Faset Sendromu: Boyun ve Bel Kireçlenmesi Rehberi

Faset sendromu, omurganın arka kısmında yer alan küçük eklemlerin (faset eklemler) kaynaklı ağrı tablosunu ifade eder. Halk arasında “boyun ve bel kireçlenmesi” denildiğinde çoğu zaman bu eklemlerdeki dejeneratif değişiklikler kastedilir.

Boyun ve bel bölgesi, sırt (torakal) bölgeye göre daha hareketlidir. Bu hareketlilik günlük yaşamda avantaj gibi görünse de, faset eklemlere binen yükün artmasına ve zamanla faset sendromu yakınmalarının daha sık ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir. [10]

Üstelik faset eklem sorunları sadece ileri yaşların meselesi değildir. Tekrarlayıcı zorlanmalar, ağır işlerde çalışma, sert ve yoğun spor rutinleri, yanlış duruş ve dengesiz yük taşıma gibi etkenler gençlerde de faset eklemleri hassaslaştırabilir. [10]

Faset eklemler omurgada ne işe yarar?

Omurga, tek bir kemikten değil; omurlar, diskler, bağ dokuları, kaslar ve eklemlerden oluşan karmaşık bir “hareket zinciri”dir. Bu zincirin arka tarafında, her omurun komşu omurla temas ettiği küçük eklemler bulunur. İşte bu eklemlere faset eklem denir.

Faset eklemler, omurganın yönlendirilmiş hareketini sağlar. Öne-arkaya eğilme, yana dönme ve gövdeyi çevirme gibi hareketlerde omurların birbirine göre kaymasını sınırlar; yani stabiliteye katkı verir. Aynı zamanda hareketin “yumuşak” gerçekleşmesine yardımcı olur. [16]

Bu eklemlerin eklem kapsülü, kıkırdak dokusu ve çevresindeki bağlar ağrıya duyarlı sinir uçları içerir. Bu nedenle eklem kapsülünde gerilme, iltihabi süreçler veya kıkırdakta aşınma gibi değişiklikler olduğunda ağrı üretme potansiyeli yüksektir. [9]

Boyun ve bel neden daha sık etkilenir?

Boyun (servikal) ve bel (lomber) bölgesi, sırt bölgesine göre daha geniş hareket açıklığına sahiptir. Sırt bölgesinde kaburgalar ve göğüs kafesi hareketi sınırlar; bu da torakal omurgayı daha “stabil” hale getirir.

Buna karşılık boyun ve bel, günlük yaşamda sürekli hareket halindedir: başı çevirmek, telefona bakmak, araç kullanmak, yük taşımak, eğilip kalkmak gibi. Bu tekrarlar, özellikle yanlış mekaniklerle birleştiğinde, faset eklemlerde mikrotravmalara ve aşınma döngüsüne yol açabilir. [10]

Faset sendromu nedir? Kireçlenme ile ilişkisi

Faset sendromu, faset eklemlerden kaynaklandığı düşünülen boyun, sırt veya bel ağrısını tanımlamak için kullanılan bir terimdir. “Sendrom” denmesinin nedeni, tek bir bulguyla değil; ağrının yeri, hareketle değişimi, muayene bulguları ve gerektiğinde girişimsel tanı yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesidir.

Halk arasında “kireçlenme” denildiğinde genellikle eklem kıkırdağındaki aşınma, eklem yüzeyinde düzensizlik ve kemik çıkıntıları (osteofitler) gibi osteoartrit değişiklikleri akla gelir. Faset eklemlerde de benzer dejeneratif süreçler görülebilir. Bu süreçte eklem kapsülü kalınlaşabilir, eklem yüzeyi pürüzlenebilir ve çevre dokularda inflamasyon gelişebilir. [10]

Önemli bir ayrım şudur: Görüntülemede kireçlenme bulgusu olması her zaman ağrının kaynağının faset eklemler olduğu anlamına gelmez. Bazı kişilerde görüntüleme bulguları belirgin olsa da ağrı azdır; bazılarında ise görüntüleme daha “temiz” görünürken ağrı yoğun olabilir. Bu nedenle tanı, sadece görüntülemeye dayandırılmamalıdır. [1]

Gençlerde faset sendromu neden görülebilir?

Faset eklem dejenerasyonu çoğu zaman yaşla birlikte artar; ancak genç yaşta başlayan yakınmaların da anlaşılır nedenleri vardır. Omurga eklemleri, yüksek tekrarlı yüklenmelere ve hatalı hareket kalıplarına duyarlıdır. [10]

Özellikle belin aşırı geriye doğru zorlandığı (ekstansiyon) ve gövdenin dönerek yük taşıdığı hareketler faset eklemlerde temas basıncını artırabilir. Bazı spor dallarında tekrarlayıcı ekstansiyon-rotasyon kombinasyonları bu riski yükseltebilir. [16]

Ağır işte çalışma, uygun olmayan teknikle yük kaldırma, bir tarafa sürekli ağırlık verme ve uzun süreli kötü postür; eklemlerde mikrotravma döngüsünü besleyebilir. Zamanla eklem kapsülünde hassasiyet artabilir ve ağrı daha kolay tetiklenebilir. [10]

Ayrıca bel bölgesinde disk yapısındaki dejenerasyonun, yük dağılımını değiştirerek faset eklemlere daha fazla yük bindirebileceği düşünülmektedir. Bu etkileşim, gençlerde bile “faset odaklı” ağrının ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir. [10]

Faset sendromu için başlıca risk faktörleri

Aşağıdaki etkenler faset eklemlerin zorlanmasını artırabilir. Her maddede tek bir faktör verilmiştir; bir kişide birden fazlası birlikte bulunabilir. [10]

• Tekrarlayıcı bel/boyun ekstansiyonu ve rotasyon içeren hareketler. [16]
• Ağır yük kaldırma ve yük taşırken gövdeyi döndürme alışkanlığı. [13]
• Kötü vücut mekaniği ve uzun süreli hatalı duruş (özellikle boyunda öne doğru baş pozisyonu). [10]
• Fazla kilo ve karın çevresi yağlanmanın artmasıyla bel bölgesine ek yük binmesi. [10]
• Daha önce geçirilmiş travmalar; boyunda ani gerilme tipindeki yaralanmaların bazı kişilerde eklem kaynaklı ağrıyı tetiklemesi. [7]
• Disk dejenerasyonu ile birlikte yük dağılımının değişmesi. [10]
• Uykusuzluk ve stresle artabilen kas gerginliğinin eklemlere binen yükü dolaylı artırması. [3]

Faset sendromu belirtileri: Ağrı nerede ve nasıl hissedilir?

Faset kaynaklı ağrı çoğu zaman “eksenel” yani boyun ya da belin kendisinde yoğunlaşan bir ağrıdır. Bel bölgesinde ağrı sıkça belin yan tarafına, kalçaya ve uyluğun üst kısmına doğru yayılabilir; ancak tipik olarak diz altına inen elektriklenme tarzı şikâyetler daha az baskındır. [10]

Boyun bölgesinde ise ağrı enseye yerleşebilir, omuz-kürek kemiği çevresine yayılabilir ve bazı kişilerde başın arka kısmına vuran bir ağrı şeklini alabilir. [7]

Ağrının karakteri genellikle künt, derinden gelen ve hareketle artan bir ağrı olarak tarif edilir. Sabah sertliği, uzun süre oturma/ayakta kalma sonrası açılma güçlüğü veya gün içinde artan “yorgunluk ağrısı” eşlik edebilir. [10]

Faset sendromunda ağrı çoğu zaman geriye yaslanma (ekstansiyon) ve yana dönme (rotasyon) ile belirginleşir. Buna karşılık bazı disk kaynaklı ağrılarda öne eğilme daha fazla şikâyet doğurabilir. Yine de bu farklar tek başına tanı koydurmaz; sadece olasılığı güçlendiren ipuçlarıdır. [10]

Faset sendromu mu, fıtık mı? Ayırıcı noktalar

Bel ve boyun ağrısı denince akla çoğu zaman fıtık gelir. Oysa faset eklemler, diskler, sakroiliak eklem, kas- bağ dokuları ve hatta bazı iç organ kaynaklı sorunlar da benzer ağrıya yol açabilir. Bu nedenle “tek bir belirtiyle” kesin konuşmak doğru değildir. [3]

Yine de pratikte bazı bulgular, faset kaynaklı ağrıyı daha olası hale getirir: Belde ekstansiyon ve rotasyonla ağrının artması, ağrının daha çok belin yan tarafında hissedilmesi, sabah sertliğinin belirgin olması ve belirli pozisyonlarda rahatlama gibi. [10]

Buna karşılık bacağa diz altına inen uyuşma, karıncalanma, kuvvet kaybı, öksürmekle artan elektriklenme ve belirgin dermatomal yayılım gibi belirtiler sinir kökü basısını düşündürür. Bu durumda fıtık ya da dar kanal gibi başka nedenler araştırılmalıdır. [3]

Aşağıdaki tablo, farklı ağrı kaynaklarında sık görülen örüntüleri özetler. Bu bilgiler hekim değerlendirmesinin yerine geçmez; amaç, tabloyu okuyan kişinin kendi şikâyetini daha iyi tarif edebilmesidir. [10] [3]

Özellik	Faset sendromu olası	Fıtık / sinir kökü irritasyonu olası	Kas kaynaklı ağrı olası
Ağrının yeri	Bel/boyun merkezli; yanlara yayılabilir.	Kola ya da bacağa belirgin yayılım; diz altına inebilir.	Belli bir kas grubunda noktasal hassasiyet.
Hareketle değişim	Geriye yaslanma ve dönme ile artma eğilimi.	Öne eğilme veya öksürme-hapşırma ile artabilir.	Kas kullanımıyla artar; dinlenmeyle azalabilir.
Nörolojik bulgular	Genellikle belirgin uyuşma-kuvvet kaybı yoktur.	Uyuşma, karıncalanma, kuvvet kaybı olabilir.	Nörolojik bulgu genellikle yoktur.
Tanıda yaklaşım	Muayene + gerekirse tanısal sinir blokları.	Muayene + görüntüleme + nörolojik değerlendirme.	Muayene + tetik noktalar; ergonomi/aktivite analizi.

Tablodaki örüntüler, klinik pratikte kullanılan genel ayırt edici ipuçlarına dayanır ve tek başına tanı koydurmaz. [10] [3]

Tanı nasıl konur? Neden bazen gözden kaçar?

Faset sendromu, bel ve boyun ağrısının sık nedenlerinden biri olmasına rağmen “spesifik olmayan bel ağrısı” başlığı altında kaybolabilir. Bunun temel nedeni, faset kaynaklı ağrıyı yalnızca öykü ve muayeneyle kesin biçimde ayırmanın zor olmasıdır. [16]

Hekim değerlendirmesinde ağrının başlangıcı, tetikleyen hareketler, ağrının yayıldığı alan ve eşlik eden nörolojik belirtiler ayrıntılı sorgulanır. Muayenede bel veya boyunda ekstansiyon-rotasyon manevralarıyla ağrının artıp artmadığına, hassasiyet noktalarına ve hareket kısıtlılığına bakılır.

Görüntüleme (röntgen, MR veya BT) faset eklemlerde dejeneratif değişiklikleri gösterebilir; ancak bu bulguların ağrıyla bire bir örtüşmediği bilinir. Bu nedenle görüntüleme çoğu zaman “ayıklama” amaçlıdır: fıtık, kırık, tümör, enfeksiyon gibi başka olasılıkları dışlamaya yardımcı olur. [1]

Faset eklem ağrısını doğrulamak için kullanılan en yaygın yöntemlerden biri, faset eklemleri innerve eden medial dal sinirlerine yönelik tanısal bloklardır. Kontrollü tanısal blok çalışmalarında, bel bölgesinde faset kaynaklı ağrının kronik bel ağrısı grubunda yaklaşık %16 ile %41 arasında bildirildiği; tek blokla değerlendirmede yalancı pozitifliğin belirgin olabildiği raporlanmıştır. [6]

Boyun bölgesinde de kontrollü çalışmalarda faset eklem ağrısının heterojen hasta gruplarında %36 ila %60 arasında yer aldığı; tek blokla yalancı pozitiflik oranlarının yüksek olabileceği gösterilmiştir. [7] [8]

Bu nedenle bazı kılavuzlar, tanısal doğruluğu artırmak için belirli ağrı kesilme eşiklerini (örneğin yüksek oranda rahatlama) ve gerektiğinde çift blok yaklaşımını tartışır. Tanı ve hasta seçimi, uygulanacak tedavinin başarısı açısından kritik görülür. [2] [1]

Tedavide temel hedef ne olmalı?

Faset sendromu tedavisinde amaç, ağrıyı kontrol altına alırken omurganın güvenli hareketini yeniden kazandırmak ve şikâyetin kronikleşmesini önlemektir. Bu yaklaşım çoğu zaman “basamaklı” ilerler: önce hareket ve yaşam tarzı düzenlemeleri, ardından gerekli olursa girişimsel yöntemler değerlendirilir. [3]

Burada kritik nokta şudur: En başarılı sonuçlar genellikle tek bir yöntemle değil, doğru tanı + uygun egzersiz + ergonomi + gerektiğinde girişimsel destek kombinasyonuyla elde edilir. Kılavuzlar, hareketin ve düzenli aktivitenin bel ağrısı yönetiminde önemli bir parça olduğunu vurgular. [3] [1]

Birinci basamak: Hareket, egzersiz ve günlük alışkanlıklar

Uzun süre yatmak veya “hareketsiz kalarak iyileşmek” bel ve boyun ağrısında çoğu zaman ters etki yapar. Rehberlerde, kişinin tolere edebildiği ölçüde hareket etmeye devam etmesi ve uygun egzersiz programına yönlendirilmesi önerilir. [3] [1]

Egzersiz, faset eklemleri çevreleyen kasların dayanıklılığını artırarak omurga yükünü daha dengeli dağıtabilir. Aynı zamanda hareket korkusunu azaltabilir ve günlük yaşam fonksiyonlarını destekleyebilir. [3]

Genel sağlık için Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerin haftada 150-300 dakika orta şiddette aerobik aktivite yapmasını; buna ek olarak haftada en az 2 gün büyük kas gruplarını içeren güçlendirme egzersizleri eklemesini önerir. Bu çerçeve, bel ve boyun ağrısı olan birçok kişide hedef belirlemek için pratik bir başlangıç noktasıdır. [11] [12]

Faset sendromu için pratik egzersiz çerçevesi

Aşağıdaki çerçeve, “hangi yönde çalışmak mantıklı?” sorusuna net bir yanıt vermek için hazırlanmıştır. Egzersiz seçimi kişiye göre değişir; özellikle kol veya bacakta belirgin uyuşma, kuvvet kaybı ya da şiddetli ağrısı olanların egzersizi kendi başına başlatmaması gerekir. [3]

Bel bölgesi için odak, gövde stabilizasyonu ve kalça kontrolüdür. Çünkü kalça hareketleri kısıtlandığında, bel daha fazla dönmek ve gerilmek zorunda kalabilir. Boyun için odak, omuz kuşağı dayanıklılığı ve derin boyun fleksörlerinin kontrollü çalışmasıdır.

Örnek hedefler (tek seviye liste):

• Haftada 2 gün tüm vücut güçlendirme rutini (kalça, karın, sırt ve omuz çevresi). [11]
• Haftada toplam 150 dakika orta şiddette yürüyüş benzeri aerobik aktivite. [11]
• Her gün kısa süreli mobilite çalışmaları ile bel ve boyun hareket açıklığını koruma. [3]

İkinci basamak: Ağrıyı artıran yükleri yönetmek

Faset ağrısı çoğu zaman “yüklenme modeli” ile ilişkilidir. Aynı hareketi yanlış formda tekrarlamak, bel ve boyunda mikrotravmayı besleyebilir. Bu nedenle tedavi planında, günlük yüklenmeyi azaltan düzenlemeler önemlidir. [10]

Özellikle ağır kaldırma sırasında gövdeyi döndürmek ve öne eğilerek yük almak, bel ağrısı riskini artıran faktörler arasında sayılır. Çalışmalarda ağır yük kaldırma (örneğin 25 kg üzeri) ve gövde fleksiyon-rotasyon kombinasyonu, bel ağrısı açısından orta düzey risk faktörleri olarak değerlendirilmiştir. [13]

Pratikte hedef, “yükü bel ve boyundan alıp kalça ve bacaklara dağıtmak”tır. Yük kaldırırken ayakları omuz genişliğinde açmak, yükü vücuda yakın tutmak ve dönmeyi belden değil ayaklardan yapmak gibi basit değişiklikler eklemlerin zorlanmasını azaltabilir. [13]

Üçüncü basamak: Medikal tedavi ve destekleyici yaklaşımlar

Ağrı kesiciler, kas gevşeticiler veya antiinflamatuvar ilaçlar bazı kişilerde kısa süreli rahatlama sağlayabilir; ancak ilaç seçimi, doz ve kullanım süresi kişiye göre değişir. Reçetesiz ilaçların da yan etki ve etkileşimleri olabileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle medikal tedavi hekim değerlendirmesiyle planlanmalıdır. [3]

Bazı hastalarda sıcak uygulama, kontrollü germe ve manuel terapi gibi destekleyici yöntemler; egzersizle birlikte kullanıldığında günlük fonksiyonu artırmaya yardımcı olabilir. Kılavuzlar, gerektiğinde manuel terapiyi egzersizin parçası olarak bir paket içinde değerlendirmeyi önerir. [3]

Girişimsel yöntemler ne zaman düşünülür?

Girişimsel yöntemler genellikle, uygun egzersiz ve konservatif yaklaşımlara rağmen ağrısı kalıcı olan; öykü ve muayene bulguları faset kaynaklı ağrıyı düşündüren hastalarda gündeme gelir. Burada amaç, hem tanıyı netleştirmek hem de ağrıyı kontrol altına alarak rehabilitasyonu kolaylaştırmaktır. [1] [2]

Kılavuzlar, girişimsel işlemlerin doğru hasta seçimiyle ve görüntüleme kılavuzluğu gibi güvenlik adımlarıyla yapılması gerektiğini vurgular. Özellikle radyofrekans denervasyonun, belirli kriterleri karşılayan kronik bel ağrısı olgularında non-operatif tedaviler başarısız olduğunda bir seçenek olarak değerlendirilebileceği belirtilir. [3] [15]

Faset eklem enjeksiyonu: Ne sağlar, sınırları nelerdir?

Faset eklem içine yapılan enjeksiyonlar, bazı hastalarda kısa süreli ağrı kontrolüne katkı sağlayabilir. Bununla birlikte kanıtlar bölgeye ve uygulama tekniğine göre değişkendir; bazı kılavuzlar bel bölgesinde intraartiküler enjeksiyonların etkinliğinin sınırlı olduğunu ve seçilmiş durumlarda düşünülmesi gerektiğini bildirir. [2]

Bu enjeksiyonlar, bazı kliniklerde tanısal amaçla da kullanılabilir; ancak tanısal doğruluk açısından medial dal bloklarının daha sık referans alındığı görülür. [1] [6]

Medial dal blokları: Tanı ve bazen tedavi aracı

Medial dal blokları, faset eklemi innerve eden sinir dallarına lokal anestezik uygulanmasıyla yapılır. Amaç, ağrının kaynağının faset eklem olup olmadığına dair güçlü bir ipucu elde etmektir.

Kontrollü tanısal bloklarda yüksek oranda ağrı azalması, faset kaynaklı ağrı olasılığını güçlendirir; bunun ardından daha uzun süreli rahatlama hedefleyen işlemler değerlendirilebilir. [1] [6]

Bazı kılavuzlar, medial dal bloklarının belirli hasta gruplarında terapötik fayda sağlayabileceğini ve bel bölgesinde bu yaklaşım için orta düzey kanıt bulunduğunu raporlar. [2]

Faset eklem denervasyonu ve radyofrekans: Mantık nedir?

Faset eklem denervasyonu, eklemden ağrı iletimini taşıyan sinir dalının (medial dal) hedeflenmesi prensibine dayanır. Medial dal sinirleri ağırlıkla duyusal lifler taşır; bu nedenle uygun teknikle yapıldığında çoğu hastada belirgin bir kuvvet kaybı beklenmez. Yine de işlem sonrası geçici hassasiyet, uyuşma veya ağrı artışı görülebilir ve uygunluk kriterleri hekim tarafından değerlendirilmelidir. [9]

En sık konuşulan yöntem, radyofrekans ile sinir iletimini belirli bir süre baskılamayı amaçlayan uygulamalardır. Bel bölgesinde radyofrekans ablasyon için kılavuzlar orta düzey kanıt ve öneri gücü bildirmiş; buna karşılık hasta seçiminin ve tanısal blokla doğrulamanın önemini vurgulamıştır. [2] [3]

Randomize çalışmaların ve meta-analizlerin bir kısmında, radyofrekans uygulamalarının ağrı ve fonksiyonda anlamlı iyileşme sağlayabildiği; ancak yaşam kalitesi gibi bazı sonuçlarda bulguların daha belirsiz olabildiği rapor edilmiştir. [5]

Radyofrekans etkisi ne kadar sürer? Seans sayısı nedir?

Radyofrekans sonrası ağrı kontrolünün süresi kişiden kişiye değişir. NICE, klinik çalışmalara dayanarak ağrı rahatlamasının en az 6-12 ay sürebildiğini; daha uzun süreli sonuçlara dair verinin ise sınırlı olduğunu belirtir. [4]

Uygulama çoğu zaman tek bir girişim olarak planlanır. Sinir dokusu zaman içinde yeniden iletim kazanabildiği için, ağrı geri dönerse belirli aralıklarla yeniden değerlendirme ve uygun bulunursa tekrar uygulama gündeme gelebilir. Bu karar, tanı doğruluğu ve hastanın fonksiyonel hedefleri dikkate alınarak verilmelidir. [9] [3]

Boyun bölgesinde yapılan radyofrekans nörotomiye dair sistematik derlemeler, seçilmiş hastalarda ağrı ve fonksiyon üzerinde fayda olabileceğini bildirmiştir; ancak çalışma tasarımları ve hasta seçimi farklılıkları nedeniyle sonuçların kişiye uyarlanması gerekir. [14]

Girişimsel işlemler güvenli midir? Olası yan etkiler

Her girişimsel işlemde olduğu gibi faset eklem girişimlerinde de yan etki riski vardır. Medial dal bloklarında hematom, enfeksiyon, geçici uyuşma veya kısa süreli güçsüzlük gibi komplikasyonlar bildirilebilir. [9]

Radyofrekans uygulamalarında da işlem bölgesinde geçici ağrı artışı, hassasiyet, uyuşma gibi şikâyetler görülebilir; nadiren daha ciddi komplikasyonlar raporlanmıştır. Bu nedenle işlemin uygun koşullarda, steril teknikle ve görüntüleme kılavuzluğunda yapılması güvenlik açısından önem taşır. [9] [2]

Riskleri azaltmanın en etkili yolu, doğru endikasyon, doğru hedefleme ve hastanın eşlik eden hastalıklarının iyi değerlendirilmesidir. Kan sulandırıcı kullanımı, aktif enfeksiyon veya belirli nörolojik bulgular gibi durumlarda yaklaşım değişebilir; bu konular mutlaka hekim tarafından yönetilmelidir. [9]

Tedaviden sonra iyileşmeyi kalıcı hale getirmek

Ağrı kontrolü sağlandığında, asıl kazanım hareket kalitesinin ve kas dayanıklılığının artırılmasıdır. Girişimsel işlemler ağrıyı azaltarak rehabilitasyona “pencere” açabilir; bu pencere doğru kullanılmadığında şikâyetlerin geri dönmesi daha olası hale gelir. [1]

Bu nedenle tedavi sonrası plan genellikle üç parçadan oluşur: düzenli egzersiz, yük yönetimi ve ergonomi. Düzenli yürüyüş ve güçlendirme, hem genel sağlık hem de bel-boyun dayanıklılığı için temel taşlardır. [11]

Uyku düzeni ve stres yönetimi de dolaylı olarak önemlidir. Ağrının kronikleşmesinde psikososyal faktörlerin rolü bulunduğu için, gerekirse bilişsel davranışçı yaklaşımların egzersiz programıyla birlikte ele alınması önerilir. [3]

Evde ve işte omurgayı korumak için net ilkeler

Faset sendromunda en büyük farkı, günlük hayatta tekrarlanan küçük alışkanlıklar yaratır. “Mükemmel postür” diye bir şey yoktur; önemli olan uzun süre aynı pozisyonda kalmamayı, yükü vücuda yakın taşımayı ve hareketi bel-boyun yerine kalça ve bacaklardan yapmayı öğrenmektir. [3]

Bilgisayar başında çalışırken ekranı göz hizasına yaklaştırmak, omuzları yukarı çekmeden klavyeye ulaşmak ve telefonu omuz ile kulak arasında sıkıştırmamak boyun yükünü azaltır. Uzun süreli tek pozisyonlarda kalma eğilimi olanların, gün içinde pozisyon değişimini alışkanlık haline getirmesi yararlıdır. [3]

Yük taşırken iki elde dengeli paylaşım yapmak, tek taraflı taşıma alışkanlığını azaltır. Tek taraflı taşıma, gövdeyi sürekli aynı yöne doğru eğmeye zorlayarak faset eklemlerde asimetrik yüklenmeyi artırabilir. [10]

Ne zaman doktora başvurmalı? Gecikmemesi gereken durumlar

Bel ya da boyun ağrısı çoğu zaman kas-iskelet sistemi kaynaklı olsa da, bazı belirtiler daha ciddi bir durumun işareti olabilir. Bu belirtiler varsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir. [3]

• Kolda veya bacakta hızla artan kuvvet kaybı.
• İdrar kaçırma, idrar yapamama, dışkı kontrolünde bozulma.
• Bacaklarda yaygın uyuşma ve özellikle kasık bölgesinde hissizlik.
• Ateş, açıklanamayan kilo kaybı veya kanser öyküsü ile birlikte şiddetli ağrı.
• Travma sonrası başlayan ve giderek artan ağrı.

Bu belirtiler, acil değerlendirme gerektirebilen durumlarla ilişkili olabileceği için önemlidir. [3]

Faset sendromu hakkında sık sorulan sorular

Faset sendromu “kireçlenme” demek mi?

Faset eklemlerde osteoartrit benzeri dejeneratif değişiklikler görülebilir; bu halk arasında kireçlenme olarak adlandırılır. Ancak faset sendromu, sadece görüntülemede görülen kireçlenme değil; ağrının faset eklemlerle ilişkili olduğuna dair klinik ve gerektiğinde girişimsel bulguların birlikte değerlendirilmesidir. [1]

MR’da kireçlenme yazıyorsa ağrım kesin fasetten mi geliyor?

Hayır. Görüntüleme bulguları ile ağrının şiddeti her zaman paralel değildir. MR ve benzeri görüntülemeler, diğer ciddi nedenleri dışlamakta yardımcıdır; faset kaynaklı ağrıyı doğrulamak için tanısal blok gibi yöntemler gerekebilir. [1] [6]

Radyofrekans yaptırırsam ağrım tamamen geçer mi?

Hiçbir işlem için “kesin” sonuç vaat edilemez. Seçilmiş hastalarda radyofrekansın ağrı ve fonksiyonda anlamlı iyileşme sağlayabildiğini bildiren çalışmalar vardır; ancak etki süresi ve yanıt kişiden kişiye değişir. Bu nedenle karar, tanısal doğrulama ve hedefler doğrultusunda verilmelidir. [5] [4]

Bu işlemler kaç seans sürer?

Faset eklem enjeksiyonu veya radyofrekans gibi girişimler çoğu zaman tek bir uygulama olarak planlanır. Sonrasında egzersiz ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle desteklenmesi önerilir. Ağrı geri dönerse hekim yeniden değerlendirme yapar ve uygun görürse tekrar seçenekleri konuşur. [9]

Genç yaşta bel-boyun kireçlenmesi nasıl olur?

Yaş önemli bir faktördür ama tek faktör değildir. Tekrarlayıcı yüklenmeler, ağır iş, yanlış kaldırma- taşıma, sert spor rutinleri ve kötü vücut mekaniği gibi etkenler faset eklemleri genç yaşta da zorlayabilir. [10] [16]

Kaynaklar

• [1] Manchikanti L, et al. Comprehensive Evidence-Based Guidelines for Facet Joint Interventions in the Management of Chronic Spinal Pain. Pain Physician. 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32503359/
• [2] American Society of Interventional Pain Physicians (ASIPP). Comprehensive Evidence-Based Guidelines for Facet Joint Interventions (Full PDF). 2020. https://asipp.org/wp-content/uploads/2020/11/REF1MA1.pdf
• [3] NICE. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59). 2016. https://www.nice.org.uk/guidance/ng59
• [4] NICE. Research recommendation: Radiofrequency denervation for chronic low back pain – long-term effectiveness. 2016. https://www.nice.org.uk/researchrecommendation/radiofrequency-denervation-what-is-the-clinical-and-cost-effectiveness-of-radiofrequency-denervation-for-chronic-low-back-pain-in-the-long-term
• [5] Ramos-Bossini AJL, et al. Efficacy of radiofrequency in lumbar facet joint pain: meta-analysis. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38512629/
• [6] Falco FJE, et al. An update of the systematic assessment of the diagnostic accuracy of lumbar facet joint nerve blocks. Pain Physician. 2012. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23159979/
• [7] Falco FJE, et al. An updated review of the diagnostic utility of cervical facet joint injections. Pain Physician. 2012. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23159977/
• [8] Manchikanti L, et al. Assessment of Prevalence of Cervical Facet Joint Pain with Diagnostic Blocks. Pain Physician. 2020. https://www.painphysicianjournal.com/current/pdf?article=NzE0Ng%3D%3D&journal=131
• [9] New England Journal of Medicine (NEJM). Medial Branch Blocks and Radiofrequency Ablation for Lumbar Facet Joint Pain. 2023. https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMvcm2211108
• [10] Mann SJ, et al. Lumbar Facet Arthropathy. StatPearls (NCBI Bookshelf). 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538228/
• [11] World Health Organization (WHO). Physical activity: recommendations for adults. https://www.who.int/initiatives/behealthy/physical-activity
• [12] Bull FC, et al. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33239350/
• [13] Wen W, et al. Heavy lifting and trunk movements as risk factors for low back pain (reviewed discussion within biomechanics study). 2022. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8862534/
• [14] Manchikanti L, et al. Systematic Review and Meta-analysis of the Effectiveness of Cervical Radiofrequency Neurotomy. 2022. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9686245/
• [15] Evidence-Based Interventions (Academy of Medical Royal Colleges). Lumbar radiofrequency facet joint denervation (NICE NG59 summary). https://ebi.aomrc.org.uk/interventions/lumbar-radiofrequency-facet-joint-denervation/
• [16] Van Oosterwyck W, et al. Lumbar Facet Joint Disease: What, Why, and When? Life (Basel). 2024. https://www.mdpi.com/2075-1729/14/11/1480

...

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.