Aseton Nedir? Özellikleri ve İnsan Sağlığına Etkileri

Aseton, günlük yaşantımızda en sık karşılaştığımız, özellikle oje çıkarıcılar ve çeşitli temizlik malzemelerinin içeriğinde yer almasıyla tanıdığımız, keskin ve meyvemsi kokusuyla hemen ayırt edilebilen renksiz bir sıvıdır. Çoğumuz onu sadece kozmetik bir ürün veya güçlü bir çözücü olarak bilsek de aslında doğada kendiliğinden bulunan ve hatta kendi vücudumuzun bile ürettiği bir maddedir. Aseton, bilimsel çevrelerde ve sanayide çok yaygın bir kullanım alanına sahip olsa da insan sağlığı üzerindeki etkileri maruz kalınan miktara ve süreye göre değişiklik gösterebilir. Bu yazımızda, bu kimyasalın ne olduğunu, vücudumuza nasıl girdiğini, sağlığımız üzerinde ne gibi etkiler yaratabileceğini ve ondan nasıl korunabileceğimizi detaylıca inceleyeceğiz.

Aseton Nedir?

Aseton, oda sıcaklığında renksiz ve uçucu bir sıvı olup, hem endüstriyel alanda çözücü olarak kullanılan hem de insan vücudunda doğal metabolizma süreçleri sonucu üretilen kimyasal bir maddedir.

Asetonun Doğal ve Yapay Kaynakları Nelerdir?

Aseton sadece fabrikalarda üretilen yapay bir madde değildir; doğanın kendi döngüsü içinde de sürekli olarak varlığını sürdürür. Bitkiler, ağaçlar, böcekler ve çeşitli mikroplar doğal yollarla çevreye aseton yayarlar. Bunun yanı sıra orman yangınları ve volkanik patlamalar gibi büyük doğa olayları sırasında da atmosfere önemli miktarda aseton salınımı gerçekleşir. Yani, insan eli değmemiş en ücra köşelerde bile havada çok düşük miktarda da olsa aseton bulunması son derece doğaldır.

İnsan faaliyetleri sonucunda oluşan kaynaklar ise günlük hayatımızın bir parçası haline gelmiştir. Otomobil egzozları, çöplerin yakılması, tütün dumanı ve kimyasal üretim tesisleri havaya aseton karışmasına neden olur. Ayrıca evlerimizde kullandığımız boyalar, temizlik malzemeleri, cilalar ve kişisel bakım ürünleri de kapalı ortamlarda aseton seviyesini artırabilir. Endüstriyel alanda ise plastik üretimi, yapay lif yapımı ve ilaç sanayisinde çözücü veya ara madde olarak yoğun bir şekilde kullanılır.

Aseton Vücudumuza Nasıl Girer?

Vücudumuz asetonla temel olarak üç farklı yolla karşılaşır: solunum, sindirim ve deri teması. Bunların en yaygını ve önemlisi solunum yoludur. Havada bulunan aseton buharı, nefes aldığımızda akciğerlerimizden kolayca kana karışır ve vücuda dağılır. Özellikle sigara içenler veya aseton içeren ürünlerin sık kullanıldığı ortamlarda çalışanlar, solunum yoluyla daha yüksek miktarlarda asetona maruz kalabilirler.

Sindirim yoluyla maruziyet ise genellikle aseton bulaşmış yiyeceklerin yenmesi veya kirlenmiş suların içilmesiyle gerçekleşir. Aseton suda çok iyi çözünebildiği için, sanayi atıklarının karıştığı su kaynaklarında veya sızıntı yapan çöp depolama alanlarının yakınındaki yeraltı sularında bulunabilir. Deri yoluyla emilim ise genellikle aseton içeren ürünlerin doğrudan cilde temasıyla olur; oje çıkarıcılar veya bazı temizlik maddeleri buna örnektir. Ancak aseton uçucu olduğu için deriden emilimi solunuma göre daha sınırlı kalabilir.

İlginç bir şekilde, vücudumuz dışarıdan hiç almasa bile kendi kendine aseton üretir. Bu durum “endojen üretim” olarak adlandırılır. Özellikle çocuklar ve ergenler, hızlı metabolizmaları nedeniyle yetişkinlere göre daha fazla aseton üretme eğilimindedir. Ayrıca diyabet hastaları, uzun süre aç kalanlar, ağır egzersiz yapanlar veya düşük karbonhidratlı diyet uygulayanlarda, vücut enerji için yağları yakmaya başladığında yan ürün olarak aseton seviyeleri yükselir.

Asetonun Sinir Sistemi Üzerindeki Etkileri

Asetonun insan sağlığı üzerindeki en belirgin etkileri sinir sistemi üzerinde görülür. Hem solunum hem de ağız yoluyla yüksek miktarda maruz kalındığında, beyin ve sinir sistemi baskılanabilir. Yapılan araştırmalarda, aseton buharına maruz kalan kişilerde baş ağrısı, baş dönmesi, sersemlik hissi ve genel bir halsizlik durumu gözlemlenmiştir. Daha yüksek konsantrasyonlarda ise denge kaybı, kafa karışıklığı ve reflekslerde yavaşlama ortaya çıkabilir.

Çok aşırı maruziyet durumlarında, örneğin kapalı bir alanda yoğun buhara maruz kalmak veya kazara içmek gibi durumlarda, etkiler çok daha ciddi boyutlara ulaşabilir. Bu tür durumlarda kişilerde bilinç kaybı, koma ve hatta “narkoz” etkisi denilen derin bir uyku hali görülebilir. Hayvanlar üzerinde yapılan deneylerde de benzer şekilde, yüksek dozların koordinasyon kaybına ve uyuşukluğa yol açtığı tespit edilmiştir.

İlginç bir insan çalışmasında, aseton maruziyetinin sadece fiziksel değil, davranışsal etkileri de olabileceği görülmüştür. Belirli bir süre asetona maruz kalan erkek gönüllülerde öfke ve düşmanlık hislerinde artış olduğu rapor edilmiştir. Ayrıca, işitsel ayırt etme yeteneğinde azalma ve tepki sürelerinde uzama gibi nöro-davranışsal değişiklikler de kayıtlara geçmiştir. Bu bulgular, asetonun beynin işleyişini geçici de olsa etkileyebileceğini göstermektedir.

Solunum Yolları ve Aseton Etkileşimi

Aseton buharı, solunum yolları için tahriş edici bir maddedir. Özellikle mesleki olarak bu maddeyle çalışan kişilerde veya laboratuvar ortamındaki gönüllü denemelerinde, burun, boğaz, nefes borusu ve akciğerlerde yanma veya batma hissi rapor edilmiştir. Bu tahriş edici etki, genellikle maruz kalınan aseton miktarı arttıkça şiddetlenir.

İnsanlar belirli bir süre asetona maruz kaldıklarında, kokuya ve tahrişe karşı bir nevi bağışıklık veya duyarsızlaşma geliştirebilirler. “Duyusal adaptasyon” denilen bu durum, kişinin ortamdaki aseton kokusunu bir süre sonra alamamasına neden olabilir. Bu durum aslında tehlikelidir, çünkü kişi kokuyu almadığı için maruziyetin bittiğini sanabilir ancak vücut etkilenmeye devam eder.

Daha ileri seviyede ve çok yüksek dozlarda yapılan hayvan çalışmalarında, akciğerlerde kanlanma ve ödem gibi daha ciddi hasarlar gözlemlenmiştir. Ancak günlük hayatta karşılaşılan düşük seviyelerdeki asetonun, genellikle geçici burun ve boğaz tahrişi dışında kalıcı bir akciğer hasarına yol açması beklenmez. Yine de astım gibi solunum yolu rahatsızlığı olan kişilerin bu tür uçucu kimyasallara karşı daha hassas olabileceği unutulmamalıdır.

Asetonun Karaciğer Sağlığına Etkileri

Karaciğer, vücudumuza giren kimyasalları işleyen ve temizleyen ana organdır. Aseton da vücuda girdiğinde büyük oranda karaciğerde işlenir. Bu süreçte aseton, karaciğerdeki bazı özel enzimlerin (özellikle CYP2E1 adı verilen bir enzim grubunun) çalışmasını hızlandırır ve miktarını artırır. Bu durum tek başına her zaman bir hasar anlamına gelmez; aslında vücudun yabancı maddeye verdiği doğal bir tepkidir.

Ancak bu enzimin aşırı uyarılması, dolaylı bir tehlike yaratır. Aseton, karaciğer enzimlerini o kadar aktif hale getirir ki, eğer kişi aynı anda başka zararlı kimyasallara (örneğin bazı endüstriyel çözücülere veya ilaçlara) maruz kalırsa, bu maddelerin zehirli etkileri katlanarak artabilir. Yani aseton, “başka maddelerin zehrini güçlendiren” bir ajan rolü oynayabilir. Bu duruma “potansiyalizasyon” denir.

Hayvan deneylerinde, yüksek dozda asetona maruz kalan fare ve sıçanlarda karaciğer ağırlığında artış görülmüştür. Bu ağırlık artışı genellikle karaciğer hücrelerinin büyümesinden kaynaklanır. Ayrıca çok yüksek dozlarda karaciğer hücrelerinde hasar belirtileri de tespit edilmiştir. Ancak genel olarak aseton, tek başına maruz kalındığında karaciğer için “orta derecede” toksik kabul edilir; asıl risk, başka kimyasallarla birleştiğinde ortaya çıkar.

Böbrek Sağlığı ve Aseton

Böbrekler de aseton maruziyetinden etkilenebilen organlar arasındadır. Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda, asetonun böbrek ağırlığında artışa ve böbrek tübüllerinde (böbreğin süzme işini yapan minik kanalcıklar) bazı yapısal değişikliklere neden olabileceği görülmüştür. Özellikle yaşlı erkek sıçanlarda, asetonun yaşa bağlı böbrek rahatsızlıklarını şiddetlendirdiği gözlemlenmiştir.

İnsanlarda ise durum biraz daha karışıktır. Aseton içeren temizlik maddeleriyle çalışan veya kazara yüksek miktarda aseton soluyan/yutan bazı kişilerde böbrek yetmezliği veya böbrek iltihabı gibi ciddi durumlar rapor edilmiştir. Ancak bu vakalar genellikle çok yüksek dozda ve ani maruziyetlerin olduğu istisnai durumlardır.

Böbreklerdeki hasarın mekanizması tam olarak çözülememiş olsa da asetonun vücuttan atılımı sırasında böbreklerin yükünün artması ve yine enzim aktivitelerindeki değişikliklerin rol oynadığı düşünülmektedir. Dişi ve erkek canlılar arasında böbrek etkileri açısından farklar bulunmuş, erkeklerin böbrek hasarına karşı biraz daha hassas olabileceği öne sürülmüştür.

Aseton ve Kan Değerleri Üzerindeki Etkiler

Aseton maruziyetinin kan tablosunu nasıl etkilediğine dair yapılan araştırmalar hem insanlarda hem de hayvanlarda bazı değişimlere işaret etmektedir. İnsanlar üzerinde yapılan kontrollü deneylerde, aseton buharına maruz kalan kişilerin kanındaki beyaz kan hücresi (lökosit) sayısında artış olduğu görülmüştür. Beyaz kan hücreleri, vücudun savunma sisteminin bir parçasıdır ve sayıca artmaları, vücudun bir tür stres veya tepki durumu içinde olduğunu gösterebilir.

Hayvan deneylerinde ise, özellikle içme suyuyla asetona maruz bırakılan erkek fare ve sıçanlarda kemik iliği baskılanması ve bir tür kansızlık (anemi) belirtileri tespit edilmiştir. Bu hayvanların kırmızı kan hücrelerinde şekil bozuklukları ve sayılarında azalma gözlemlenmiştir. İlginç bir şekilde, bu kan etkileri erkek hayvanlarda dişilere göre daha belirgin olmuştur. Bu da cinsiyetin, asetonun toksik etkilerine karşı duyarlılıkta bir faktör olabileceğini düşündürmektedir.

İnsanlarda yapılan bazı işyeri araştırmalarında ise, aseton maruziyeti ile kan değerleri arasında net bir hastalık ilişkisi kurulamamıştır. Yani, kan tablosundaki bu değişimler genellikle maruziyet kesildiğinde düzelebilen, hafif ve geçici etkiler olarak kalmaktadır. Ancak yine de, sürekli ve yüksek doz maruziyetin kan üretim sistemi üzerinde baskı oluşturabileceği göz ardı edilmemelidir.

Aseton Üreme Sağlığını Etkiler mi?

Üreme sağlığı üzerindeki etkiler, asetonla ilgili en çok merak edilen konulardan biridir. Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda, yüksek dozda asetona maruz kalan erkek hayvanlarda sperm kalitesinde düşüş olduğu gözlemlenmiştir. Sperm hareketliliğinde azalma ve anormal yapılı sperm sayısında artış gibi bulgular, asetonun erkek üreme sistemi üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini göstermektedir.

Dişi hayvanlarda yapılan çalışmalarda ise, hamilelik döneminde maruz kalınan yüksek aseton seviyelerinin, anne karnındaki yavruların gelişimini etkileyebileceği bulunmuştur. Bu etkiler arasında yavrunun doğum ağırlığında azalma ve bazı iskelet gelişimi gerilikleri yer almaktadır. Ancak bu etkilerin ortaya çıkması için genellikle annenin de zehirlenme belirtileri göstereceği kadar yüksek dozlara çıkılması gerekmiştir.

İnsanlarda yapılan işyeri çalışmaları sınırlı olmakla birlikte, aseton ve diğer çözücülere maruz kalan kadın çalışanlarda düşük riskinin veya hamilelik komplikasyonlarının artabileceğine dair bazı işaretler vardır. Bir ayakkabı fabrikasında yapılan çalışmada, aseton ve diğer kimyasallara maruz kalan erkek işçilerin spermlerinde de değişimler görülmüştür. Ancak bu çalışmalarda işçiler sadece asetona değil, birçok farklı kimyasala aynı anda maruz kaldıkları için, etkinin sadece asetondan kaynaklandığını söylemek zordur.

Göz Sağlığı ve Aseton Teması

Aseton buharı, gözler için güçlü bir tahriş edicidir. Aseton kullanılan işyerlerinde çalışanlar veya laboratuvar ortamında deneye katılan gönüllüler, ortamdaki aseton seviyesi arttığında gözlerinde yanma, batma ve sulanma hissettiklerini belirtmişlerdir. Hatta aseton buharına sadece birkaç dakika maruz kalmak bile gözlerde rahatsızlık yaratmaya yetebilir.

Sıvı asetonun göze doğrudan teması ise çok daha ciddi sonuçlar doğurabilir. Hayvan deneylerinde, göze damlatılan asetonun korneada (gözün şeffaf tabakası) yanıklara, ödeme ve hatta kalıcı hasarlara yol açabileceği görülmüştür. İnsanlarda ise kazara göze sıçrayan aseton, korneada geçici hasarlara ve şiddetli ağrıya neden olabilir, ancak hızlı müdahale ve yıkama ile genellikle iyileşme sağlanır. Bu nedenle asetonla çalışırken göz koruyucu önlemler almak son derece kritiktir.

Aseton Maddesinden Nasıl Korunuruz?

Asetonun potansiyel zararlarından korunmak için günlük hayatta ve çalışma ortamlarında alabileceğimiz basit ama etkili önlemler bulunmaktadır. Özellikle aseton içeren ürünleri kullanırken dikkatli olmak, maruziyet riskini en aza indirir.

• Havalandırmaya Özen Gösterin: Aseton içeren oje çıkarıcı, boya veya temizlik malzemelerini kullanırken ortamın çok iyi havalandırıldığından emin olun. Pencereleri açarak taze hava akışı sağlamak, havadaki aseton buharının yoğunluğunu hızla düşürür.
• Sigara Dumanından Uzak Durun: Tütün dumanı önemli bir aseton kaynağıdır. Sigara içilen ortamlarda bulunmak, pasif içici olarak asetona maruz kalmanıza neden olur. Sigara içmemek ve içilen yerlerden uzak durmak bu riski ortadan kaldırır.
• Cilt Temasını Sınırlayın: Asetonun deri yoluyla emilimini engellemek için, bu maddeyle doğrudan temastan kaçının. Temizlik veya hobi amaçlı kullanımlarda koruyucu eldiven takmak, cildinizi hem asetonun kurutucu etkisinden hem de kimyasal emilimden korur.
• Ürünleri Doğru Saklayın: Evinizde bulunan aseton içerikli ürünlerin kapaklarını sıkıca kapalı tutun. Aseton çok uçucu olduğu için, kapağı açık kalan bir şişe sürekli olarak ortama buhar yayacaktır. Ayrıca bu ürünleri çocukların ulaşamayacağı serin yerlerde saklamalısınız.

Aseton ve Kanser Riski

Asetonun kansere neden olup olmadığı, bilim dünyasında sıkça sorulan sorulardan biridir. Neyse ki, bugüne kadar yapılan araştırmalarda asetonun insanlarda veya hayvanlarda kanser oluşturduğuna dair güçlü bir kanıt bulunamamıştır. Örneğin, sadece aseton kullanılan bir fabrikada uzun yıllar çalışan yüzlerce işçi üzerinde yapılan geriye dönük bir araştırmada, kanser kaynaklı ölümlerde herhangi bir artışa rastlanmamıştır.

Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda da benzer sonuçlar elde edilmiştir. Asetonun deri üzerine uygulandığı deneylerde, tek başına kanser yapıcı bir etki göstermediği gözlemlenmiştir. Hatta bazı kanser araştırmalarında aseton, diğer kimyasalların etkisini ölçmek için “zararsız bir taşıyıcı sıvı” olarak güvenle kullanılmıştır. Uluslararası sağlık kuruluşları ve çevre ajansları da mevcut verilerin asetonu “kanserojen” (kanser yapıcı) olarak sınıflandırmak için yetersiz olduğu sonucuna varmıştır.

Aseton Genlerimizi Bozar mı?

Genotoksisite dediğimiz kavram, bir maddenin DNA yapısına zarar verip vermediğini inceler. Aseton üzerinde yapılan çok sayıda laboratuvar testi, bu maddenin genler üzerinde kalıcı bir hasar bırakma riskinin oldukça düşük olduğunu göstermektedir. Bakteriler ve maya hücreleri üzerinde yapılan deneylerin büyük çoğunluğunda asetonun genetik yapıyı bozmadığı görülmüştür.

Ancak, çok sınırlı sayıdaki bazı hücre kültürü çalışmalarında, özellikle hamster hücrelerinde kromozomlarda bazı anormallikler görülmüştür. Yine de insan hücreleri ve canlı hayvanlar üzerinde yapılan daha kapsamlı testlerin sonuçları genellikle negatiftir. Yani, günlük hayatta veya iş yerinde asetona maruz kalmanın genetik yapımızı bozarak gelecek nesillere aktarılacak bir hasara yol açması pek olası görünmemektedir.

Hamilelik ve Bebek Gelişimi Üzerine Etkileri

Hamilelik döneminde kimyasallara maruz kalmak her zaman endişe vericidir. Aseton ile ilgili yapılan hayvan deneylerinde, hamilelik sırasında solunan yüksek dozda asetonun anne karnındaki bebeğin ağırlığında azalmaya neden olabileceği bulunmuştur. Fareler üzerinde yapılan bazı çalışmalarda ise çok yüksek dozlarda gelişimsel bozukluklar ve kemik gelişiminde gecikmeler rapor edilmiştir.

Ancak bu etkilerin ortaya çıkması için genellikle annenin de zehirlenme belirtileri göstereceği kadar yoğun bir asetona maruz kalması gerekmektedir. İnsanlarda yapılan sınırlı sayıdaki gözlemde, asetonun hamilelikte düşük riskini artırabileceğine dair bazı ipuçları olsa da bu çalışmalardaki kadınların aynı anda başka çözücülere de maruz kaldığı unutulmamalıdır. Bu nedenle, hamilelikte aseton içeren ürünleri kullanırken ortamı iyi havalandırmak ve maruziyeti en aza indirmek en güvenli yoldur.

Asetonun Vücuttaki Yolculuğu (Emilim ve Atılım)

Aseton vücudumuza girdikten sonra kan yoluyla hızla tüm organlara dağılır. Özellikle su içeriği yüksek olan dokular asetonu kendine çeker. Vücudumuz bu maddeyi tanıdığı için onu parçalamak ve atmak konusunda oldukça yeteneklidir. Karaciğerimiz, asetonu işleyerek enerji üretimine katkı sağlayan daha küçük parçalara ve karbondioksite dönüştürür.

Vücuda alınan asetonun büyük bir kısmı, nefes alıp verirken akciğerler yoluyla dışarı atılır. Asetonun o karakteristik kokusunun nefeste hissedilmesinin sebebi de budur. Geri kalan küçük bir kısmı ise idrar yoluyla vücuttan uzaklaştırılır. Genellikle maruziyet kesildikten sonraki bir gün içinde vücuttaki asetonun büyük bölümü temizlenmiş olur, yani vücutta birikip uzun vadeli depolanma eğilimi yoktur.

Çocuklar Asetona Karşı Daha mı Hassas?

Çocukların metabolizması yetişkinlerden daha hızlı çalışır. Bu durum, onların doğal olarak yetişkinlerden daha fazla aseton üretmesine neden olur. Ayrıca çocuklar, hareketli yapıları ve daha hızlı nefes alıp vermeleri nedeniyle, havada aseton varsa yetişkinlere göre ciğerlerine daha fazla aseton çekebilirler.

Yapılan bazı hayvan deneyleri, yeni doğanların ve gençlerin asetonun öldürücü etkilerine karşı yetişkinlerden daha hassas olabileceğini düşündürmektedir. Ayrıca anne sütüyle beslenen bebekler, eğer anne yoğun asetona maruz kalıyorsa, süt yoluyla bu maddeyi alabilirler. Bu nedenlerle, evde aseton içeren ürünler kullanılırken çocukların ortamdan uzak tutulması ve ürünlerin onların erişemeyeceği yerlerde saklanması ekstra önem taşır.

Aseton Başka Kimyasallarla Birleşince Ne Olur?

Asetonun belki de en sinsi özelliği, tek başına çok zararlı olmasa bile, başka kimyasallarla birleştiğinde onların zehirli etkisini katbekat artırabilmesidir. Karaciğerimizdeki enzimlerin çalışma hızını artırdığı için, vücuda giren diğer zehirli maddelerin daha hızlı ve daha zararlı ürünlere dönüşmesine yol açabilir. Bu duruma bilimsel olarak “potansiyalizasyon” denir.

Özellikle sanayide kullanılan bazı çözücüler (örneğin kloroform veya karbon tetraklorür) asetonla birlikte vücuda girdiğinde, karaciğer ve böbreklerdeki hasar, bu maddelerin tek başlarına yaratacağı hasardan çok daha ağır olabilir. Benzer şekilde, asetonun bazı ilaçların (örneğin parasetamol içeren ağrı kesiciler) karaciğer üzerindeki yükünü artırabileceğine dair bulgular vardır. Bu yüzden, birden fazla kimyasalın bulunduğu ortamlarda çalışırken risklerin toplamını değil, birbirini çarpacağını hesaba katmak gerekir.

Asetonun Çevrede Kalıcılığı ve Etkileri

Aseton doğaya karıştığında orada sonsuza kadar kalmaz. Havaya karışan aseton, güneş ışığı ve havadaki diğer maddelerle tepkimeye girerek parçalanır. Ortalama olarak havadaki asetonun yarı ömrü 22 gün civarındadır; bu süre zarfında rüzgarlarla uzun mesafelere taşınabilir ancak sonunda yok olur.

Suya veya toprağa karışan aseton ise, buralarda yaşayan mikroorganizmalar tarafından “biyolojik olarak” parçalanır. Yani doğadaki bakteriler asetonu bir besin kaynağı olarak kullanıp tüketebilirler. Suda çözünme özelliği çok yüksek olduğu için toprağa döküldüğünde yeraltı sularına sızma riski vardır, ancak burada da zamanla parçalanarak etkisini yitirir. Asetonun balıklarda veya diğer su canlılarında birikip besin zinciriyle insanlara taşınma riski (biyobirikim) oldukça düşüktür.

Aseton Etkileri Özet Tablosu

Maruziyet Kaynağı	Vücut Sistemi	Olası Etki	Belirti ve Sonuçlar
Solunan Hava	Sinir Sistemi	Baskılama	Baş ağrısı, baş dönmesi, sersemlik, yorgunluk.
Solunan Hava	Solunum Yolları	Tahriş	Burun ve boğazda yanma, akciğerde batma hissi.
Deri Teması	Cilt	Tahriş / Kuruma	Deride kızarıklık, hücre yapısında bozulma, kuruluk.
Doğrudan Temas	Gözler	Ciddi Tahriş	Korneada yanık, ödem, şiddetli ağrı, sulanma.
İçme Suyu / Gıda	Kan Değerleri	Değişim	Beyaz kan hücresi artışı, kırmızı kan hücresi yapısında bozulma (anemi).
İçme Suyu	Böbrekler	Hasar Riski	Böbrek ağırlığında artış, tübül yapısında bozulma.
Yüksek Doz	Karaciğer	Büyüme	Karaciğer ağırlığında artış, enzim aktivitelerinde hızlanma.
Mesleki Ortam	Üreme Sistemi	Kalite Düşüşü	Sperm hareketliliğinde azalma, anormal sperm sayısı artışı.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Evde kullandığım oje çıkarıcı beni zehirler mi?

Ev tipi oje çıkarıcıların içindeki aseton miktarı ve kullanım süreniz genellikle ciddi bir zehirlenme yaratacak seviyede değildir. Ancak küçük ve havasız bir banyoda uzun süre kullanırsanız baş ağrısı veya burun tahrişi yaşayabilirsiniz. En büyük risk, küçük çocukların bu şişeleri içmesidir; bu durumda acilen tıbbi yardım alınmalıdır. Kullanırken camı açmak ve işiniz bitince kapağını sıkıca kapatmak güvenliğiniz için yeterlidir.

2. Aseton vücutta birikir mi?

Hayır, aseton vücutta uzun süre biriken bir madde değildir. Vücudumuz asetonu metabolize etme ve atma konusunda oldukça başarılıdır. Soluduğunuz veya bir şekilde vücudunuza giren asetonun büyük kısmı 1 ila 3 gün içinde nefesinizle veya idrarınızla dışarı atılır. Bu yüzden, bugün maruz kaldığınız düşük doz asetonun aylar sonra size zarar vermesi beklenmez.

3. Sigara içmek aseton seviyemi artırır mı?

Evet, kesinlikle artırır. Tütün dumanı önemli miktarda aseton içerir. Sigara içenlerin nefeslerinde ve kanlarında, içmeyenlere göre çok daha yüksek seviyelerde aseton tespit edilmiştir. Sadece sigara içmek değil, sigara içilen ortamda bulunmak (pasif içicilik) bile vücudunuzdaki aseton yükünü artırır. Bu da asetonun diğer zararlı maddelerle etkileşime girip vücuda verdiği zararı artırabilir.

4. Aseton kokusunu alamıyorsam güvende miyim?

Maalesef hayır. İnsan burnu aseton kokusuna bir süre sonra alışabilir ve duyarsızlaşabilir. Buna “koku yorgunluğu” denir. Ortamda hala zararlı seviyede aseton buharı olsa bile siz kokusunu almamaya başlayabilirsiniz. Bu yüzden kokuyu bir güvenlik ölçütü olarak kullanmak yanıltıcıdır. Çalıştığınız ortamı düzenli havalandırmak, kokuya güvenmekten çok daha garantili bir yöntemdir.

5. Aseton kanser yapar mı?

Mevcut bilimsel veriler ışığında, asetonun kanser yapıcı (kanserojen) bir madde olduğuna dair kanıt yoktur. Hem insanlarda yapılan işyeri araştırmaları hem de hayvanlar üzerinde yapılan laboratuvar testleri, asetonun tek başına kansere yol açmadığını göstermektedir. Uluslararası sağlık kuruluşları da asetonu kanserojen maddeler listesine almamıştır. Ancak diğer toksik etkileri nedeniyle yine de dikkatli kullanılması gerekir.

Kaynaklar: Aseton | Zehirli Maddeler | Zehirli Madde Portalı | ATSDR

...

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.