Adenomyozis: Rahim Duvarında Rahim İç Zarının Büyümesi

Adenomyozis, rahim iç zarının (endometriyum) rahim duvarındaki kas tabakasına doğru büyüdüğü bir durumdur. Bu durum, semptomları hafifletmeye yardımcı olabilecek tedavilerle yönetilebilir. Adenomyozis, genellikle 30 yaş üstü kadınlarda daha sık teşhis edilir ve adet gören herkesi etkileyebilir.

Adenomyozis, rahmin iç yüzeyini döşeyen endometrium dokusunun rahim kas tabakasının içine doğru ilerleyip yerleşmesiyle gelişen, iyi huylu ama yaşam kalitesini ciddi etkileyebilen bir durumdur. En sık şikayetler; adet dönemlerinde giderek artan kramp tarzı ağrı, normalden fazla ve uzun süren kanama ve alt karında dolgunluk hissidir.

Adenomyozis hakkında kafa karıştıran nokta şudur: Aynı kişide hem çok belirgin şikayetler görülebilir hem de hiçbir belirti olmadan yıllarca fark edilmeyebilir. Bu yüzden doğru tanı, kişiye uygun tedavi planı ve özellikle çocuk sahibi olma planı varsa zamanlama, hastalığın yönetiminde belirleyici olur.

Adenomyozis tam olarak ne demektir?

Adenomyozis, endometrium bezleri ve stromasının rahim kasının içine (miyometrium) dağınık ya da odaklar halinde girmesiyle oluşur. Bu dokular her adet döngüsünde hormonlara yanıt verdiği için kas tabakasında küçük kanamalar, yerel iltihabi yanıt ve kas liflerinde kalınlaşma gelişebilir. Zamanla rahim duvarı kalınlaşır, rahim daha yuvarlak ve büyümüş bir görünüm alabilir.

Eskiden adenomyozis çoğu zaman ancak cerrahi sonrası patolojik incelemeyle kesinleştirilebiliyordu. Günümüzde ise transvajinal ultrason ve manyetik rezonans (MR) gibi yöntemlerle non-invaziv tanı çok daha erişilebilir hale geldi. Bu gelişme, adenomyozisin yalnızca belirli bir yaş grubuna ait olmadığını; genç yaşlarda da saptanabildiğini gösterdi.

Adenomyozis ile endometriozis aynı şey mi?

Benzer isim taşısalar da aynı hastalık değildir. Endometrioziste endometrium benzeri doku rahim dışında (örneğin yumurtalık, tüpler, karın zarı) yerleşir. Adenomyoziste ise doku rahim kasının içinde kalır. Buna rağmen iki durum bir arada da bulunabilir ve belirtiler (özellikle adet ağrısı ve kronik pelvik ağrı) birbirine çok benzeyebilir.

Pratikte önemli nokta şudur: Adenomyozis daha çok rahim duvarını kalınlaştırıp rahim yapısını değiştirirken, endometriozis rahim dışındaki yapışıklıklar ve kistlerle öne çıkar. Bu yüzden tanı planı, gerektiğinde her iki tabloyu da aynı anda araştıracak şekilde yapılır.

Aile Hekimi Randevusunda Ne Olur?

Aile hekimi, adenomyozis belirtileriniz varsa adetleriniz hakkında sorular sorabilir. Karın şişliği veya şişkinlik olup olmadığını kontrol etmek için karınınıza dokunabilir.

Randevu alırken kadın doktor isteyebilirsiniz.

Doktor, vajina ve serviksinizi (vajina ile rahim arasındaki açıklık) kontrol etmek için iç muayene yapmayı da isteyebilir.

Muayene sırasında isterseniz bir arkadaş, aile üyesi veya başka bir personel odada sizinle birlikte olabilir.

Bazen semptomlarınızın nedenini bulmak veya endometriozis gibi benzer durumları dışlamak için ek testler gerekebilir.

Testler arasında şunlar yer alabilir:

• Ultrason taraması
• MRI taraması

Adenomyozis Tedavileri

Adenomyozis teşhisi konulursa, semptomlarınızı hafifletmeye yardımcı tedaviler vardır.

Tedaviler arasında şunlar bulunur:

• RİA (rahim içi sistem, Mirena veya hormonal spiral olarak da bilinir), rahim iç zarını incelterek adetleri daha hafif ve daha az ağrılı hale getirir
• RİA istemiyorsanız veya kullanamıyorsanız diğer hormonal kontraseptifler, örneğin sadece progestojen içeren hap, kombine hap veya kontraseptif yama
• Traneksamik asit veya NSAID’ler gibi ilaçlar

Bu tedaviler işe yaramazsa ameliyat gerekebilir.

Bu, histerektomi (rahmin alınması) veya rahim iç zarının çıkarılması ameliyatı (endometriyal ablasyon) olabilir.

Adenomyozis Belirtilerini Hafifletme Yöntemleri

Adenomyozise bağlı adet ağrısı veya pelvik ağrıyı hafifletmek için yapabileceğiniz şeyler vardır.

Adenomyozis neden olur? Bilinen mekanizmalar

Adenomyozisin tek bir nedeni gösterilebilmiş değildir. En kabul gören açıklamalardan biri, endometriumun bazal tabakasının rahim kasına doğru ilerlemesi ve kas tabakası içinde odaklar oluşturmasıdır. Bu odaklar zamanla inflamasyon, ödem ve fibrozis gelişimine yol açabilir.

Doğum veya rahme yönelik cerrahi girişimler sonrası iyileşme süreçlerinde endometrium ile miyometrium arasındaki sınırın (junctional zone) bozulabileceği ve bunun odak oluşumunu kolaylaştırabileceği düşünülür. Buna ek olarak, rahim kası içindeki bazı hücrelerin yanlış yönde farklılaşması gibi kök-hücre temelli hipotezler de gündemdedir.

Hormonlar özellikle östrojen, adenomyozisin büyüme ve belirti oluşturma sürecinde kritik rol oynar. Bu nedenle menopozla birlikte östrojen düzeyinin düşmesi, birçok kişide ağrı ve kanama şikayetlerinde azalmaya yol açabilir. Güncel derlemeler, bu biyolojik ilişkiyi tedavi seçeneklerinin (hormon baskılama) temel dayanaklarından biri olarak ele alır. [¹¹]

Adenomyozis tipleri: Yaygın mı, odak mı?

Adenomyozis tek bir görünüme sahip değildir. Görüntülemede ve klinikte genellikle iki ana patern anlatılır: yaygın (diffüz) adenomyozis ve odak (fokal) adenomyozis. Yaygın tipte rahim kası içinde geniş alanlara yayılmış odaklar ve duvar kalınlaşması belirgin olabilir. Fokal tipte ise sınırlı bir bölgede kitle benzeri görünüm oluşabilir ve bu görünüm bazen miyomla karışabilir.

Bu ayrım tedavi açısından önemlidir. Fokal olgularda odak hedefleyen cerrahi veya girişimler daha uygun bir adaylık sunabilirken, diffüz olgularda semptom kontrolü çoğu zaman tıbbi tedavi ve/veya damar hedefli girişimler üzerinden planlanır.

Adenomyozisi sınıflandırma ve görüntüleme bulgularını ortak bir dilde tanımlama çabaları giderek artmaktadır. Bu yaklaşım, ‘hangi hastada hangi tedavi daha iyi sonuç verir’ sorusuna daha net yanıt üretmek için kritiktir. [²⁰]

Adenomyozis belirtileri: Hangi şikayetler tipiktir?

Adenomyozis çok farklı şiddette belirtilerle ortaya çıkabilir. Bazı kişilerde en baskın sorun ağrı iken, bazılarında kanama ön plandadır. Şikayetlerin zaman içinde artması, “eskiye göre daha ağrılı ve daha kanamalı adet” tarifinin güçlenmesi dikkat çekicidir.

Aşağıdaki belirtiler adenomyozisle sık birlikte görülür; ancak tek başına tanı koydurmaz:

• Adet döneminde şiddetli kramp ve pelvik ağrı (dismenore)
• Normalden daha yoğun ve/veya daha uzun süren adet kanaması
• Adet aralarında lekelenme veya düzensiz kanamalar
• Cinsel ilişkide özellikle derin temasla artan ağrı (disparoni)
• Alt karında dolgunluk, baskı hissi; rahmin büyümesine bağlı şişkinlik
• Yoğun kanamaya bağlı halsizlik, çabuk yorulma, demir eksikliği/anemi bulguları

“Yoğun adet kanaması” nasıl anlaşılır?

Yoğun adet kanamasını herkes aynı şekilde tarif etmez. Güncel klinik yaklaşım, kanamanın miktarından çok kişinin yaşamını ne kadar etkilediğine odaklanır. NICE, yoğun adet kanamasını; fiziksel, sosyal, duygusal ya da maddi yaşamı olumsuz etkileyen “aşırı kan kaybı” olarak tanımlar. [¹]

Araştırmalarda ise adet kan kaybının 80 mL ve üzerinde olması “yoğun” kabul edilebilir bir eşik olarak sık kullanılır. [⁵]

Gündelik pratikte şu durumlar varsa hekime başvurmak önemlidir: 1–2 saatte bir ped/tampon değiştirme ihtiyacı, pıhtılı kanama, 7 günden uzun süren adet, gece uykudan uyandıracak kadar kanama, baş dönmesi-çarpıntı-halsizlik gibi anemi belirtileri.

Adenomyozis ağrısı neden bu kadar şiddetli olabilir?

Adenomyozis odakları adet döngüsü boyunca hormonlara yanıt verir. Bu odaklarda mikroskobik kanamalar, çevre dokuda ödem ve inflamasyon gelişebilir. Rahim kası daha güçlü ve düzensiz kasılmaya eğilimli hale gelebilir. Sonuç olarak kramp tarzı ağrı şiddetlenir ve ağrı kesici ihtiyacı artabilir.

Bazı kişilerde ağrı sadece adet günlerinde değil, döngü boyunca süren kronik pelvik ağrıya dönüşebilir. Bu durumda adenomyozise ek olarak endometriozis veya miyom gibi başka nedenler de eşlik ediyor olabilir. Bu nedenle değerlendirme ‘tek tanı’ arayışına sıkışmamalıdır.

Ayırıcı tanı: Adenomyozis hangi durumlarla karışır?

Adenomyozis belirtileri tek başına özgül değildir. Şiddetli adet ağrısı ve yoğun kanama; miyomlar, endometrial polipler, endometriozis, tiroid bozuklukları, pıhtılaşma bozuklukları ve bazı enfeksiyonlarla da görülebilir. Bu nedenle değerlendirme yalnızca görüntülemeye değil; kişinin yaşına, kanama düzenine, risk faktörlerine ve gerekirse kan testlerine dayanmalıdır. [¹]

Özellikle miyomlar ile adenomyozis sık karışır çünkü her ikisi de rahimde büyüme ve yoğun kanama yapabilir. Ultrason ve MR bu ayrımda yardımcıdır; yine de bazı olgularda iki hastalık birlikte bulunur. Bu durumda tedavi tek bir hastalığa değil, toplam şikayet yüküne göre planlanır.

Kanama düzensizliği yeni başladıysa, giderek artıyorsa veya menopoz sonrası kanama varsa; adenomyozisten bağımsız olarak rahim iç tabakasının değerlendirilmesi gerekebilir. Bu yaklaşım, ciddi nedenleri kaçırmamak için önemlidir. [¹]

Adenomyozis nasıl teşhis edilir?

Adenomyozis tanısı; şikayetler, jinekolojik muayene ve görüntüleme bulgularının birlikte değerlendirilmesiyle konur. Günümüzde ilk basamak görüntüleme çoğu kez transvajinal ultrason olur; ultrason yeterince net değilse MR ikinci basamak olarak düşünülür. [⁷]

Kesin tanı, rahim dokusunun mikroskobik incelemesiyle konur; ancak bu genellikle rahmin alındığı cerrahi sonrası mümkün olur. Bu nedenle amaç, ameliyata gerek kalmadan güvenilir şekilde ‘olası adenomyozis’ tanısı koyup şikayetleri yönetmektir.

Jinekolojik muayenede neler görülebilir?

Muayenede rahmin normalden büyük, daha yumuşak ve hassas olması tipik ipuçlarıdır. Rahim daha yuvarlak bir büyüme gösterebilir. Ancak küçük odaklarda muayene tamamen normal de olabilir.

Ultrason ve MR: Hangi yöntem daha iyi?

Tellum ve arkadaşlarının sistematik derleme/meta-analizinde, transvajinal ultrason ve MR’ın adenomyozis tanısında iyi ve birbirine yakın doğrulukta olduğu; ultrasonun ilk basamak, MR’ın ise ultrasonun yetersiz kaldığı durumlarda ikinci basamak olarak kullanılmasının uygun olduğu vurgulanmıştır. [⁷]

Aynı meta-analizde toplu sonuçlara göre MR için duyarlılık yaklaşık %78 ve özgüllük %88; iki boyutlu transvajinal ultrason için duyarlılık %74 ve özgüllük %76 olarak bildirilmiştir. [⁷]

MR’da en çok kullanılan kriterlerden biri, endometrium ile miyometrium arasındaki ‘junctional zone’ kalınlığının artmasıdır. Junctional zone kalınlığının 12 mm’yi aşması, adenomyozis lehine önemli bir bulgu olarak kabul edilir ve bazı çalışmalarda yüksek özgüllükle ilişkilendirilmiştir. [⁶]

Junctional zone kavramı ve rahim iç tabakasıyla ilişkisi, adenomyozisin anlaşılmasında merkezi bir yer tutar ve güncel çalışmalarda MR–histoloji karşılaştırmalarıyla daha iyi tanımlanmaya devam etmektedir. [¹⁹]

Kan testleri ne zaman gerekir?

Adenomyozis tanısı kan testiyle konmaz. Ancak yoğun kanaması olan kişilerde anemi (kansızlık) değerlendirmesi önemlidir. Yoğun adet kanaması için rehberler, en azından tam kan sayımı ile hemoglobin düzeyinin kontrol edilmesini önerir. [¹]

Kanama uzun sürüyorsa demir depoları (ferritin) da azalabilir. Bu durum yorgunluk, çabuk yorulma, baş dönmesi ve çarpıntı gibi şikayetlere yol açabilir. Uygun değerlendirme ve tedavi, yaşam kalitesini belirgin şekilde iyileştirebilir.

Adenomyozis tedavisinde hedef nedir?

Adenomyozis tedavisi ‘tek bir reçete’ değildir. Hedefler kişiye göre değişir: ağrıyı azaltmak, kanamayı kontrol altına almak, anemiyi düzeltmek, rahim büyümesine bağlı baskı hissini azaltmak ve en önemlisi doğurganlık planı varsa bunu korumaktır.

Tedavi seçimi yapılırken şu sorular netleştirilmelidir: Şikayetlerin şiddeti ne düzeyde? Kanama mı ağrı mı baskın? Kişi gebelik planlıyor mu? Daha önce hangi tedaviler denendi? Görüntülemede hastalık yaygın mı odak halinde mi?

İlaç tedavileri

1) Ağrı kesiciler ve kanama kontrolü (hormonsuz seçenekler)

Ağrı şikayeti belirgin olanlarda hekim uygun görürse non-steroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAİİ) adet günlerinde ağrı kontrolünde kullanılabilir. Yoğun kanaması olan kişilerde ise traneksamik asit gibi antifibrinolitikler, uygun hastalarda kanamayı azaltmaya yardımcı olabilir. NICE, değerlendirme ve kesin tedavi planlanırken semptom kontrolü için traneksamik asit ve/veya NSAİİ teklif edilebileceğini belirtir. [²]

Bu ilaçlar herkes için uygun değildir. Mide ülseri öyküsü, böbrek hastalığı, pıhtılaşma riskinin arttığı durumlar veya bazı ilaç etkileşimleri varsa seçim değişebilir. Bu nedenle tedavi planı mutlaka hekim tarafından kişiselleştirilmelidir.

2) Hormon tedavileri

Adenomyoziste hormon tedavilerinin amacı, endometriumun döngüsel uyarılmasını azaltarak ağrı ve kanamayı kontrol etmektir. Bu grup; kombine doğum kontrol hapları, progestin içeren tedaviler ve rahim içine yerleştirilen hormon salan sistemleri kapsar.

Rahim içine yerleştirilen levonorgestrel salan sistem, yoğun kanama kontrolünde farklı tıbbi tedavilere kıyasla daha etkili olabilen seçeneklerden biri olarak değerlendirilmiştir. [³]

Adenomyozis özelinde yapılan çalışmaların bir kısmında da aynı yaklaşımın dismenore ve kan kaybını azaltmada sistemik ilaçlara kıyasla avantajlı olabileceğine dair bulgular bildirilmiştir. [²¹]

Yine de adenomyozis için tıbbi tedavilerde güçlü karşılaştırmalı çalışmalara ihtiyaç olduğu, güncel sistematik derlemelerde özellikle vurgulanır. [¹⁷]

3) GnRH analogları ve daha güçlü hormon baskılama

Şikayetlerin çok belirgin olduğu veya başka tedavilere yanıtın yetersiz kaldığı durumlarda, östrojen üretimini daha belirgin baskılayan GnRH agonist/antagonistleri gündeme gelebilir. Bu tedaviler geçici bir ‘hipoöstrojenik’ durum oluşturur; rahim hacmi ve ağrı/kanama şikayetlerinde azalma sağlayabilir.

Güncel derlemeler GnRH agonistlerinin bazı sonuçlarda plasebo/tedavisiz izleme göre üstün olabildiğini; ancak sıcak basması ve kemik yoğunluğunda azalma gibi yan etkiler nedeniyle kullanımın dikkatle planlanması gerektiğini belirtir. [¹¹]

Girişimsel ve cerrahi tedaviler

1) Uterin arter embolizasyonu (UAE)

Uterin arter embolizasyonu, rahmi besleyen damarların hedeflenerek adenomyozis odaklarının kanlanmasının azaltılması prensibine dayanır. Rahmi koruyan bir seçenek olarak değerlendirilebilir; özellikle cerrahi istemeyen veya uygun olmayan kişilerde gündeme gelebilir.

Uzun dönem sonuçlara bakan çalışmalarda belirli hasta gruplarında semptom kontrolünün yıllar içinde sürdürülebildiği bildirilmiştir. Örneğin bir çalışmada ortalama 52 ay takipte kümülatif başarı oranı %80 olarak raporlanmıştır. [⁹]

Her girişimde olduğu gibi, tekrar müdahale ihtiyacı veya semptomların geri dönmesi olasılığı vardır. Karar; yaş, şikayetlerin şiddeti, rahimde eşlik eden sorunlar ve gebelik planı göz önüne alınarak verilmelidir.

2) Isı temelli ablasyon yöntemleri (HIFU, RFA vb.)

Rahmi korumaya yönelik seçenekler arasında, adenomyozis dokusunu hedefleyen ısı temelli ablasyon yöntemleri de bulunur. Yüksek yoğunluklu odaklanmış ultrason (HIFU) bu yaklaşımlardan biridir ve derlemelerde semptomlarda iyileşme ile organ koruyucu potansiyel bildirilmektedir. [¹⁵]

Bununla birlikte HIFU’nun özellikle doğurganlık üzerine etkisi konusunda kesin kanıta dayalı sonuçlar henüz sınırlıdır; meta-analizler umut verici bulgular olmakla birlikte standart protokoller ve daha güçlü çalışmalar gerektiğini vurgular. [¹⁶]

Radyofrekans ablasyon (RFA) için de benzer şekilde; kısa dönemde ağrı şikayetlerinde anlamlı iyileşmeler bildirilse de, bir yıldan uzun takip ve doğurganlık sonuçları açısından daha fazla veriye ihtiyaç olduğu belirtilir. [¹⁰]

3) Rahim koruyucu cerrahi (odakların çıkarılması)

Bazı hastalarda adenomyozis odakları sınırlı (fokal) olabilir. Bu durumda uygun merkezlerde odakların çıkarılmasına yönelik cerrahi seçenekler düşünülür. Amaç, şikayetleri azaltırken rahmi korumaktır.

Bu tür cerrahiler teknik olarak zordur ve her olgu için uygun olmayabilir. Ayrıca ameliyat sonrası yapışıklık riski ve rahim duvarında zayıflama gibi konular, ileride gebelik planı varsa ayrıca değerlendirilmelidir.

4) Histerektomi: Kesin ama geri dönüşsüz seçenek

Şikayetleri çok şiddetli olan, diğer tedavilere yanıt vermeyen ve çocuk sahibi olma planı olmayan kişilerde histerektomi (rahmin alınması) kesin tedavi olarak kabul edilir. Rahim alındığında adenomyozisin kaynağı ortadan kalkar ve kanama şikayeti sona erer.

Öte yandan histerektomi geri dönüşsüzdür ve her zaman ilk seçenek olmamalıdır. Yoğun adet kanaması yönetimine ilişkin NHS’nin kanıta dayalı uygulama politikaları, histerektominin yalnızca diğer seçenekler uygun değilse veya başarısızsa düşünülmesi gerektiğini vurgular. [¹⁴]

Adenomyozis doğurganlığı nasıl etkiler?

Adenomyozisin doğurganlık üzerindeki etkisi, hastalığın yaygınlığına ve eşlik eden endometriozis/miyom gibi durumlara göre değişir. Rahim duvarındaki yapısal ve işlevsel değişiklikler, embriyonun tutunmasını ve rahim içi ortamın gebeliği sürdürmesini zorlaştırabilir.

Subfertilite (gebe kalmada güçlük) yaşayan kadınlarda adenomyozis prevalansının anlamlı olabildiği; sistematik derlemelerde izole adenomyozis için yaklaşık %10 gibi havuzlanmış oranlar bildirildiği görülür. [⁸]

Tüp bebek (IVF/ICSI) süreçlerinde adenomyozisin bazı sonuçlarla ilişkili olabileceğini araştıran çalışmalar vardır. Bu alanda farklı protokoller denenmekte ve sonuçlar hastadan hastaya değişebilmektedir. Tedavi planı, üreme tıbbı ve jinekoloji ekiplerinin birlikte değerlendirmesiyle şekillendirilmelidir.

Gebelik planı olanlar için pratik yaklaşım

Gebelik planlıyorsanız hedef, semptomları kontrol ederken rahmi korumaktır. Şikayetler hafifse izlem ve semptom kontrolü yeterli olabilir; şikayetler belirginse rahim koruyucu seçenekler daha erken gündeme gelebilir.

Gebelik planı olan kişilerde yoğun kanama ve aneminin düzeltilmesi ilk adımdır. Bu nedenle tam kan sayımı ve gerekirse demir depolarının değerlendirilmesi, tedavi planının parçasıdır. [¹]

Adenomyozis tedavi edilmezse ne olur?

Adenomyozis kanser değildir ve kötü huylu bir hastalığa dönüşmesi beklenmez. Ancak tedavi edilmediğinde semptomlar yıllarca sürebilir ve zaman içinde artabilir. En yaygın sorunlar; tekrarlayan şiddetli ağrı, yoğun kanama ve buna bağlı anemidir.

Uzun süren yoğun kanamalar demir depolarını azaltarak kronik yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü, çarpıntı ve egzersiz kapasitesinde düşüşe yol açabilir. Bu tablo iş yaşamını, sosyal hayatı ve ruh halini belirgin biçimde etkileyebilir.

Bazı kişilerde rahim hacmi artarak alt karında baskı ve sık idrara çıkma gibi yakınmalar yapabilir. Doğurganlık planı olanlarda ise zaman kaybı, ilerleyen yaşla birlikte doğal gebelik şansının azalması gibi ek zorluklar doğurabilir.

Adenomyozis ile yaşamak: Günlük hayatta işe yarayan adımlar

Tıbbi tedavi planının yerini tutmasa da, bazı günlük adımlar şikayetleri yönetmenize yardımcı olabilir. Buradaki hedef, ağrı ve kanama dönemlerinde kontrol hissini artırmak ve anemi riskini azaltacak düzenli takibi sağlamaktır.

Uygulanabilir öneriler:

1. Adet günlerini ve ağrı şiddetini bir takvimde düzenli kaydedin (hangi gün, kaç saat, hangi düzey ağrı).
2. Kanama çoksa ped/tampon değiştirme sıklığınızı ve gece uykudan uyandırıp uyandırmadığını not edin.
3. Hekiminiz önerdiyse ağrı kesiciyi ‘ağrı çok yükselmeden’ doğru zamanda kullanın.
4. Yoğun kanama ve halsizlik varsa, tam kan sayımı ve gerekiyorsa ferritin kontrolünü ertelemeyin. [¹]
5. Şiddetli kanama dönemlerinde dinlenmeyi artırın; baş dönmesi, bayılma, nefes darlığı olursa acil değerlendirme isteyin.

Ne zaman mutlaka doktora başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlar, adenomyozis olsun ya da olmasın, hızlı değerlendirme gerektirebilir:

• Bir saatten kısa sürede ped/tamponu tamamen dolduracak kadar yoğun kanama
• Kanamayla birlikte bayılma, şiddetli baş dönmesi, göğüs ağrısı, nefes darlığı
• Adet dışı dönemde tekrarlayan kanama veya menopoz sonrası kanama
• Şiddetli pelvik ağrıya ateşin eşlik etmesi
• Gebelik şüphesi varken kanama ve ağrı (dış gebelik dahil acil durumlar açısından)

Yoğun adet kanamasının yaşamı etkilemesi ve değerlendirme gerekliliği, NICE rehberinde açık biçimde vurgulanır. [¹]

Tedavi seçimi için pratik bir yol haritası

Adenomyozis yönetiminde en doğru başlangıç, şikayetlerin önceliğini ve kişinin hedefini netleştirmektir. Aşağıdaki adımlar, hekim görüşmesine giderken daha hazırlıklı olmanıza yardımcı olabilir:

• Şikayetlerinizi iki başlıkta sınıflayın: Kanama mı daha baskın, ağrı mı daha baskın?
• Gebelik planınızı netleştirin: Yakın zamanda, ileride ya da hiç istemiyor musunuz?
• Görüntülemede hastalığın yaygın mı odak mı olduğuna dair bilgi isteyin.
• Daha önce denenen tedavileri ve yanıtınızı yazın (ne kadar süre, ne kadar fayda).
• Yoğun kanama varsa hemoglobin ve gerekirse demir depoları için test planını sorun. [¹]
• Tıbbi tedavilere yanıt yetersizse rahim koruyucu girişim seçeneklerini ve risklerini konuşun. [⁹]
• Kesin çözüm arıyorsanız histerektominin artılarını-eksilerini ve alternatifleri net şekilde değerlendirin. [¹⁴]

Takip: Tedavi başladıktan sonra ne beklenir?

Adenomyozis tedavisinde değişimin hemen olmasını beklemek gerçekçi değildir. Örneğin hormon tedavilerinde kanama düzeninin oturması ve ağrının azalması birkaç döngü sürebilir. Girişimsel tedavilerde ise iyileşme süresi uygulanan yönteme ve rahimdeki hastalık yüküne göre değişir.

Takipte en işe yarayan yaklaşım, şikayetleri sayısallaştırmaktır: Adet gün sayısı, ped/tampon değiştirme sıklığı, ağrı için kullandığınız ilaç miktarı, işe/okula devamsızlık gibi ölçütleri not almak, tedavinin gerçekten işe yarayıp yaramadığını netleştirir. Klinik çalışmalarda kanama ve ağrıyı izlemek için PBAC ve VAS gibi ölçeklerin kullanılması da bu ihtiyacı yansıtır. [¹⁸]

Tedaviye rağmen kanama ve ağrı kontrol edilemiyor, anemi tekrarlıyor veya rahim hızla büyüyorsa planın yeniden gözden geçirilmesi gerekir. Bu noktada ikinci görüş almak çoğu zaman faydalıdır.

Kısa karşılaştırma: Belirti, olası neden ve yaklaşım

Şikayet	Adenomyoziste olası açıklama	Sıklıkla kullanılan yaklaşım
Şiddetli adet ağrısı	Miyometrium içinde odaklara bağlı inflamasyon ve güçlü kasılmalar	NSAİİ, hormon tedavileri, uygun olguda girişimsel seçenekler
Yoğun/uzun adet kanaması	Endometrium–miyometrium yapısal bozulma ve damar değişiklikleri	Traneksamik asit/NSAİİ, hormon tedavileri, seçilmiş olguda UAE
Alt karında baskı, rahimde büyüme	Rahim duvarının kalınlaşması ve hacim artışı	Hormon baskılama, rahim koruyucu girişimler, uygun olguda cerrahi
Gebe kalmada güçlük	Rahim içi ortamın etkilenmesi, eşlik eden endometriozis olasılığı	Üreme planlaması, gerekiyorsa yardımcı üreme teknikleri

Adenomyozis hakkında sık sorulan sorular

Kaynaklar

• [¹] NICE. Heavy menstrual bleeding: assessment and management (NG88). https://www.nice.org.uk/guidance/ng88
• [²] NICE. Heavy menstrual bleeding (NG88) – recommendations (tranexamic acid and/or NSAIDs). https://www.nice.org.uk/guidance/ng88/chapter/recommendations
• [³] Qiu J, et al. Levonorgestrel-Releasing Intrauterine System versus Medical Treatment for Menorrhagia: A Systematic Review and Meta-Analysis. PLoS One. 2014. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4181308/
• [⁴] Vercellini P, et al. Prevalence of adenomyosis in symptomatic adolescents and young women: systematic review. 2024. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666571924000409
• [⁵] Sriprasert I, et al. Heavy menstrual bleeding diagnosis and medical management. 2017. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5683444/
• [⁶] Novellas S, et al. MRI characteristics of the uterine junctional zone. AJR. 2011. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21512093/
• [⁷] Tellum T, et al. Noninvasive Diagnosis of Adenomyosis: Structured Review and Meta-analysis. J Minim Invasive Gynecol. 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31712162/
• [⁸] Mishra I, et al. Prevalence of adenomyosis in women with subfertility: systematic review. 2023. https://obgyn.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/uog.26159
• [⁹] Ma J, et al. Long-term durability of uterine artery embolisation for treatment of adenomyosis. BJOG. 2021. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8248413/
• [¹⁰] Dedes I, et al. Radiofrequency Ablation for Adenomyosis. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37176514/
• [¹¹] Selntigia A, et al. Adenomyosis: An Update Concerning Diagnosis and Treatment. J Clin Med. 2024. https://www.mdpi.com/2077-0383/13/17/5224
• [¹²] Kolovos G, et al. Adenomyosis—A Call for Awareness, Early Detection, and Evidence-based Care. Healthcare. 2024. https://www.mdpi.com/2227-9032/12/16/1641
• [¹⁴] NHS Evidence-Based Interventions. Hysterectomy for heavy menstrual bleeding (based on NICE NG88). https://www.hweclinicalguidance.nhs.uk/clinical-policies/hysterectomy-for-heavy-menstrual-bleeding/
• [¹⁵] Bahutair SN, et al. High-intensity focused ultrasound in adenomyosis treatment. 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11536486/
• [¹⁶] Chen Y, et al. HIFU for fertility in adenomyosis: systematic review/meta-analysis. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38065008/
• [¹⁷] Galati G, et al. Medical options for adenomyosis: systematic review/meta-analysis. 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11172524/
• [¹⁸] Li L, et al. LNG-IUS and symptom relief (PBAC/VAS) in adenomyosis (PDF). https://www.endometriozisdernegi.org/konu/dosyalar/pdf/makale_ozetleri/Haziran2019/makale28.pdf
• [¹⁹] Harmsen MJ, et al. Uterine junctional zone and adenomyosis: comparison of MRI and histology. 2023. https://obgyn.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/uog.26117
• [²⁰] Munro MG, et al. Classification systems for adenomyosis (PDF). 2019. https://endometriozisdernegi.org/konu/dosyalar/pdf/makale_ozetleri/Kasim2019/33.pdf
• [²¹] Wang J, et al. Levonorgestrel-releasing intrauterine system vs systemic medication for adenomyosis: systematic review/meta-analysis. 2022. https://www.frontiersin.org/journals/global-womens-health/articles/10.3389/fgwh.2022.1013921/full

...

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.