Boyun Kaynaklı Baş Ağrısı Tedavisi Rehberi

Boyun kaynaklı baş ağrısı, ağrının hissedildiği yer baş olsa da kaynağın boyun omurları, eklemler, diskler veya çevre yumuşak dokular olduğu bir baş ağrısı tipidir. [1] Bu nedenle sadece “başım ağrıyor” diye düşünmek, sorunun asıl nedenini gözden kaçırmaya yol açabilir.

Boyun kaynaklı baş ağrısı, kimi zaman bulantı gibi eşlikçi belirtiler yüzünden migrenle karıştırılır; fakat tedavi planı farklıdır. [2] Doğru tanı konduğunda, hedef boyundaki ağrı üreten yapıyı bulmak ve buna göre basamaklı bir tedavi uygulamaktır.

Bu rehber; belirtilerden tanıya, fizik tedavi yaklaşımlarından enjeksiyon ve radyofrekans gibi girişimsel seçeneklere kadar boyun temelli baş ağrılarında kullanılan yöntemleri net ve pratik şekilde açıklar. Bilgiler, bilimsel kaynaklarla desteklenmiştir.

Boyun kaynaklı baş ağrısı nedir?

Uluslararası Baş Ağrısı Sınıflaması (ICHD-3), boyun kaynaklı baş ağrısını “ikincil baş ağrıları” içinde tanımlar; yani baş ağrısı tek başına bir hastalık değil, boyundaki bir bozukluğun sonucudur. [1]

Bu tabloda temel fikir şudur: Boyunda ağrı duyusunu taşıyan yapılar (özellikle üst boyun segmentleri) uyarıldığında, beyin ağrıyı baş bölgesinde algılayabilir. [2]

Boyun kaynaklı baş ağrısı denildiğinde tek bir neden yoktur. Aynı şikâyet, farklı kişilerde kas kaynaklı sorunlardan eklem kireçlenmesine, disk problemlerinden travma sonrası değişikliklere kadar çeşitli zeminlerde ortaya çıkabilir. [2]

Boyundan başa ağrı nasıl yansır?

Baş ve boyun duyusunu işleyen sinir yolları, üst boyun bölgesinde ortak bir “işleme alanı” paylaşır. Bu yapı, klinikte “yansıyan ağrı” (referred pain) dediğimiz durumu açıklar. [2]

Örneğin C1–C3 seviyelerindeki eklemler, bağ dokuları veya kaslar uyarıldığında ağrı enseden başlayıp başın arka kısmına ve bazen şakak ya da göz çevresine doğru ilerleyebilir. [2]

Bu nedenle ağrının hissedildiği yer ile kaynağı her zaman aynı değildir. Boyun kaynaklı baş ağrısında amaç, ağrıyı üreten boyun yapısını doğru saptamaktır. [1]

Boyun kaynaklı baş ağrısına yol açabilen yapılar

Boyun; omurlar, omurlar arası diskler, faset (zigapofizyal) eklemler, bağlar, kaslar ve bunları besleyen sinirlerden oluşan çok hareketli bir sistemdir. Bu sistemin herhangi bir parçasındaki irritasyon, boyun kaynaklı baş ağrısını tetikleyebilir. [2]

En sık suçlanan yapılardan biri üst boyun faset eklemleri ve bunların sinir dallarıdır. Üst boyun segmentlerinden kaynaklanan ağrı, başın arka kısmında belirginleşme eğilimindedir. [2]

Kas kaynaklı tetik noktalar (özellikle boyun ve omuz kuşağı kaslarında) da ağrıyı baş bölgesine taşıyabilir. Bu durumda ağrı çoğu zaman belirli kas noktalarına basmakla artar ve boyun hareketleriyle tetiklenir. [2]

Sık karşılaşılan yapısal zeminler

• Faset eklemlerde dejenerasyon (kireçlenme) ve eklem kapsül irritasyonu. [2]
• Omurlar arası disk kaynaklı ağrı ve disk bozuklukları (her disk problemi baş ağrısı yapmaz). [2]
• Travma sonrası (özellikle kamçı tipi zorlanma) eklem ve yumuşak doku hassasiyeti. [2]
• Kas spazmı, postür bozukluğu, uzun süre sabit pozisyonda kalma ve buna bağlı miyofasyal ağrı. [2]
• Daha nadiren atlantoaksiyal/atlanto-oksipital eklemler veya romatizmal hastalıklara bağlı boyun tutulumları. [2]

Boyun kaynaklı baş ağrısı genellikle kimlerde görülür?

Boyun kaynaklı baş ağrısı, toplumda farklı çalışmalarda değişen oranlarda bildirilmiştir; klinik ortamda daha sık karşımıza çıkarken, toplum temelli çalışmalarda daha düşük oranlar görülebilir. [2]

Sıklıkla yetişkin yaş grubunda, özellikle boyun zorlanmasının ve duruş sorunlarının arttığı dönemlerde belirginleşir. Trafik kazası gibi travmalar sonrasında, baş ağrısı hemen ortaya çıkabileceği gibi aylar sonra da belirginleşebilir. [2]

Yaşla birlikte faset eklemler ve disklerde dejeneratif değişiklikler arttıkça boyun kaynaklı ağrıların görülme olasılığı yükselir. Ancak bu, her kireçlenmenin mutlaka baş ağrısı yaptığı anlamına gelmez; görüntüleme bulguları ile klinik tablo birlikte değerlendirilmelidir. [1]

Risk faktörleri ve tetikleyiciler

• Daha önce boyun travması veya kamçı yaralanması öyküsü. [2]
• Uzun süre masa başı çalışma, ekran karşısında sabit duruş ve öne eğik baş pozisyonu. [16] [17]
• Boyun ve omuz kuşağı kaslarında güçsüzlük, esneklik kaybı ve stresle artan kas gerginliği. [4] [5]
• Uyku sırasında boynu zorlayan pozisyonlar ve yetersiz destek. [15]
• Eşlik eden çene sıkma, omuz kuşağı problemleri veya genel fiziksel hareketsizlik. [18]

Boyun kaynaklı baş ağrısının belirtileri nelerdir?

Boyun kaynaklı baş ağrısı çoğu zaman ense ve başın arka kısmında başlar; başa doğru yayılım gösterebilir. Tipik olarak tek tarafta belirginleşse de zaman zaman taraf değiştirebilir. [2]

Ağrının karakteri kişiden kişiye değişebilir; ancak “boyundan yukarı yayılan” bir baskı, gerginlik ya da derin sızı şeklinde tarif edilmesi sık görülür. [2]

Boyun hareketleriyle ağrının artması, boyun hareket açıklığının azalması veya belirli boyun noktalarına basmakla ağrının tetiklenmesi, boyun kaynağını düşündüren önemli ipuçlarıdır. [1] [2]

Bulantı, iştah azalması, nadiren ışık/ses hassasiyeti gibi belirtiler eşlik edebilir. Boyun kaynaklı baş ağrısında yapılan bir çalışmada, sinir blokajı sonrası bulantı ve kusma gibi eşlikçi şikâyetlerin de azaldığı bildirilmiştir. [7]

Boyun kaynaklı baş ağrısını düşündüren pratik işaretler

• Ağrı başladığında boyunda sertlik veya hareket kısıtlılığı fark edilmesi. [2]
• Baş ağrısının boyun pozisyonuyla (uzun araç kullanma, bilgisayar başında kalma, telefona eğilme gibi) belirginleşmesi. [16] [17]
• Fizik muayenede üst boyunda hassasiyet ve kas gerginliği bulunması. [2]
• Klasik migren özelliklerinin (belirgin zonklama, belirgin ışık/ses hassasiyeti, tipik aura) baskın olmaması. [1] [2]

Migrenle karışan noktalar ve ayırıcı tanı

Boyun kaynaklı baş ağrısı ile migren bazen benzer şikâyetler yaratabilir. Bu nedenle doğru ayırıcı tanı, gereksiz ilaç kullanımını ve yanlış tedaviyi azaltır. [2]

Aşağıdaki tabloda klinikte sık kullanılan ayırt edici ipuçları özetlenmiştir. Bu ipuçları tek başına tanı koydurmaz; hekim değerlendirmesi ile birlikte anlam kazanır. [1] [13]

Özellik	Boyun kaynaklı baş ağrısı	Migren	Gerilim tipi baş ağrısı
Başlangıç noktası	Sıklıkla ense/üst boyun	Sıklıkla şakak/başın bir yarısı	Genelde alın-şakak ve baş çevresi
Tetikleyici	Boyun hareketi ve duruş	Uykusuzluk, bazı gıdalar, hormonlar, stres	Stres, uzun süre gergin duruş
Boyun bulgusu	Hareket kısıtlılığı/hassasiyet sık	Zorunlu değil	Olabilir ama daha hafif
Eşlikçi belirtiler	Bulantı olabilir, ışık/ses hassasiyeti genelde baskın değil	Bulantı ve ışık/ses hassasiyeti sık	Genelde bulantı yok, hafif hassasiyet olabilir
Ağrının yayılımı	Ense → başın arkasına, bazen göz çevresine	Yayılabilir	Baş çevresinde bant gibi

Not: Bu tablo tanı yerine geçmez; amaç, hangi yönde değerlendirme yapılabileceğini göstermektir. [1] [2]

Tanı nasıl konur?

Boyun kaynaklı baş ağrısında tanı, “hikâye + muayene + gerekirse görüntüleme ve tanısal blok” yaklaşımıyla konur. ICHD-3 tanı kriterleri, boyundaki bir bozukluk ile baş ağrısı arasında nedensellik kurulmasını ister. [1]

Hekim; ağrının yeri, süresi, sıklığı, tetikleyicileri, eşlik eden belirtileri ve daha önce denenmiş tedavileri ayrıntılı sorgular. Ardından boyun hareket açıklığı, kas tonusu, hassas noktalar ve nörolojik muayene değerlendirilir. [2]

Görüntüleme (örneğin MR veya BT) altta yatan yapısal sorunları gösterebilir. Ancak görüntüleme bulguları tek başına “bu baş ağrısının nedeni budur” demek için yeterli olmayabilir; bulgunun klinikle uyumlu olması gerekir. [1] [2]

Bazı hastalarda tanıyı güçlendirmek için tanısal sinir blokları kullanılabilir. Tanısal blok, belirli bir sinir veya eklem bölgesi geçici olarak uyuşturulduğunda ağrıda anlamlı azalma olup olmadığına bakar. Bu yaklaşım, hedefe yönelik girişimsel tedavilerin planlanmasına yardımcı olur. [1] [9]

Tanıda izlenen pratik yol

1. Ağrının boyunla ilişkisini sorgulama: Boyun hareketi, duruş veya boyun ağrısı ile birlikte artıyor mu? [2]
2. Fizik muayene: Üst boyunda hassasiyet, kas gerginliği, hareket kısıtlılığı ve tetik noktalar var mı? [2]
3. Nörolojik değerlendirme: Uyuşma, güç kaybı, yürüme bozukluğu gibi bulgular var mı? [13]
4. Görüntüleme ihtiyacı: Travma öyküsü, nörolojik bulgu veya ciddi şüphe varsa MR/BT planlama. [13] [11]
5. Konservatif tedavi denemesi: Egzersiz, duruş eğitimi ve fizik tedaviyle yanıtın izlenmesi. [3] [4]
6. Gerekirse tanısal blok: Şüpheli yapıyı doğrulamak ve girişimsel tedavi adaylığını değerlendirmek. [1] [9]

Boyun kaynaklı baş ağrısı tedavisi için genel strateji

Boyun kaynaklı baş ağrısı tedavisi, genellikle basamaklı ilerler. İlk hedef ağrıyı artıran alışkanlıkları düzeltmek ve boyun-omuz kuşağının dayanıklılığını artırmaktır. [4] [15]

Şikâyetler ısrarcıysa veya günlük yaşamı belirgin kısıtlıyorsa, hekim değerlendirmesiyle ilaç tedavisi ve girişimsel seçenekler gündeme gelebilir. [2] [9]

Tedavi planını netleştirmek için aşağıdaki üç soru yol göstericidir: (1) Ağrı çoğunlukla kas ve duruş kaynaklı mı? (2) Eklem veya sinir kökeni güçlü mü? (3) Eşlik eden uyarı bulgusu var mı? [1] [11]

Aşağıdaki tablo, sık kullanılan yöntemlerin hangi durumda öne çıktığını özetler.

Basamak	Amaç	Örnek yöntemler	Ne zaman düşünülür?
1	Temel yük yönetimi ve alışkanlık değişimi	Ergonomi, mikro-mola, uyku pozisyonu, sıcak/soğuk uygulama	Yeni başlayan veya hafif-orta şikâyet
2	Hareketi geri kazanma ve kas kontrolü	Fizyoterapi, manuel terapi, derin boyun kası egzersizleri	Haftalar içinde düzelmeyen şikâyet
3	Ağrı kontrolünü destekleme	Hekim önerisiyle ağrı kesici/antiinflamatuvar veya kas gevşetici planı	Ağrı aktiviteyi engelliyorsa
4	Hedefe yönelik tanı ve tedavi	Tanısal bloklar, tetik nokta enjeksiyonları, sinir blokları	Seçilmiş hastada hedef yapı şüphesi
5	Daha uzun süreli rahatlama	Radyofrekans uygulamaları (uygun adaylarda)	Tanısal blokla doğrulanmış kaynak ve dirençli ağrı

Tablo, klinik kararın yerini tutmaz; basamaklar kişinin bulgularına göre değişebilir. [9]

Günlük yaşam düzenlemeleri: ağrıyı artıran yükü azalt

Boyun kaynaklı baş ağrısında en sık gözden kaçan nokta, boynu sürekli aynı pozisyonda tutan alışkanlıklardır. Ekran karşısında öne eğik baş pozisyonu veya telefona uzun süre bakma gibi durumlar boyun kaslarını zorlayabilir. [16] [17]

Ergonomi, mucize bir tedavi değildir; ancak tedavinin temelini oluşturur. Çünkü boyun yapıları gereksiz yük altında kalmaya devam ederse, en iyi fizik tedavi programı bile kısa sürede etkisini yitirebilir. [15]

Mikro-mola ve pozisyon değiştirme

Bilgisayar işleri sırasında kısa molalar, boyun ve omuz kaslarının toparlanmasına yardımcı olur. OSHA’nın bilgisayar çalışma istasyonu rehberinde, her saat başı yaklaşık 5 dakikalık kısa bir ara vermek ve bu arada ayağa kalkıp gerinmek önerilir. [16]

NIOSH tarafından paylaşılan ergonomi önerilerinde de, uzun süreli oturmayı ve ekran kullanımını sık kısa molalarla bölmenin kas-iskelet rahatsızlıklarını azalttığı vurgulanır. [17]

Uyku pozisyonu ve yastık seçimi

Uyku sırasında boynun aşırı bükülmesi veya yana doğru uzun süre zorlanması, sabah baş ağrısı ve ense sertliğini artırabilir. [15]

Boynu destekleyen, çok yüksek veya çok alçak olmayan ve kişiye uyum sağlayan bir yastıkla uyumak; boynun gece boyunca nötr pozisyona yakın kalmasına yardımcı olabilir. [15]

Isı ve aktivite yönetimi

Kas gerginliğinin baskın olduğu kişilerde ılık uygulamalar (örneğin duş veya sıcak kompres) geçici rahatlama sağlayabilir. Bunun amacı dokuları gevşetmek ve egzersiz öncesi hareketi kolaylaştırmaktır. [15]

Ağrı arttığında tamamen hareketsiz kalmak çoğu zaman işe yaramaz. Boyun ağrısı bilgilendirme dokümanlarında, uygun ölçüde hareket etmeyi ve pozisyon değiştirmeyi sürdürmek önerilir. [15]

Fizyoterapi ve egzersiz: boyun kaynaklı baş ağrısında temel tedavi

Boyun kaynaklı baş ağrısında fizik tedavi ve egzersiz; hem ağrıyı azaltmak hem de tekrarı önlemek için en önemli basamaklardan biridir. Sistematik derlemeler ve klinik çalışmalar, egzersiz ve manuel terapinin ağrı ve fonksiyon üzerinde anlamlı etkileri olabileceğini göstermektedir. [3] [4] [5]

Özellikle derin boyun fleksör kaslarının kontrolü (çenenin hafif geri çekilmesiyle yapılan düşük yükte egzersizler), omuz kuşağı stabilitesi ve boyun hareket açıklığının kademeli artırılması hedeflenir. [3] [4]

Bir randomize kontrollü çalışmada, egzersiz ve/veya manipülatif manuel terapi uygulamalarının servikojenik baş ağrısında fayda sağlayabildiği bildirilmiştir. Bu tür programlar genellikle haftalar içinde etki gösterir ve kalıcılık için egzersizin sürdürülmesi gerekir. [3]

Evde uygulanabilecek örnek egzersiz seti

Aşağıdaki egzersizler, boyun ağrısı için hazırlanmış bir NHS bilgilendirme dokümanında yer alan temel hareketlerden uyarlanmıştır. Rahatsızlık artarsa ara verin; baş dönmesi olursa egzersizi sonlandırın ve sağlık profesyoneline danışın. [15]

• Başı yavaşça sağa çevirip 5-10 saniye tutun, sonra sola çevirip 5-10 saniye tutun; her taraf için 5 tekrar yapın. [15]
• Omuzları yukarı kaldırıp geriye doğru yuvarlayın, 5-10 saniye tutup gevşetin; 5 tekrar yapın. [15]
• Başınızı yavaşça sağ omuza yaklaştırın, 5-10 saniye tutun; sonra sola geçin; her taraf için 5 tekrar yapın. [15]
• Kolları başın üstüne uzatıp 5-10 saniye tutun; 5 tekrar yapın. [15]

Fizyoterapide sık kullanılan yaklaşımlar

• Manuel terapi ve mobilizasyon: Boyun eklem hareketliliğini artırmaya ve kas gerginliğini azaltmaya yönelik uygulamalar. [4] [6]
• Egzersiz terapisi: Derin boyun kasları, skapular stabilizatörler ve genel dayanıklılığı hedefleyen programlar. [3] [4] [5]
• Duruş eğitimi: Ekran hizası, oturma düzeni, omuz baş pozisyonu ve hareket alışkanlıklarını düzeltme. [16] [17]
• Ağrı eğitimi: Ağrının neden sürdüğünü anlamak, korku-kaçınma davranışlarını azaltmak ve güvenli hareketi artırmak. [4]

İlaç tedavisi: nerede işe yarar, nerede yetmez?

Boyun kaynaklı baş ağrısında ilaçlar genellikle “destekleyici” rol oynar. Çünkü asıl problem çoğu zaman boyun yapılarındaki mekanik/işlevsel sorundur. [2]

Hekim değerlendirmesiyle, kısa süreli ağrı kesici-antiinflamatuvarlar veya kas gevşetici ilaçlar alevlenme döneminde işe yarayabilir. Ancak tek başına ilaçla kalıcı çözüm beklemek gerçekçi değildir. [2] [4]

Düzenli ve sık ağrı kesici kullanımı, bazı kişilerde ilaç aşırı kullanım baş ağrısı gibi ek sorunlara da yol açabilir. Bu nedenle, ilaç planı kişiye özel olmalı ve uzun süreli kullanım hekim kontrolünde yürütülmelidir. [13]

Enjeksiyon ve bloklar: hedefe yönelik kısa ve orta vadeli rahatlama

Konservatif yöntemlerle yeterli yanıt alınmadığında veya belirli bir sinir/eklem kaynağı güçlü biçimde şüphelenildiğinde, enjeksiyon ve blok seçenekleri gündeme gelebilir. Bu işlemler hem tanısal hem tedavi edici amaçla uygulanabilir. [9]

Üst boyun yapılarından kaynaklanan ağrıda, büyük-küçük oksipital sinir blokları gibi yöntemler seçilmiş hastalarda ağrı ve eşlikçi şikâyetlerde azalma sağlayabilir. Bir randomize kontrollü çalışmada, oksipital sinir blokajının iki hafta sonrasında ağrı şiddetinde yaklaşık yüzde 50 azalma bildirilmiştir. [7]

Kas tetik noktaları belirgin olan kişilerde tetik nokta enjeksiyonları, kas kaynaklı ağrı döngüsünü kırmak için kullanılabilir. Bu yaklaşımın amacı kasın aşırı duyarlılığını azaltıp egzersize toleransı artırmaktır. [2]

İşlem güvenliği ve beklenti yönetimi

Boyun bölgesine yapılan enjeksiyonlarda doğru hedefe ulaşmak ve riski azaltmak için görüntüleme eşliğinde uygulama tercih edilir. Kılavuzlarda, servikal omurga girişimlerinde uygun görüntüleme rehberliğinin önemi vurgulanır. [9]

Her enjeksiyonun etkisi aynı değildir. Bazı kişilerde günler-haftalar düzeyinde rahatlama olurken, bazı kişilerde yanıt sınırlı kalabilir. Bu yüzden enjeksiyonlar, çoğu zaman egzersiz ve yaşam düzenlemesiyle birlikte planlanır. [4] [9]

Radyofrekans uygulamaları: seçilmiş hastalarda daha uzun süreli seçenek

Radyofrekans uygulamaları, özellikle faset eklem sinirleri veya üçüncü oksipital sinir gibi hedefler doğrulandıysa, daha uzun süreli rahatlama amacıyla gündeme gelebilir. Bu yaklaşımda hedef sinir üzerinde kontrollü bir lezyon oluşturularak ağrı iletimi azaltılmaya çalışılır. [9] [10]

Üçüncü oksipital baş ağrısı olan hastalarda yapılan bir klinik çalışmada, tanısal blokla doğrulanan olgularda uygulanan radyofrekans nörotominin başarılı sonuç oranı yüzde 88 olarak bildirilmiş; başarılı olgularda rahatlama süresinin ortancasının 297 gün olduğu belirtilmiştir. [8]

Aynı çalışmada ağrı geri döndüğünde işlemin tekrarlanabildiği ve tekrar uygulamada da benzer başarı oranları bildirildiği ifade edilmiştir. Yan etkiler genellikle geçici uyuşma, hafif dengesizlik hissi veya geçici duyusal rahatsızlık şeklinde raporlanmıştır. [8]

Radyofrekans her hasta için uygun değildir. Uygun aday seçimi, tanısal blok yanıtı, anatomik riskler ve kişinin genel sağlık durumu değerlendirilerek yapılır. [9]

Radyofrekans genellikle kaç seans sürer?

Radyofrekans uygulaması çoğu zaman tek seanslık bir girişimdir. Ancak bazı kişilerde aylar içinde ağrı geri dönebilir ve kaynak doğrulandıysa yeniden uygulama düşünülebilir. [8]

Tanısal süreçte ise “tek seans” ifadesi her zaman geçerli değildir. Hekim, yanlış pozitif sonucu azaltmak için bazı durumlarda tanısal blokları tekrarlamayı tercih edebilir. Bu karar, klinik bulgulara ve kılavuz önerilerine göre verilir. [9]

Seans sayısı ve iyileşme süresi: gerçekçi beklentiler

Boyun kaynaklı baş ağrısında “tek yöntemle tek seferde kalıcı çözüm” beklentisi çoğu zaman doğru değildir. Çünkü ağrı; mekanik yük, kas kontrolü, eklem hassasiyeti ve yaşam alışkanlıklarının birleşimiyle sürer. [4]

Fizyoterapi programları genellikle haftalar içinde etki göstermeye başlar. Klinik çalışmalarda egzersiz ve manuel terapi programları belirli bir süre uygulanmış ve sonuçlar takip edilmiştir. [3]

Oksipital sinir blokajı gibi yöntemlerde etki daha hızlı olabilir; örneğin bir çalışmada iki hafta sonrasında belirgin rahatlama bildirilmiştir. [7] Buna karşın, bu tür bloklar bazı kişilerde geçici etki gösterebilir ve altta yatan mekanik sorun düzeltilmezse şikâyetler geri gelebilir. [4]

Radyofrekans uygulamalarında seçilmiş hasta grubunda aylar düzeyinde rahatlama bildirilebilir; örnek bir çalışmada ortanca 297 gün rahatlama süresi raporlanmıştır. [8] Yine de bu, herkeste aynı olacak anlamına gelmez.

Tekrarlamayı azaltmak için uzun vadeli plan

Boyun kaynaklı baş ağrısı tedavisinde kalıcılık, çoğu zaman ev programının sürdürülmesine bağlıdır. Egzersizler bırakıldığında kas kontrolü ve dayanıklılık gerileyebilir, boyun yapıları yeniden aşırı yük alabilir. [4] [5]

Düzenli fiziksel aktivite, kas-iskelet sistemi için koruyucu bir faktördür. Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerde düzenli kas güçlendirme aktivitelerini ve hareketsiz kalma süresini azaltmayı önerir. [18]

Ofis veya evden çalışma düzeni olan kişilerde en kritik adım, düzenli pozisyon değişikliği ve saatlik kısa molaları alışkanlık haline getirmektir. [16] [17]

Günlük planı sürdürülebilir kılan 6 kural

• Her saat başı en az 5 dakikalık mikro-mola verin; ayağa kalkın, yürüyün veya gerinin. [16]
• Ekran hizasını göz seviyesine yaklaştırın; başın öne doğru düşmesini azaltın. [16]
• Telefonu kullanırken cihazı göz hizasına yaklaştırın; uzun süre boynu öne eğik tutmayın. [17]
• Haftalık rutine kas güçlendirme ve hareketlilik çalışmaları ekleyin. [18]
• Uyku pozisyonunda boynu aşırı bükmeyin; destek düzeyini gözden geçirin. [15]
• Ağrı alevlenince tamamen hareketsiz kalmak yerine, tolere edebildiğiniz ölçüde güvenli hareketi sürdürün. [15]

Ne zaman acil değerlendirme gerekir?

Her baş ağrısı boyun kaynaklı değildir. Bazı durumlarda baş ağrısı, acil değerlendirme gerektiren ciddi nedenlerin belirtisi olabilir. Bu nedenle uyarı işaretlerini bilmek önemlidir. [11] [12]

SNNOOP10 yaklaşımı, ikincil (altta yatan başka bir hastalığa bağlı) baş ağrılarını ayırt etmek için kullanılan kırmızı ve turuncu bayrakları özetler. [11] Ayrıca sağlık kurumlarının bilgilendirmelerinde de benzer uyarılar yer alır. [13]

Acil değerlendirme gerektirebilecek durumlar

• Ani başlayan, daha önce yaşanmamış şiddette “gök gürültüsü” tarzında baş ağrısı. [11] [13]
• Baş ağrısına eşlik eden konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol-bacak güçsüzlüğü, ani görme kaybı gibi nörolojik belirtiler. [14]
• Ateş, ense sertliği, bilinç değişikliği veya döküntü gibi enfeksiyon bulguları. [13]
• Yeni başlayan baş ağrısının giderek şiddetlenmesi veya gece uykudan uyandırması. [11] [13]
• Baş veya boyun travması sonrasında ortaya çıkan baş ağrısı. [13]
• Kanser öyküsü, bağışıklık baskılanması veya gebelik gibi özel durumlarda yeni ve farklı baş ağrısı. [11]

Sık sorulan sorular

Boyun kaynaklı baş ağrısı kendiliğinden geçer mi?

Hafif olgularda yük yönetimi, ergonomi ve basit egzersizlerle belirgin düzelme görülebilir. Ancak şikâyetler birkaç hafta içinde gerilemiyor, sıklaşıyor veya günlük yaşamı etkiliyorsa değerlendirme gerekir. [15] [13]

Boyun MR’ı normal ise boyun kaynaklı baş ağrısı olmaz mı?

Görüntüleme normal olabilir; çünkü ağrı her zaman yapısal bir bozukluğun görüntüde görünmesiyle açıklanamaz. Tanıda klinik bulgular ve gerekirse tanısal bloklar önemlidir. [1] [2]

Fizyoterapi mi, enjeksiyon mu önce yapılmalı?

Çoğu kişide ilk basamak, egzersiz ve yaşam düzenlemesidir. Enjeksiyonlar, konservatif yöntemlerle yeterli yanıt alınmadığında veya hedef yapı şüphesi güçlü olduğunda düşünülür. [4] [9]

Oksipital sinir bloğu kalıcı çözüm mü?

Bazı kişilerde kısa-orta vadeli rahatlama sağlayabilir. Bir çalışmada iki hafta sonrasında belirgin yarar bildirilmiştir. [7] Kalıcılık için altta yatan boyun yükünü azaltmak ve egzersizi sürdürmek önemlidir. [4]

Radyofrekans tehlikeli mi?

Her girişimin riski vardır. Uygun hasta seçimi, görüntüleme eşliğinde doğru teknik ve kılavuzlara uyum güvenliği artırır. [9] Çalışmalarda geçici uyuşma veya duyusal rahatsızlık gibi yan etkiler bildirilmiştir. [8]

Radyofrekans sonrası ağrı ne kadar süre azalır?

Seçilmiş olgularda aylar sürebilen rahatlama bildirilebilir. Örneğin bir klinik çalışmada ortanca 297 gün rahatlama rapor edilmiştir; ağrı geri döndüğünde tekrar uygulama ile yeniden rahatlama sağlanabildiği belirtilmiştir. [8]

Egzersiz ağrıyı artırırsa ne yapmalıyım?

Egzersiz sırasında keskin artış, baş dönmesi veya nörolojik belirti olursa egzersizi durdurun. Bazı egzersizler geçici kas hassasiyeti yapabilir; bu durumda daha düşük şiddetle ve daha kısa süreyle başlamak gerekebilir. Rehber dokümanlarda rahatsızlık artarsa ara vermek önerilir. [15]

Boyun kaynaklı baş ağrısında masaj tek başına yeterli olur mu?

Masaj kısa süreli rahatlama sağlayabilir; ancak kalıcı iyileşme için kas kontrolünü ve duruşu iyileştiren egzersizler genellikle gereklidir. Sistematik derlemelerde manuel terapinin, egzersizle birlikte uygulandığında daha anlamlı sonuçlar verebildiği vurgulanır. [4] [6]

Bilgilendirme notu

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Yeni başlayan, şiddetlenen veya uyarı işaretleri içeren baş ağrılarında sağlık profesyoneline başvurun. [13] [11]

Kaynaklar

• [1] International Headache Society (IHS). ICHD-3: Cervicogenic headache. https://ichd-3.org/11-2-1-cervicogenic-headache/
• [2] StatPearls. Cervicogenic Headache. NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507862/
• [3] Jull G, et al. Randomized controlled trial of exercise and manipulative therapy for cervicogenic headache. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11923655/
• [4] Bini RR, et al. Manual therapy and exercise for cervicogenic headache: systematic review/meta-analysis. https://link.springer.com/article/10.1007/s00586-022-07301-2
• [5] Jung JH, et al. Physical therapy interventions for cervicogenic headache: network meta-analysis. https://bmcmusculoskeletdisord.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12891-024-07320-z
• [6] Chaibi A, Russell MB. Manual therapies for cervicogenic headache: systematic review. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22960060/
• [7] Naja ZM, et al. Occipital nerve blockade for cervicogenic headache: double-blind RCT. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17309715/
• [8] Govind J, et al. Radiofrequency neurotomy for the treatment of third occipital headache. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12486273/
• [9] Hurley RW, et al. Consensus practice guidelines on interventions for cervical spine (facet) joint pain. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34764220/
• [10] Asopa A, et al. Radiofrequency ablation and pulsed radiofrequency for cervicogenic headache (systematic review). Pain Physician (PDF). https://www.painphysicianjournal.com/current/pdf?article=MjI2NQ%3D%3D&journal=87
• [11] Do TP, et al. Red and orange flags for secondary headaches in clinical practice: SNNOOP10 list. PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6340385/
• [12] American Headache Society. Red Flags in Headache: What if it isn’t migraine? (SNOOP4). https://americanheadachesociety.org/research/library/red-flags-in-headache-what-if-it-isnt-migraine
• [13] NHS. Headaches (when to seek help). https://www.nhs.uk/conditions/headaches/
• [14] CDC. Stroke Signs and Symptoms. https://www.cdc.gov/stroke/signs-symptoms.htm
• [15] NHS. Neck pain information and advice (2019) (PDF). https://www.berkshirehealthcare.nhs.uk/media/168911/neck-pain-information-and-advice-2019.pdf
• [16] OSHA. Computer Workstations: Micro Breaks / Rest Pauses (eTools). https://www.osha.gov/etools/computer-workstations/work-process
• [17] CDC/NIOSH. Working from home: Optimize your work environment and stay healthy (breaks). https://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2020/11/20/working-from-home/
• [18] World Health Organization. WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour (2020). https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128

...

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.