Amalgam Dolgu: Nedir, Zararları ve Güvenli Yaklaşım

Amalgam dolgu, çürük nedeniyle kaybedilen diş dokusunu yeniden işlevsel hale getirmek için uzun yıllardır kullanılan, metal alaşımı temelli bir dolgu türüdür. Özellikle arka dişlerdeki yüksek çiğneme kuvvetlerine dayanıklılığı sayesinde geçmişte çok yaygın tercih edilmiştir. Ancak içeriğinde elementel cıva bulunması, yıllar içinde hem sağlık hem çevre açısından soru işaretlerini artırmıştır. [1]

Bugün “amalgam dolgu zararları nelerdir?” sorusuna net yanıt verebilmek için, dolgunun ağızda sağlam durduğu dönem ile dolgu yapılırken veya çıkarılırken oluşan kısa süreli maruziyet artışını birbirinden ayırmak gerekir. Sağlam ve sorun çıkarmayan dolguların sırf koruyucu amaçla sökülmemesi yönündeki yaklaşım da bu nedenle öne çıkar. [2]

Bu kapsamlı rehberde; amalgamın ne olduğunu, nasıl uygulandığını, avantaj ve dezavantajlarının pratikte ne anlama geldiğini, kimlerin daha dikkatli değerlendirilmesi gerektiğini ve güvenli kararın nasıl verileceğini adım adım ele alacağız. Amaç, tartışmayı sadeleştirip uygulanabilir bir yol haritası sunmaktır.

Amalgam dolgu nedir ve diş hekimliğinde nasıl bir yere sahiptir?

Amalgam, karışım mantığıyla çalışan bir restoratif materyaldir. Cıva ile metal alaşım tozunun belirli oranlarda birleştirilmesiyle elde edilir; karışım, dişin hazırlanan boşluğuna yerleştirildiğinde kimyasal reaksiyonla sertleşir ve dişin çiğneme yüzeyini yeniden oluşturur. Sertleşmiş yapı, basınca dayanımı yüksek bir dolgu yüzeyi sağlar. [1]

Amalgamın “eski bir yöntem” olarak algılanması doğaldır; çünkü modern estetik materyallerin gelişimiyle kullanım sıklığı düşmüştür. Yine de dünyada hâlâ çok sayıda kişinin ağzında yıllardır sorunsuz çalışan amalgam dolgular vardır. Bu nedenle konu, yalnızca yeni dolgu seçimi değil, mevcut dolguların yönetimi açısından da önem taşır. [2]

Birçok ülke, cıva kullanımını azaltma hedefiyle amalgam için aşamalı azaltım politikaları yürütür. Çevresel etki, bu politikanın başlıca gerekçelerinden biridir ve uluslararası girişimler bu başlıkta yol gösterici olur. [3]

Amalgam dolgunun içeriği: cıva oranı, alaşım metaller ve sertleşme

Cıva oranı neden dikkat çeker?

Amalgamın merkezindeki tartışma, dolgunun önemli bir kısmının elementel cıvadan oluşmasıdır. Klinik tanımda, karışımın yaklaşık yarısının cıva; geri kalanının ise gümüş, kalay ve bakır gibi metallerden oluşan alaşım tozu olduğu belirtilir. Bu oran, malzemenin sertleşmesini ve güçlü bir yüzey oluşturmasını sağlar. [1]

Sertleşme kimyası pratikte ne anlama gelir?

Karışım hazırlandığında macun kıvamındadır. Bu aşamada malzeme şekillendirilebilir; kısa süre sonra sertleşmeye başlar. Sertleşme tamamlandığında, dolgu artık çiğneme yüklerini taşımaya uygun hale gelir. Bu süreçte uygulama tekniği, dolgunun kenar uyumu ve uzun dönem dayanıklılığı üzerinde belirleyicidir. [6]

Maruziyet tartışması hangi yolla gündeme gelir?

Cıva için en çok konuşulan yol, buhar formunun solunmasıdır. Günlük hayatta düşük düzeyli salım olabileceği kabul edilse de, asıl artışların dolgu hazırlanırken ya da sökülürken ortaya çıkabildiği vurgulanır. Bu nedenle “dolgu var mı?” sorusundan çok, “dolgu yapılırken veya çıkarılırken hangi önlemler alındı?” sorusu daha kritiktir. [2]

Amalgam dolgu hangi dişlerde ve hangi senaryolarda kullanılmıştır?

Amalgam tarihsel olarak en çok arka dişlerde, yani çiğneme yükünün en yüksek olduğu bölgelerde kullanılmıştır. Bunun nedeni, malzemenin basınç dayanımının yüksek olması ve geniş restorasyonlarda uzun dönem performansının iyi raporlanmasıdır. [7]

Bazı hastalarda derin ve geniş çürüklerde, özellikle izolasyonun zor olduğu koşullarda, uygulamanın daha tolere edici olduğu düşünülmüştür. Ancak bu “kolaylık” tek başına yeterli gerekçe değildir; güncel yaklaşımda estetik, biyouyumluluk, çürük riski ve çevresel etkiler birlikte değerlendirilir. [3]

Ön dişlerde estetik kaygı daha yüksek olduğundan amalgam genellikle tercih edilmemiştir. Yine de geçmişte farklı dönemlerde, estetiğin ikinci planda kaldığı koşullarda ön bölgede de görülebilir. Bugün bu tür dolguların yönetimi, hastanın beklentisi ve dişin klinik durumu üzerinden yapılır.

Amalgam dolgu nasıl yapılır? Uygulama basamakları

Aşağıdaki sıra, tipik bir amalgam dolgu uygulamasının temel adımlarını anlatır. Her adımın amacı, dolgunun dayanıklı olması ve kenar sızıntısının en aza inmesidir:

• Gerektiğinde lokal anestezi uygulanır.
• Çürük doku tamamen temizlenir ve dolgu için kavite hazırlanır.
• Amalgam kimyasal olarak dişe yapışmadığından, kavite formu mekanik tutuculuğa uygun biçimde düzenlenir.
• Cıva ve alaşım tozu kapsül içinde belirli süre karıştırılır; plastize bir karışım elde edilir. [1]
• Malzeme kaviteye yerleştirilir ve yoğunlaştırma yapılır; boşluklar azaltılır ve dayanıklılık artar.
• Dolgu, çiğneme yüzeyi anatomisine göre şekillendirilir ve kapanış kontrol edilir.
• İlk sertleşme sonrası yüksek temas noktaları düzeltilir.
• Hekim uygun görürse, sonradan polisaj ile yüzey pürüzleri azaltılabilir.

Dolgunun başarısı sadece malzemeye bağlı değildir. Dolgunun büyüklüğü, dişin kalan duvar kalınlığı, hastanın çürük riski ve diş sıkma-gıcırdatma gibi yük artıran alışkanlıklar uzun dönem sonuçları belirgin biçimde etkiler. [6]

Amalgam dolgu avantajları nelerdir?

Amalgamın yıllar boyunca yaygın kalmasının nedeni, bazı pratik avantajlar sunmasıdır. En çok vurgulanan avantajlar şunlardır:

• Yüksek basınç dayanımı: Arka dişlerde çiğneme yükünü taşıma konusunda güçlüdür. [8]
• Uzun dönem performans: Bazı klinik çalışmalarda özellikle geniş arka diş restorasyonlarında kompozit materyallere göre daha iyi sağkalım bildirilmiştir. [7]
• Uygulama toleransı: Bazı koşullarda nem kontrolü daha zor olduğunda, uygulama süreci daha tolere edici olabilir.
• Maliyet ve erişilebilirlik: Bazı sağlık sistemlerinde daha ulaşılabilir olduğu için uzun süre standart seçeneklerden biri olmuştur.

Örneğin uzun süreli klinik takiplerde, arka diş restorasyonlarında 10 yıla uzanan sağkalım oranları raporlanmıştır. Bu veriler, “neden yıllarca kullanıldı?” sorusunun en net yanıtlarından biridir. [6]

Amalgam dolgu zararları nelerdir? Bilimsel çerçeveyle risk başlıkları

Cıva buharı ve maruziyet konusu

Amalgamın risk tartışması, elementel cıvanın buhar formuna odaklanır. Dolgu yapımı ve sökümü sırasında buhar maruziyeti artabileceği için, işlem sırasında izolasyon, aspirasyon ve soğutma gibi önlemler kritik kabul edilir. [2]

Sağlam dolguyu söktürmek neden önerilmez?

Sağlam, kenar sızıntısı olmayan ve altında çürük şüphesi bulunmayan bir amalgam dolgunun sırf “önlem” amacıyla çıkarılması genellikle önerilmez. Çünkü söküm sırasında kısa süreli buhar maruziyeti artabilir ve ayrıca sağlıklı diş dokusu gereksiz yere kaybedilebilir. Karar, tıbbi gerekçe üzerinden verilmelidir. [2]

Alerji ve ağız içi hassasiyet

Nadir de olsa bazı kişilerde amalgamdaki metallere karşı alerjik reaksiyon veya ağız içinde lezyon benzeri hassasiyet görülebilir. Böyle bir şüphe varsa, hekim değerlendirmesi ve gerekirse materyal değişimi gündeme gelebilir. [1]

Termal stres, çatlak ve restorasyonun büyüklüğü

Metallerin sıcak-soğuk değişimlerine yanıtı diş dokusundan farklıdır. Büyük restorasyonlarda, kalan diş duvarları inceyse çatlak riski yükselir. Bu risk, sadece malzemeye değil, restorasyonun büyüklüğüne ve dişin yapısal dayanımına bağlıdır. Bu nedenle karar, “malzeme iyi mi kötü mü?” yerine “bu diş için uygun mu?” sorusu üzerinden kurulmalıdır. [7]

Ağız içi galvanik akım ve metalik tat

Ağızda farklı metallerin bulunması bazı kişilerde metalik tat veya kısa süreli hassasiyet hissi yaratabilir. Bu durum her hastada görülmez ve çoğu zaman ciddi bir sorun anlamına gelmez. Şikayet belirginse, hekim muayenesi ile başka nedenler dışlandıktan sonra restorasyon seçenekleri yeniden değerlendirilebilir.

Çevresel etkiler ve mevzuat değişimleri

Cıvanın çevresel etkileri nedeniyle birçok bölgede kullanım azaltımı hedeflenir. Örneğin bazı düzenlemelerde 15 yaş altı çocuklar ile hamile ve emzirenlerde kullanım kısıtlanmış, ayrıca 2025 itibarıyla genel kullanımın “tıbbi olarak zorunlu durumlar” dışında bırakılması hedeflenmiştir. Bu düzenlemeler aynı zamanda kliniklerde atık yönetimi ve ayırıcı sistem kullanımını da zorunlu kılar. [4]

Sağlık etkisi tartışmasında “risk” nasıl doğru okunur?

Sağlık riskini doğru okumak için iki basit soru yeterlidir: Maruziyet düzeyi ne kadar ve maruziyet ne kadar süre devam ediyor? Birçok tartışma, bu iki sorunun yanıtı netleşmeden “tehlike” kelimesi üzerinden yürütüldüğü için yanlış anlaşılmaya açıktır.

Amalgam söz konusu olduğunda, günlük hayattaki düşük düzeyli maruziyet ile işlem sırasında ortaya çıkabilen kısa süreli maruziyet artışı aynı kefeye konmamalıdır. Bu yüzden kurumların hasta bilgilendirmelerinde, sağlam dolguyu sadece önlem için çıkarma yaklaşımına temkinli yaklaşmasının temelinde “söküm sırasında artabilen maruziyet” gerekçesi yer alır. [2]

Bu çerçeve, “herkes için aynı karar” yerine “kişiye göre karar” anlamına gelir. Risk grubu, dolgunun durumu ve alternatiflerin uygunluğu birlikte ele alınır. Sonuçta amaç, hem diş dokusunu korumak hem de gereksiz müdahaleden kaçınmaktır.

Kimler için risk daha fazla konuşulur? Dikkatli değerlendirme gereken gruplar

Risk değerlendirmesi kişiye göre değişir. Bazı kurumlar, belirli gruplarda daha temkinli yaklaşım önerir. Öne çıkan gruplar şöyledir:

• Hamileler ve emzirenler: Bazı bölgelerde amalgamın bu gruplarda yalnızca tıbbi olarak zorunluysa kullanılmasına izin verilir. [4]
• 15 yaş altı çocuklar: Çocuklarda kullanım için kısıtlayıcı kurallar ve istisnalar bulunur. [4]
• Cıva veya alaşım metallere alerjisi olanlar: Klinik bulgu varsa alternatif materyaller düşünülür. [1]
• Böbrek hastalığı veya nörolojik hastalık öyküsü olanlar: Karar daha kişiselleştirilmiş değerlendirme gerektirir. [2]

Bu gruplarda bile “ağızda sağlam duran dolgu mutlaka çıkarılmalı” yaklaşımı doğru değildir. Önce dolgunun klinik durumu ve tıbbi gerekçe değerlendirilir; sonrasında gerekirse işlem planlanır. [2]

İkincil çürük nedir ve amalgam dolgu çevresinde neden önemlidir?

Dolguların değişme nedenleri arasında en sık görülen başlıklardan biri ikincil çürüktür. İkincil çürük, dolgunun kenarında oluşan sızıntı veya plak birikimiyle başlayan ve zamanla dolgunun altına ilerleyebilen yeni çürük demektir. Bu durum, dolgu türünden bağımsız olarak görülebilir.

Klinik araştırmalarda, restorasyon başarısızlıklarının önemli bir kısmında ikincil çürük gerekçesi raporlanmıştır. Bu nedenle “hangi dolgu daha iyi?” sorusu kadar, “dolguyu çevreleyen hijyen ve şeker alışkanlığı nasıl?” sorusu da kritiktir. [7]

İkincil çürük genellikle evde fark edilmesi zor bir süreçtir. Dolgu kenarında yiyecek takılması, ip kullanımında takılma, soğuk hassasiyeti veya bölgesel koku gibi ipuçları olabilir. Ancak kesin değerlendirme, hekim muayenesi ve gerekirse görüntüleme ile yapılır.

İkincil çürüğü azaltmanın en etkili yolu, günlük ağız bakımını standarda oturtmaktır. Günde iki kez florürlü macunla fırçalama ve diş arası temizliği, dolgu ömrünü uzatmada doğrudan etkilidir. [10] [11]

Amalgam dolgu zehirlenme belirtileri var mı? Belirtiye göre yorum yapmanın sınırları

“Zehirlenme” ifadesi günlük dilde çok geniş kullanılır. Oysa tıbbi olarak zehirlenme, belirli bir düzeyin üzerinde maruziyet ve bunun ölçülebilir etkileri anlamına gelir. Amalgamla ilişkilendirilen yakınmaların çoğu özgül değildir; yorgunluk, baş ağrısı, konsantrasyon güçlüğü gibi şikayetler çok farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Bu yüzden sadece belirti üzerinden kesin sonuca gitmek hatalıdır. [2]

Şüphe varsa izlenecek yol nettir: Önce dolgunun sızıntı, kırık, alt çürük gibi diş hekimliği gerekçeleri açısından değerlendirilmesi gerekir. Ardından kişinin risk grubu durumu ve tıbbi öyküsü ele alınır. Gerek görüldüğünde hekim, biyolojik örneklerle değerlendirme isteyebilir; ancak tek bir test sonucu bile bağlamdan kopuk yorumlanmamalıdır. [2]

Amalgam dolgu sökümü: ne zaman gerekir, nasıl daha güvenli yapılır?

Söküm için net gerekçeler

Amalgamın çıkarılması çoğu zaman aşağıdaki somut nedenlerle gündeme gelir:

• Dolgunun kenarında açıklık, sızıntı veya altında ikincil çürük şüphesi.
• Dolgunun kırılması, çatlaması veya dişte çatlak şüphesi.
• Materyale bağlı alerji veya ağız içi lezyon/hassasiyet şüphesi.
• Protetik planlama veya restoratif plan içinde değişimin tıbbi olarak anlamlı olduğu durumlar.

Bu gerekçeler yoksa, sağlam dolguyu sadece koruyucu amaçla söktürmek genellikle doğru bir yaklaşım değildir. [2]

Söküm sırasında maruziyeti azaltan temel prensipler

Söküm sırasında hedef; buhar ve parçacık yayılımını azaltmaktır. Pratikte öne çıkan, tek seviyeli ve uygulanabilir prensipler şunlardır:

• İzolasyon: İşlem alanının izole edilmesi, parçacıkların yutulmasını azaltır.
• Yüksek hacimli aspirasyon: İşlem alanındaki aerosol ve buharın hızla uzaklaştırılmasına yardımcı olur.
• Soğuk su soğutması: Isınmayı ve buharlaşmayı azaltmak için işlem boyunca soğutma kullanılır.
• Büyük parça çıkarımı: Toz oluşturmak yerine dolgunun mümkün olduğunca parça parça ayrılıp çıkarılması hedeflenir.
• Atık yönetimi: Çıkan materyalin çevreye karışmaması için uygun toplama ve bertaraf gerekir. [4]

Bazı düzenlemelerde kliniklerin ayırıcı sistem kullanması ve belirli bir tutma verimliliği sağlaması zorunlu tutulmuştur. Bu yaklaşımın hedefi, çevresel cıva salımını azaltmaktır. [4]

Söküm sonrası yeni dolgu seçimi nasıl yapılır?

Amalgam çıkarıldıktan sonra boşluğun boyutu büyümüş olabilir; çünkü eski dolgunun altında çürük veya kırılgan duvarlar bulunabilir. Yeni restorasyon seçimi bu nedenle tekrar değerlendirilir. Arka dişlerde geniş boşluk varsa, doğrudan dolgu yerine farklı restorasyon seçenekleri gündeme gelebilir. Seçim, dişin kalan dokusu ve kapanış yükü üzerinden yapılmalıdır.

İlk 24 saat, ısırma yüksekliği ve hassasiyetin daha belirgin hissedilebildiği dönemdir. Yeni restorasyon sonrası çiğneme sırasında keskin bir ağrı, giderek artan hassasiyet veya kapanışta belirgin rahatsızlık varsa kontrol gereklidir.

Şiddetli ağrı, ateş, şişlik, kanama varsa gecikmeden hekime başvurulmalıdır.

Amalgam dolgu yutulursa ne olur?

Küçük amalgam parçacıklarının yutulması, cıva açısından genellikle ciddi bir sistemik risk olarak değerlendirilmez. Hasta bilgilendirmelerinde, küçük parçacıkların yutulmasına bağlı bilinen bir sağlık riski olmadığı; asıl hassasiyetin cıva buharının solunmasıyla ilgili olduğu belirtilir. [2]

Yine de boğulma, soluk borusuna kaçma veya keskin parçanın takılması gibi mekanik riskler ayrı bir konudur. Öksürük, nefes darlığı, göğüste ağrı, yutma güçlüğü, kanlı balgam gibi bulgular varsa acil değerlendirme gerekir.

Amalgam dolgu ömrü ne kadardır? Gerçekçi süreler ve belirleyen faktörler

Dolgu ömrünü tek bir yıl sayısına indirmek yanıltıcıdır. Ağız hijyeni, çürük aktivitesi, dolgunun büyüklüğü, diş sıkma-gıcırdatma alışkanlığı ve uygulama tekniği belirleyicidir. Yine de klinik veriler, arka diş restorasyonlarında 10 yıla uzanan takiplerde amalgam için anlamlı sağkalım oranları bildirmiştir. [6]

Örneğin arka diş restorasyonlarını inceleyen bir çalışmada, amalgam restorasyonların 5 yılda yaklaşık %89,6 ve 10 yılda yaklaşık %79,2 sağkalım gösterdiği raporlanmıştır. [6] Bu tür veriler, “uzun ömür” avantajının sadece söylem olmadığını gösterir.

Randomize klinik bir çalışmada da arka dişlerde amalgamın kompozit restorasyonlara göre daha iyi performans gösterdiği; farkın özellikle büyük ve çok yüzeyli restorasyonlarda belirginleştiği bildirilmiştir. [7]

Dolgunun “ömrü bitti” demek için en doğru kriter, kontrol muayenesinde kenar uyumu ve alt çürük bulgularıdır. Gereksiz değişim, diş dokusu kaybını artırabilir; bu yüzden düzenli takip, acele değişimden daha akıllı bir stratejidir.

Amalgam dolgu yerine hangi alternatifler tercih edilir?

Güncel diş hekimliği, cıva içermeyen alternatifleri daha sık kullanır. Ancak “alternatif var” demek, her alternatifin her diş için eşit uygun olduğu anlamına gelmez. Seçim, boşluğun konumu ve büyüklüğü ile hastanın çürük riski üzerinden yapılır.

• Kompozit rezin restorasyonlar: Diş renginde oldukları için estetik avantaj sağlar. Ancak posterior bölgede bazı derlemelerde kompozitlerin daha düşük uzun dönem başarısı bildirilmiştir. [5]
• Seramik restorasyonlar: Özellikle büyük madde kayıplarında estetik ve dayanıklılık hedefiyle planlanabilir; süreç, ölçü ve laboratuvar aşaması gerektirebilir.
• Cam iyonomer esaslı materyaller: Flor salınımı gibi özellikleri nedeniyle belirli risk gruplarında yardımcı olabilir; yüksek yük alan bölgelerde dayanıklılık sınırlı olabilir. [9]

Dolgu seçeneklerinin sade karşılaştırması

Seçenek	Dayanıklılık	Estetik	Kısa not
Amalgam	Yüksek	Düşük	Uzun dönem performans avantajı raporlanır. [8]
Kompozit rezin	Orta-Yüksek	Yüksek	Posterior bölgede bazı derlemelerde daha kısa ömür bildirilebilir. [5]
Seramik	Yüksek	Yüksek	Büyük restorasyonlarda planlanabilir; süreç farklıdır.
Cam iyonomer	Düşük-Orta	Orta	Belirli durumlarda yardımcı; yük alan bölgelerde sınırlı olabilir. [9]

Tablodaki ifadeler genel bir çerçevedir. Çok yüzeyli geniş arka diş restorasyonlarında materyal seçimi daha kritik hale gelir ve klinik veriler bu durumda farklı sonuçlar gösterebilir. [7]

Mevcut amalgam dolgusu olanlar için net karar rehberi

Aşağıdaki kontrol listesi, “değiştirmeli miyim?” sorusunu netleştirmeye yardımcı olur. Her madde tek seviye ve doğrudan uygulanabilir biçimde verilmiştir:

• Dolgunun kenarında kırık, çatlak, sızıntı veya yiyecek kaçması var mı?
• Dişte yeni başlayan soğuk-sıcak hassasiyeti ya da ısırınca ağrı var mı?
• Diş ipi kullanırken dolgu kenarına takılma veya koku-tat değişikliği oluyor mu?
• Kontrolde dolgu altında çürük şüphesi söylendi mi?
• Alerji/duyarlılık öyküsü ya da risk grubu durumu var mı? [2]

Bu soruların çoğuna “hayır” yanıtı veriliyor ve dolgu klinik olarak sağlam görünüyorsa, sırf önlem amacıyla söküm genellikle doğru tercih değildir. [2]

Bir veya daha fazla soruya “evet” yanıtı veriliyorsa, hekim muayenesi ve gerekirse görüntüleme ile sorun kaynağı netleştirilmelidir. Sonrasında onarım, değişim veya farklı restorasyon planı konuşulabilir.

Evde bakım için 7 günlük mini kontrol listesi

Dolgunuz yeni yapıldıysa veya değiştiyse, ilk hafta bakım rutini önemlidir. Aşağıdaki liste, tek seviye ve uygulanabilir şekilde hazırlanmıştır:

1. Her gün sabah ve akşam florürlü macunla 2 dakika fırçalayın. [10] [11]
2. Her gün diş arası temizliği yapın. [11]
3. İlk 48 saat, sert kabuklu yiyecekleri o bölgede zorlamayın.
4. Şekerli atıştırmaları özellikle gece azaltın; mümkünse tamamen sınırlayın. [12]
5. Kapanışta “yüksek dolgu” hissi varsa randevuyu ertelemeyin.
6. Ağrı kesici ihtiyacı giderek artıyorsa kontrol planlayın.
7. Şişlik veya zonklama gelişirse gecikmeden değerlendirme alın.

Çürük riskini azaltan günlük alışkanlıklar: sayısal ve net öneriler

Dolgu türü ne olursa olsun, çürüğü ve dolgu çevresindeki ikincil çürük riskini azaltan temel alışkanlıklar değişmez. En etkili yaklaşım, günlük rutini birkaç net kuralla sabitlemektir:

• Günde en az 2 kez florürlü diş macunu ile yaklaşık 2 dakika fırçalayın. [10] [11]
• Diş aralarını her gün temizleyin. [11]
• Serbest şeker alımını toplam enerjinin %10’unun altına indirmeyi hedefleyin; mümkünse daha da azaltın. [12]
• Florürlü macunu tükürdükten sonra suyla aşırı çalkalamamaya çalışın. [10]
• Çürük riskiniz yüksekse kişiye özel korunma planı için düzenli kontrol yaptırın.

Florürle ilgili rehberlerde, günde en az iki kez florürlü macunla fırçalama önerisi açık biçimde vurgulanır. [13]

Yanlış bilinenler ve net açıklamalar

“Amalgam dolgu varsa mutlaka hastalanırsın” iddiası

Bu iddia net biçimde hatalıdır. Sağlam duran bir dolgu, tek başına “hastalık sebebi” diye etiketlenemez. Doğru yaklaşım, dolgunun klinik durumunu ve kişinin risk grubunda olup olmadığını değerlendirmektir. Sağlam dolguyu sırf önlem için söktürme yaklaşımı çoğu zaman önerilmez. [2]

“Söküm her zaman vücuttan cıvayı temizler” beklentisi

Söküm işlemi, diş hekimliği açısından bir restorasyonu değiştirme işlemidir. “Detoks” beklentisiyle yapılan, bilimsel temeli zayıf protokoller kişiye zarar verebilir. Eğer tıbbi bir şüphe varsa, değerlendirme hekim tarafından yapılmalı ve karar klinik gerekçeye dayanmalıdır. [2]

“Beyaz dolgu her koşulda daha uzun ömürlüdür” iddiası

Kompozit materyaller çok gelişmiştir; ancak posterior bölgede uzun dönem performansın, vaka seçimi ve uygulama tekniğine bağlı olduğu bilinmelidir. Bazı derlemelerde kompozitlerin posterior dişlerde amalgama göre daha kısa ömür gösterebildiği bildirilmiştir. [5]

“Yasa değiştiyse ağızımdaki dolgu hemen tehlikeli oldu” düşüncesi

Mevzuat değişimleri çoğu zaman çevresel etkiyi ve gelecekteki uygulamaları hedefler. Bu değişimler, ağızda yıllardır sorunsuz duran bir dolgunun bir anda “acil tehlike” haline geldiği anlamına gelmez. Karar, mevcut dolgunun durumu ve kişisel risk üzerinden verilmelidir. [4]

Hamilelikte ve çocuklarda dolgu planlaması nasıl olmalı?

Hamilelik ve çocukluk dönemi, koruyucu diş hekimliğinin en kritik zamanlarıdır. Bu dönemde yaklaşım iki ana ilkeye dayanır: Çürüğü önlemek ve gerektiğinde en düşük riskli restoratif planı seçmek.

Bazı bölgelerde hamile ve emzirenler ile 15 yaş altı çocuklarda amalgam kullanımı “tıbbi olarak zorunlu” haller dışında sınırlandırılmıştır. Bu kural, risk yönetimini daha temkinli hale getirmeyi amaçlar. [4]

Bu gruplarda esas strateji, dolgu gerektirecek çürükleri azaltmaktır. Düzenli fırçalama, diş arası temizliği ve şeker alımını azaltma gibi adımlar, dolgu tartışmasından çok daha büyük etki yaratır. [10] [12]

Çocuklarda çürük hızlı ilerleyebilir. Bu nedenle “hangi dolgu” sorusuna geçmeden önce, çürüğün neden oluştuğu ve günlük rutinde hangi adımların eksik olduğu mutlaka konuşulmalıdır. Aksi halde, en iyi materyal bile kısa sürede ikincil çürükle başarısız olabilir.

Ağızda çok sayıda dolgu varsa neye dikkat edilmeli?

Bir ağızda çok sayıda restorasyon bulunması, tek tek her dolgunun doğru çalıştığı anlamına gelmez. Kenar uyumu bozulmuş tek bir dolgu bile, ikincil çürük için zemin hazırlayabilir. Bu nedenle çok dolgu bulunan ağızlarda düzenli kontrol aralığını aksatmamak önemlidir.

Diş sıkma veya gıcırdatma alışkanlığı olanlarda restorasyonlar daha yüksek yük altında çalışır. Bu kişilerde, dolgu kırığı veya diş çatlağı daha sık görülebilir. Hekim, kapanış analizi ve restorasyon planını buna göre şekillendirir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• [1] FDA – Dental Amalgam Fillings: https://www.fda.gov/medical-devices/dental-devices/dental-amalgam-fillings
• [2] FDA – Information for Patients About Dental Amalgam Fillings: https://www.fda.gov/medical-devices/dental-amalgam-fillings/information-patients-about-dental-amalgam-fillings
• [3] WHO – Oral health care and the environment (phase-down): https://www.who.int/initiatives/oral-health-care-and-the-environment
• [4] EUR-Lex – Regulation (EU) 2017/852 on mercury (consolidated): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX%3A02017R0852-20240730
• [5] Cochrane – Direct composite resin fillings versus amalgam: https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD005620.pub3/full
• [6] PubMed – Opdam et al. 2007 longevity study: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16417916/
• [7] PubMed – Bernardo et al. 2007 randomized trial: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17545266/
• [8] ADA – Amalgam (oral health topic): https://www.ada.org/resources/ada-library/oral-health-topics/amalgam
• [9] PMC – Alternative Direct Restorative Materials for Dental Amalgam: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11287089/
• [10] NHS – How to keep your teeth clean: https://www.nhs.uk/live-well/healthy-teeth-and-gums/how-to-keep-your-teeth-clean/
• [11] ADA – Home Oral Care: https://www.ada.org/resources/ada-library/oral-health-topics/home-care
• [12] WHO – Free sugars recommendation: https://www.who.int/tools/elena/interventions/free-sugars-adults-ncds
• [13] CDC – About Fluoride: https://www.cdc.gov/oral-health/prevention/about-fluoride.html

...

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.