüksek faydanın ise 6-8 haftaya kadar uzayabileceğini belirtir. [5]

Nöropatik ağrı tedavisi nasıl yapılır?

Nöropatik ağrı tedavisi üç ayağa dayanır: (1) altta yatan nedeni yönetmek, (2) sinir ağrısını hedefleyen tedavilerle semptomları azaltmak, (3) hareket, uyku ve psikolojik dayanıklılığı güçlendirmek. [5]

Bu yaklaşım multidisipliner bir plan gerektirir; bazı hastalarda nöroloji, fizik tedavi ve algoloji ekiplerinin birlikte çalışması gerekebilir. Tedavi kişiye özeldir ve düzenli takip ister. [4]

1) Altta yatan nedeni tedavi etmek: İlerlemenin frenidir

Nöropatik ağrının kalıcı hale gelmesini önlemenin en güçlü yolu, sinire zarar veren nedeni mümkün olduğunca erken kontrol altına almaktır. Örneğin diyabette kan şekeri kontrolünün iyileştirilmesi, nöropatinin ilerlemesini yavaşlatmaya ve komplikasyonları azaltmaya yardımcı olur. [10]

Vitamin eksikliği, alkol kullanımı veya ilaç toksisitesi gibi geri döndürülebilir nedenler varsa bunların düzeltilmesi, tedavinin temel parçasıdır. [17]

Zona özelinde, uygun yaş ve risk grubundaki kişilerin aşılanması, zona ve postherpetik nevralji riskini belirgin azaltabilir. [14]

2) Nöropatik ağrı ilaçları: Hangi gruplar, hangi mantıkla?

Nöropatik ağrıda kullanılan ilaçlar, sinir hücresinin aşırı uyarılabilirliğini azaltmayı veya ağrı yollarındaki kimyasal iletimi düzenlemeyi hedefler. Bu yüzden klasik ağrı kesiciler çoğu kişide tek başına yeterli olmaz. [4]

Birçok uluslararası kılavuz, ilk seçenekler arasında bazı antidepresan grupları (trisiklikler veya SNRİ’ler) ve bazı antiepileptik/antikonvülzan grupları önermektedir. [3] [4]

İlaç seçimi; ağrının dağılımı, eşlik eden hastalıklar (örneğin depresyon, uyku bozukluğu, böbrek sorunları), yaş ve yan etki toleransına göre kişiselleştirilir. [5]

İlaç tedavisinde net bir deneme planı nasıl olmalı?

En sık yapılan hata, bir ilacı yeterli süre ve uygun takip olmadan “işe yaramadı” diye bırakmak veya aynı anda birçok ilaca başlamakdır. Kılavuzlar genellikle “kısa ardışık denemeler” yerine, tek tek ve planlı denemeyi vurgular. [5]

Pratikte şu yaklaşım iş görür: Birinci seçenek ilaç grubuyla başlanır, doz ve yan etkiler doktor kontrolünde titrasyonla ayarlanır; 6-8 hafta sonunda ağrıda anlamlı azalma ve işlevsellikte artış yoksa alternatif birinci seçenek denenir. [5]

Etkili bulunan tedavilerde, ilacın gerçekten fayda sağlayıp sağlamadığını görmek için yılda en az bir kez kontrollü doz azaltımıyla yeniden değerlendirme yapılması önerilir. [5]

3) Topikal (bölgesel) tedaviler ne zaman düşünülür?

Ağrı vücudun küçük ve sınırlı bir alanındaysa, cilde uygulanan topikal ajanlar sistemik yan etki riskini azaltarak fayda sağlayabilir. Kılavuzlar, lidokain bantları ve yüksek konsantrasyon kapsaisin uygulamalarını belirli durumlarda ikinci basamak seçenekler arasında değerlendirir. [3]

Topikal tedaviler özellikle postherpetik nevralji gibi lokalize nöropatik ağrılarda öne çıkar; ancak her hasta için uygun olmayabileceği ve doğru kullanımın önemli olduğu unutulmamalıdır. [5]

4) Kemoterapiye bağlı nöropatik ağrıda yaklaşım

Kemoterapiye bağlı periferik nöropati (CIPN) geliştiğinde, öncelik kemoterapi ekibiyle birlikte risk-fayda dengesini değerlendirmektir. Ağrı şiddetliyse semptom kontrolü için bazı ilaç seçenekleri düşünülür. [11]

ASCO kılavuzu, ağrılı CIPN tedavisinde kanıtı görece daha güçlü olan bir SNRİ seçeneğini (duloksetin) öne çıkarır. Bu tür tedaviler mutlaka hekim takibiyle planlanmalıdır. [11]

5) Girişimsel nöropatik ağrı tedavisi yöntemleri

İlaç ve destekleyici tedavilere rağmen ağrı kontrol altına alınamıyorsa, girişimsel yöntemler gündeme gelebilir. Bu yöntemler, ağrı iletimini geçici olarak durdurmayı veya ağrı yolunu modüle etmeyi amaçlar ve genellikle uzman merkezlerde uygulanır. [12]

Örnek seçenekler arasında sinir blokları, radyofrekans uygulamaları ve omurilik stimülasyonu yer alır. Hangi yöntemin uygun olduğu; ağrının nedeni, yayılımı ve önceki tedavilere yanıtla belirlenir. [12]

Omurilik stimülasyonu (SCS) ne zaman değerlendirilir?

Omurilik stimülasyonu, kronik nöropatik kökenli ağrıda, standart tıbbi tedavilere yeterli yanıt alınamadığında değerlendirilebilen bir nöromodülasyon yöntemidir. NICE, uygun seçilmiş hastalarda bu yaklaşım için rehberlik yayınlamıştır. [12]

Bu yöntem her hastaya uygun değildir; aday seçiminde ağrının süresi, şiddeti, fonksiyon kaybı ve psikososyal faktörler dikkate alınır. Amaç, ağrıyı ve buna bağlı engelliliği azaltmaktır; takip ve cihaz ayarı gerektirebilir. [12]

Radyofrekans (RF) uygulamaları hangi durumlarda gündeme gelir?

Radyofrekans uygulamaları, özellikle belirli sinir dallarının hedeflenebildiği yüz ağrıları gibi durumlarda seçenek olabilir. Sistematik derlemeler, trigeminal nevralji gibi yüz ağrılarında RF’nin ağrıyı azaltmada etkili olabileceğini; ancak uyuşukluk gibi yan etkilerin ve yönteme bağlı risklerin değerlendirilmesi gerektiğini bildirir. [16]

RF, siniri tamamen “yok etme” olarak düşünülmemelidir; farklı RF teknikleri vardır ve karar, nöroloji/algoloji değerlendirmesiyle verilir. [16]

6) Fizik tedavi, egzersiz ve hareket: Nöropatik ağrıda neden önemlidir?

Nöropatik ağrı yaşayan birçok kişi, ağrıdan kaçınmak için hareketi azaltır. Bu durum zamanla kas gücünün düşmesine, eklem sertliğine, denge sorunlarına ve ağrıya eşlik eden yorgunluğun artmasına yol açabilir. [5]

Bu nedenle tedavinin önemli bir parçası kontrollü hareket planıdır. Hedef; siniri zorlamak değil, dolaşımı desteklemek, fonksiyonu korumak ve ağrıya rağmen güvenli hareket kapasitesini artırmaktır. [5]

Haftalık net hareket hedefi

Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinler için haftada 150-300 dakika orta yoğunlukta aerobik aktivite (veya 75-150 dakika yüksek yoğunlukta aktivite) ile haftada en az 2 gün kas güçlendirici egzersizi önerir. [9]

Nöropatik ağrısı olan kişiler için bu hedefe bir anda çıkmak zor olabilir. Bu durumda daha küçük parçalarla başlamak (örneğin günde 10-15 dakikalık yürüyüşler) ve toleransa göre artırmak daha güvenlidir. [9]

Düşme riski olanlarda 3 pratik öneri

• Ev içinde kaygan zeminleri azaltın, gece yolu aydınlatın ve uygun ayakkabı kullanın. [17]
• 65 yaş üstünde veya denge sorunu olanlarda denge egzersizlerini haftada 3 gün ve üzeri planlamak düşme riskini azaltmaya yardımcı olabilir. [9]
• Ayaklarda uyuşma varsa düzenli ayak kontrolü ve cilt bakımı, fark edilmeyen yaralanmaların önüne geçebilir. [10]

7) Uyku, stres ve psikolojik destek: Ağrının şiddetini değiştirebilir

Kronik ağrı, yalnızca sinir dokusunun değil, kişinin uyku düzeninin, stres düzeyinin ve baş etme becerisinin de konusudur. Bu yüzden biyopsikososyal yaklaşım, nöropatik ağrı yönetiminde temel kabul edilir. [5]

Cochrane derlemeleri, bilişsel davranışçı terapi gibi psikolojik yaklaşımların kronik ağrıda ağrı şiddeti ve işlevsellik üzerinde küçük ama anlamlı faydalar sağlayabildiğini bildirmektedir. [13]

Pratikte en etkili yaklaşım; ilaç tedavisi, fiziksel aktivite ve psikolojik desteği tek bir plan içinde birleştirebilmektir. [5]

Günlük yaşamda nöropatik ağrıyı yönetmek için 10 net adım

• Ağrı günlüğü tutun: günün hangi saatinde arttığını, neyin tetiklediğini yazın. [5]
• Uyku saatlerinizi sabitleyin ve yatak odasını serin-karanlık tutun; uyku bozulması ağrı hassasiyetini artırabilir. [5]
• Ani ve yoğun egzersiz yerine düşük şiddette düzenli hareketi tercih edin. [9]
• Şiddetli sıcak-soğuk uygulamalarından kaçının; his kaybı olan bölgelerde yanık/donma riski artabilir. [17]
• Diyabetiniz varsa ayak bakımını rutin haline getirin ve kan şekeri hedefleri için hekimle plan yapın. [10]
• Alkol tüketimini azaltın; periferik sinir sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olabilir. [17]
• Uzun süre aynı pozisyonda kalmamaya çalışın; sinir sıkışmasına yatkınsanız kısa molalar verin. [5]
• Kıyafet seçimini gözden geçirin: allodini varsa sürtünmeyi artıran sert kumaşlardan kaçının. [1]
• Stres yönetimi için nefes egzersizi veya farkındalık çalışmaları ekleyin; psikolojik stres ağrıyı alevlendirebilir. [13]
• İlaç kullanıyorsanız, etki ve yan etkiyi takip edip kontrol randevularını aksatmayın; doz değişimini kendi başınıza yapmayın. [5]

Ne zaman doktora başvurulmalı? Acil uyarı işaretleri

Nöropatik ağrı çoğu zaman acil bir durum değildir; ancak bazı belirtiler hızlı değerlendirme gerektirir. [17]

Aşağıdaki durumlardan biri varsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurmak önemlidir. [17]

• Ani gelişen kol-bacak güçsüzlüğü, yürüme bozulması veya belirgin his kaybı. [17]
• İdrar veya dışkı kontrolünde yeni başlayan sorunlar, kasık bölgesinde uyuşma (özellikle bel kaynaklı şüphede). [17]
• Ateş, açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi gibi sistemik bulguların eşlik etmesi. [17]
• Şiddetli travma sonrası başlayan ağrı ve nörolojik bulgular. [5]
• Yaygın kızarıklık-döküntü sonrası sinir hattında şiddetli ağrı (zona şüphesi). [14]

Nöropatik ağrı için hangi bölüme gidilir?

Nöropatik ağrıda ilk başvuru çoğu zaman nöroloji veya algoloji (ağrı bilimi) olur. Tanı belirsizse ya da altta yatan hastalık karmaşıksa nöroloji değerlendirmesi önem taşır; ilaçlara dirençli ve uzun süredir devam eden durumlarda algoloji desteği gerekebilir. [5]

Sinir sıkışması, omurga kaynaklı ağrı, denge ve hareket kısıtlılığı öne çıkıyorsa fiziksel tıp ve rehabilitasyon yaklaşımı planın önemli parçası olabilir. [5]

Nöropatik ağrıyı önlemek mümkün mü?

Nöropatik ağrının her türü önlenebilir değildir; ancak bazı riskler yönetildiğinde hem sinir hasarı hem de ağrının kronikleşme ihtimali azalabilir. [5]

Diyabeti olan kişilerde kan şekeri hedeflerinin hekimle birlikte planlanması, nöropati gelişimi ve ilerleyişi açısından temel koruyucu adımdır. [10]

Zona aşısı, uygun yaş ve risk grubunda zona ve postherpetik nevralji riskini belirgin azaltır; bu da nöropatik ağrının önemli bir nedenine karşı koruma sağlar. [14]

Sinir sıkışmasına yatkın işlerde düzenli mola vermek, ergonomiyi iyileştirmek ve tekrarlayıcı hareket yükünü azaltmak, periferik sinirlerin uzun süreli baskı altında kalmasını önlemeye yardımcı olabilir. [17]

Diyabetik nöropatide ayak bakımı: 8 maddelik kontrol listesi

• Her gün ayak tabanını ve parmak aralarını kontrol edin; kızarıklık, yara, su toplaması var mı bakın. [10]
• Duş sonrası parmak aralarını nazikçe kurulayın; nem mantar riskini artırabilir. [10]
• Ayağı ısıtmak için çok sıcak su torbası veya ısıtıcıya doğrudan temas kullanmayın; his kaybı olan bölgede yanık riski artar. [17]
• Çorap ve ayakkabı seçimini sürtünmeyi azaltacak şekilde yapın; dar ayakkabı bası yarası oluşturabilir. [10]
• Tırnakları düz kesmeye özen gösterin; batık tırnak enfeksiyon riskini artırabilir. [10]
• Çıplak ayakla yürümeyin; küçük bir kesik fark edilmeyebilir. [10]
• Yeni bir ayakkabıyı kısa sürelerle deneyin ve ayakta bası noktası oluşup oluşmadığını kontrol edin. [10]
• Düzenli hekim kontrolünde ayak muayenesini aksatmayın; risk sınıfına göre kontrol sıklığı değişebilir. [10]

Vitamin eksikliği, beslenme ve nöropatik ağrı ilişkisi

Bazı vitamin eksiklikleri (özellikle B12), periferik sinirlerde hasara yol açarak uyuşma ve ağrıyı tetikleyebilir. Bu nedenle açıklanamayan nöropatik şikayetlerde hekim, kan testleriyle eksiklikleri araştırabilir. [17]

Beslenme yaklaşımında amaç “mucize gıda” aramak değil; altta yatan nedeni destekleyen, sürdürülebilir bir düzen kurmaktır. Diyabeti olanlarda kan şekeri dalgalanmalarını azaltan planlar, nöropati yönetiminin parçasıdır. [10]

Takviye kullanımı kişiye göre değişir. Özellikle B12 gibi değerler düşükse takviye kararı ve dozu hekim tarafından verilmelidir; kontrolsüz kullanım, gecikmiş tanı veya gereksiz risk doğurabilir. [17]

Tedaviye rağmen ağrı sürüyorsa hangi noktada “uzman değerlendirmesi” gerekir?

Planlı ilaç denemelerine (yeterli süre ve izlemle) rağmen ağrı kontrol edilemiyorsa, yaşam kalitesi belirgin bozuluyorsa veya girişimsel seçenekler düşünülüyorsa algoloji değerlendirmesi yararlı olabilir. [12]

Tanı belirsizliği, hızlı ilerleyen nörolojik bulgular, yaygın güçsüzlük veya sistemik eşlik eden bulgular varsa nöroloji değerlendirmesi önceliklidir. [17]

Nöropatik ağrı hakkında sık sorulan sorular

Nöropatik ağrı kalıcı mıdır?

Kalıcı olup olmaması sinir hasarının derecesine ve nedene bağlıdır. Bazı durumlarda (örneğin zona sonrası) zamanla belirgin azalma görülebilir; diyabete bağlı nöropatide ise uzun süreli yönetim gerekebilir. [10] [14]

Nöropatik ağrı tamamen geçer mi?

Tedavide hedef genellikle ağrıyı tamamen sıfırlamak değil; ağrıyı anlamlı azaltıp işlevselliği artırmaktır. Klinikte %30 civarı ağrı azalması çoğu zaman “anlamlı iyileşme” kabul edilir. [8]

Neden standart ağrı kesiciler tek başına yetmiyor?

Çünkü sorun iltihap veya doku hasarından değil, sinir sinyallerinin bozulmasından kaynaklanır. Bu nedenle sinir iletimini düzenleyen özel ilaç grupları ve destekleyici yöntemler gerekir. [4]

Tanıda EMG şart mı?

Şart değildir. Tanı çoğu zaman öykü ve muayene ile konur; EMG daha çok sinir hasarının tipini belirlemek veya tanı belirsizse desteklemek için kullanılır. [17]

Nöropatik ağrıda ilaçlar ne kadar sürede etki eder?

Bazı hastalarda ilk fark edilir etki 1-2 hafta içinde başlayabilir; en yüksek faydanın görülmesi 6-8 haftaya uzayabilir. Bu nedenle planlı takip önemlidir. [5]

İlaçlar işe yaramazsa sıradaki adım ne olur?

Uygun süre ve dozda denemelere rağmen yanıt yoksa, alternatif birinci basamak ilaçlar denenebilir; yine yanıt sınırlıysa kombine yaklaşım ve gerektiğinde girişimsel yöntemler uzman değerlendirmesiyle gündeme gelir. [3] [12]

Egzersiz ağrıyı artırmaz mı?

Yanlış seçilmiş, aşırı yoğun egzersiz artırabilir. Ama kontrollü, kademeli ve düzenli hareket, genel sağlık ve işlevsellik için önerilir. Yetişkinler için haftada 150-300 dakika orta yoğunlukta aktivite hedefi genel bir çerçeve sunar. [9]

Zona aşısı nöropatik ağrıyı önler mi?

Zona aşısı, zona ve postherpetik nevralji riskini belirgin azaltır; bu nedenle uygun yaş ve risk grubunda koruyucu bir adımdır. [14]

Özet: Nöropatik ağrıda en doğru yaklaşım

Nöropatik ağrı, sinir sistemindeki hasar veya hastalık nedeniyle ortaya çıkan ve klasik ağrıdan farklı çalışan bir ağrı tipidir. [1]

En iyi sonuçlar; doğru tanı, altta yatan nedenin yönetimi, planlı ilaç denemesi ve fiziksel-psikolojik destek bileşenlerinin birlikte ele alındığı bütüncül yaklaşım ile alınır. [5]

Eğer ağrınız günlük yaşamı, uykuyu veya hareketi belirgin etkiliyorsa; ya da güç kaybı, idrar-dışkı sorunları gibi alarm bulguları varsa gecikmeden hekim değerlendirmesi alınmalıdır. [17]

Kaynaklar

• [1] International Association for the Study of Pain (IASP). Neuropathic Pain (Fact Sheet, 2026). https://www.iasp-pain.org/resources/fact-sheets/neuropathic-pain/
• [2] van Hecke O, Austin SK, Khan RA, Smith BH, Torrance N. Neuropathic pain in the general population: a systematic review of epidemiological studies. Pain. 2014. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24290434/
• [3] Finnerup NB, Attal N, Haroutounian S, et al. Pharmacotherapy for neuropathic pain in adults: a systematic review and meta-analysis. Lancet Neurology. 2015. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25575710/
• [4] NICE. Neuropathic pain in adults: pharmacological management in non-specialist settings (CG173). https://www.nice.org.uk/guidance/cg173
• [5] NHS Nottingham & Nottinghamshire APC. Management of Neuropathic Pain for Adults in Primary Care (v5.0, last reviewed May 2025). https://www.nottsapc.nhs.uk/media/xjupdnjy/neuropathic-pain.pdf
• [6] Bouhassira D, Attal N, Alchaar H, et al. Comparison of pain syndromes associated with nervous or somatic lesions and development of a new neuropathic pain diagnostic questionnaire (DN4). Pain. 2005. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15961229/
• [7] Freynhagen R, Baron R, Gockel U, Tölle TR. painDETECT: a new screening questionnaire to identify neuropathic components in patients with back pain. Curr Med Res Opin. 2006. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16709174/
• [8] Dworkin RH, Turk DC, Wyrwich KW, et al. Interpreting the clinical importance of treatment outcomes in chronic pain clinical trials: IMMPACT recommendations. J Pain. 2008. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18701363/
• [9] Bull FC, Al-Ansari SS, Biddle S, et al. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33239350/
• [10] American Diabetes Association Professional Practice Committee. Retinopathy, Neuropathy, and Foot Care: Standards of Care in Diabetes—2025. Diabetes Care. 2025. https://diabetesjournals.org/care/article/48/Supplement_1/S252/157552/12-Retinopathy-Neuropathy-and-Foot-Care-Standards
• [11] Loprinzi CL, Lacchetti C, Bleeker J, et al. Prevention and Management of Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy in Survivors of Adult Cancers: ASCO Guideline Update. J Clin Oncol. 2020. https://ascopubs.org/doi/10.1200/JCO.20.01399
• [12] NICE. Spinal cord stimulation for chronic pain of neuropathic or ischaemic origin in adults (TA159). https://www.nice.org.uk/guidance/ta159
• [13] Williams ACC, Fisher E, Hearn L, Eccleston C. Psychological therapies for adults with persistent and distressing pain. Cochrane. 2020. https://www.cochrane.org/evidence/CD007407_what-are-benefits-and-risks-psychological-therapies-adults-persistent-and-distressing-pain-neither
• [14] CDC. Shingles Vaccination (prevention of shingles and postherpetic neuralgia). https://www.cdc.gov/shingles/vaccines/index.html
• [15] Price R, Smith D, Franklin GM, et al. Oral and Topical Treatment of Painful Diabetic Polyneuropathy: Practice Guideline Update. Neurology. 2022. https://www.neurology.org/doi/10.1212/WNL.0000000000013038
• [16] Orhurhu V, Chu R, Gill J, et al. Use of Radiofrequency Ablation for the Management of Facial Pain: A Systematic Review. Pain Physician. 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33185371/
• [17] NHS. Peripheral neuropathy (overview and treatment). https://www.nhs.uk/conditions/peripheral-neuropathy/

...

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.