Akciğer kanaması, günlük dilde çoğu zaman “öksürükle kan gelmesi” olarak tarif edilen ve kaynağı alt solunum yolları olan kanın ağızdan atılması durumunu ifade eder. Bazen balgamda birkaç çizgi halinde görülür, bazen de kısa sürede artıp nefes almayı zorlaştıracak kadar yoğunlaşabilir. Bu nedenle akciğer kanaması, küçük bir irritasyondan ciddi bir damar problemine kadar çok geniş bir neden yelpazesinin işareti olabilir. [13]

Bu Yazıda Neler Var?

Akciğer kanaması yaşayan birinin en büyük riski her zaman kan kaybı değildir; kanın hava yolunu tıkayıp boğulmaya (asfiksiye) yol açması çok daha hızlı ve ölümcül olabilir. Bu yüzden değerlendirmede ilk hedef “neden oldu?” sorusundan önce “hayati tehlike var mı?” sorusudur. Özellikle nefes darlığı, bilinç bulanıklığı, morarma, tansiyon düşüklüğü veya ağız dolusu kan gelmesi eşlik ediyorsa acil yaklaşım gerekir. [1]

Bu yazıda akciğer kanamasının (hemoptizi) ne anlama geldiğini, hangi durumlarda tehlikeli kabul edildiğini, sık nedenlerini, tanı basamaklarını ve güncel tedavi seçeneklerini net bir çerçevede bulacaksınız. Ayrıca evde yapılması gereken doğru-yanlışları ve tekrar riskini azaltmaya yönelik pratik korunma adımlarını da ele alacağız.

Akciğer kanaması, hemoptizi ve benzer durumlar

Tıpta “hemoptizi”, ses tellerinin altından (bronşlar ve akciğer dokusu) kaynaklanan kanın öksürükle dışarı atılmasıdır. Halk arasında “akciğer kanaması” denildiğinde çoğu zaman hemoptizi kastedilir; ancak akciğerin içinde daha yaygın bir kanama tablosu olan “diffüz alveoler hemoraji” gibi durumlar da akciğerle ilişkili kanama başlığına girer. Bu ayrım, hem tanı yaklaşımını hem de tedavinin aciliyetini değiştirebilir. [8]

Psödohemoptizi: Kan akciğerden gelmiyorsa

Bazen ağızdan gelen kan, akciğerden değil burun-boğaz bölgesinden veya sindirim sisteminden kaynaklanır. Buna psödohemoptizi denir. Örneğin gece boyunca burun kanaması olup sabah öksürükle kan gelmesi, gerçek hemoptiziyi taklit edebilir. Mide kaynaklı kanamalar ise genellikle koyu renkli, pıhtılı veya “kahve telvesi” görünümünde olabilir ve bulantı-kusma ile birliktedir. İlk değerlendirmede ağız içi ve burun boşluğunun muayenesi bu yüzden önemlidir. [1]

Diffüz alveoler hemoraji: Yaygın ve sinsi kanama

Diffüz alveoler hemoraji, akciğerlerin hava keseciklerinde (alveollerde) yaygın kanama ile giden, bazen kanlı balgam olmadan bile oksijen düşüklüğü ve hızlı solunum yetmezliği yapabilen bir tablodur. Sıklıkla damar iltihapları (vaskülitler), bağ dokusu hastalıkları ve bazı ilaçlara bağlı gelişebilir. Bu tabloda akciğer kanaması bulgularına anemi, hızlı düşen oksijen satürasyonu ve iki akciğerde yaygın infiltrasyonlar eşlik edebilir. [8]

Akciğer kanaması türleri ve şiddet sınıflaması

Hemoptizi çoğu hastada hafif seyreder ve kısa sürede kendiliğinden durabilir; ancak bazı hastalarda hızla artarak hayatı tehdit eder. Eskiden “masif hemoptizi” kan miktarına göre tanımlanırdı; güncel yaklaşım ise miktarı tahmin etmenin güçlüğü nedeniyle daha çok fonksiyonel etkiye (hava yolu tıkanması, solunum yetmezliği, hemodinamik bozulma) odaklanır. [1]

SınıfPratik tanımKlinik öncelik
Kan çizgili balgamBalgam içinde az miktarda, çizgi şeklinde kan.Genellikle ayaktan değerlendirme; neden araştırılır.
Hafif hemoptiziGün içinde az miktarda kanlı balgam veya birkaç kez küçük pıhtı.Yakın takip; enfeksiyon ve risk faktörleri sorgulanır.
Orta hemoptiziTekrarlayan veya artış eğiliminde, hastayı endişelendiren miktar.Acil serviste değerlendirme ve görüntüleme daha erken yapılır.
Hayatı tehdit eden (masif) hemoptiziHava yolu tıkanması, oksijen düşüklüğü, tansiyon bozulması veya hızla artan kanama. Klasik eşikler literatürde 200–600 mL/24 saat gibi değişken değerlerdir.Önce hava yolu ve dolaşım güvenliği; bronkoskopi ve/veya BT anjiyo ile acil girişimler planlanır.

Tablodaki “masif” tanımında görülen mililitre eşikleri farklı yayınlarda değişebildiği için, klinikte en güvenilir yaklaşım kanamanın hastanın solunumunu ve dolaşımını bozup bozmadığına göre “hayatı tehdit eden” hemoptizi kararını vermektir. [1]

Kanamanın kaynağı neden genellikle bronşiyal arterlerdir?

Şiddetli hemoptizi olgularının büyük bölümünde kanama, akciğeri besleyen bronşiyal arterlerden kaynaklanır. Ağır hemoptizide olguların yaklaşık %90’ında kaynak bronşiyal dolaşımdır; pulmoner arter kaynaklı kanama daha nadirdir. Bu bilgi, özellikle BT anjiyografi ve bronşiyal arter embolizasyonu gibi girişimlerin neden ön plana çıktığını açıklar. [1]

Akciğer kanaması belirtileri nelerdir?

Akciğer kanamasının en belirgin belirtisi, öksürükle birlikte parlak kırmızı veya kanla boyanmış balgam gelmesidir. Kan çoğu zaman köpüklü olabilir; çünkü hava yolu salgıları ile karışır. Şikâyetlerin şiddeti kanın miktarından çok kanamanın hızına ve kişinin akciğer rezervine bağlıdır. [1]

Sık görülen belirtiler

  • Öksürükle kan gelmesi veya kanlı balgam. [13]
  • Nefes darlığı, hızlı nefes alma ve göğüste sıkışma hissi. [1]
  • Göğüs ağrısı; özellikle enfeksiyon veya pıhtı gibi nedenlerde artabilir. [1]
  • Baş dönmesi, halsizlik; kanama artarsa kansızlık gelişebilir. [1]
  • Ateş, titreme, balgam artışı gibi enfeksiyon bulguları. [1]

Acil durum uyarı işaretleri

Aşağıdaki bulgular varsa “bekleyip geçer mi?” yaklaşımı doğru değildir; acil değerlendirme gerekir. [13]

  • Ağız dolusu kan gelmesi veya kısa sürede miktarın belirgin artması. [13]
  • Morarma, bilinç bulanıklığı, bayılma hissi veya oksijen düşüklüğü. [1]
  • Nefes almakta belirgin zorlanma, hırıltı veya boğulur gibi olma. [1]
  • Tansiyon düşüklüğü, çarpıntı ve soğuk terleme gibi şok bulguları. [1]
  • Kan sulandırıcı/antiagregan kullanırken yeni başlayan kanlı balgam. [1]

Akciğer kanaması neden olur?

Hemoptizinin nedenleri; yaş, yaşanılan coğrafya, eşlik eden kronik hastalıklar ve başvurulan sağlık hizmetinin düzeyine göre değişir. Yine de erişkinlerde sık nedenler arasında akut solunum yolu enfeksiyonları, kanser, bronşektazi ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) öne çıkar. Bunun dışında tüberküloz, pulmoner emboli, bazı romatolojik hastalıklar ve kanama eğilimini artıran ilaçlar da önemli nedenlerdir. [1]

1) Enfeksiyonlar

Akut bronşit, zatürre ve benzeri alt solunum yolu enfeksiyonları; hava yolu yüzeyini tahriş ederek veya akciğer dokusunda iltihap oluşturarak kanlı balgama yol açabilir. Birçok hastada kan miktarı azdır; ancak ateş, koyu balgam, göğüs ağrısı ve nefes darlığı eşlik ediyorsa daha ayrıntılı değerlendirme gerekir. [1]

Tüberküloz, özellikle tedavi edilmemiş veya eski enfeksiyon izleri olan kişilerde hemoptiziye yol açabilen klasik bir nedendir. Uzun süren öksürük, kilo kaybı, gece terlemesi ve halsizlik gibi bulgular hemoptiziyle birlikteyse tüberküloz olasılığı mutlaka düşünülür. [12]

2) Bronşektazi ve kronik hava yolu hastalıkları

Bronşektazi, hava yollarının kalıcı olarak genişlediği ve tekrarlayan enfeksiyonlara yatkınlığın arttığı bir durumdur. Bu tabloda damarlar kırılganlaşabilir ve dönem dönem kanlı balgam ortaya çıkabilir; bazen hemoptizi, bronşektazinin ilk fark edilen belirtisi bile olabilir. Kılavuzlar, açıklanamayan hemoptizide bronşektazinin araştırılmasını özellikle vurgular. [4]

KOAH ve kronik bronşit gibi hastalıklarda yoğun ve uzun süreli öksürük, hava yolu yüzeyinde küçük yırtıklara yol açarak kan çizgili balgam yapabilir. Yine de KOAH’lı bir kişide yeni başlayan veya artan hemoptizi, enfeksiyon ve kanser gibi diğer olasılıkları dışlamak için tıbbi değerlendirme gerektirir. [1]

3) Akciğer kanseri ve tümörler

Akciğer kanseri, özellikle 40 yaş üstünde, sigara öyküsü olanlarda veya riskli maruziyetleri bulunanlarda hemoptizinin önemli nedenlerinden biridir. Tümör, hava yollarında ülserasyon yaparak veya damarı aşındırarak kanamaya yol açabilir. Akciğer grafisi normal olsa bile bazı hastalarda bronkoskopide endobronşiyal lezyon saptanabildiği için, şikâyet tekrarlıyorsa ileri tetkik gerekebilir. [1]

Akciğer kanseri açısından en önemli risk faktörü tütün kullanımıdır. Tütün dumanına maruziyetin azaltılması hem kanser hem de hemoptiziyle ilişkili birçok akciğer hastalığı riskini düşürür. [17]

4) Damar kaynaklı nedenler: Pulmoner emboli ve diğerleri

Pulmoner emboli (akciğer damarına pıhtı atması), bazı hastalarda hemoptizi ile kendini gösterebilir. Güncel veriler, akut pulmoner tromboembolide hemoptizi görülme oranının yaklaşık %2,6 ile %7,6 arasında değişebildiğini bildirir. Hemoptiziye ani başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı ve risk faktörleri (uzun süre hareketsizlik, yakın cerrahi, pıhtı öyküsü) eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir. [18]

Pulmoner hipertansiyon, arteriyovenöz malformasyonlar ve bazı damar anomalileri de hemoptiziye neden olabilir. Bu grupta tanı için çoğu zaman kontrastlı BT ve damar görüntüleme yöntemleri kritik rol oynar. [2]

5) Romatolojik hastalıklar ve diffüz alveoler hemoraji

Bazı romatolojik hastalıklarda bağışıklık sistemi akciğerin küçük damarlarında iltihap yaparak diffüz alveoler hemorajiye yol açabilir. Bu tabloda kanlı balgam olmayabilir; hızlı gelişen nefes darlığı, oksijen düşüklüğü ve kansızlık daha belirgindir. Erken tanı hayati önem taşır ve tedavi genellikle altta yatan bağışıklık aracılı sürecin kontrol altına alınmasına dayanır. [8]

6) İlaçlar ve pıhtılaşma bozuklukları

Antikoagülanlar (kan sulandırıcılar) ve antiagreganlar (trombosit işlevini azaltan ilaçlar) kanamayı kolaylaştırabilir. Bu ilaçları kullanan bir kişide kanlı balgam başladığında, doz aşımı, böbrek-karaciğer işlevleri ve eşlik eden başka bir akciğer hastalığı mutlaka değerlendirilmelidir. İlaçların kendi kendine kesilmesi ise pıhtı riskini artırabileceği için yalnızca hekim yönlendirmesiyle yapılmalıdır. [1]

7) Travma ve tıbbi işlemler

Göğüs travmaları, düşme-kaza gibi durumlarda akciğer dokusunda yırtılmaya bağlı hemoptizi gelişebilir. Ayrıca bazı tıbbi işlemler (örneğin biyopsiler) sonrası kısa süreli kanlı balgam görülebilir; ancak miktar artıyorsa veya nefes darlığı eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir. [2]

Akciğer kanaması ne kadar tehlikelidir?

Hemoptizi olgularının çoğu hafiftir; birinci basamak ve ayaktan başvurularda olguların %90’dan fazlasının konservatif yaklaşımla düzeldiği bildirilmiştir. Buna karşın hayatı tehdit eden hemoptizide ölüm riski yüksektir ve tedavi edilmezse mortalitenin %50’nin üzerinde olabileceği vurgulanır. Bu nedenle hemoptizide kritik ayrım “hafif mi, hayatı tehdit eden mi?” sorusuna doğru yanıt vermektir. [1]

Hayatı tehdit eden hemoptizide en acil risk, kanın hava yolunu tıkayıp oksijenlenmeyi bozmasıdır; yani asfiksi riski, kan kaybından daha ön plandadır. Bu yüzden acil yönetim, tanıdan önce hava yolu güvenliği ve oksijenlenmeyi sağlamaya odaklanır. [1]

Ne zaman acile gidilmeli, ne zaman randevu yeterlidir?

Kan tükürmek korkutucu olsa da her zaman masif kanama anlamına gelmez. Yine de kanın kaynağı akciğer ise “ilk kez” bile olsa değerlendirme gerekir; çünkü bazen erken dönemde ciddi bir hastalığın ilk belirtisi olabilir. Resmî hasta bilgilendirme sayfaları da kanlı balgamın çok farklı nedenleri olabileceğini ve gecikmeden kontrol edilmesi gerektiğini vurgular. [13]

112’yi aramak veya acil servise gitmek gereken durumlar

  1. Ağız dolusu veya pıhtılı kan gelmesi ya da birkaç dakika içinde miktarın hızla artması. [13]
  2. Nefes darlığı, morarma, bilinç bulanıklığı veya bayılma hissi. [1]
  3. Göğüs ağrısının ani başlaması ve nefes darlığı ile birlikte olması (pıhtı olasılığı). [18]
  4. Kan sulandırıcı kullanırken yeni başlayan veya artan kanlı balgam. [1]
  5. Ateş, titreme ve genel durum bozukluğu ile birlikte kanlı balgam (ağır enfeksiyon olasılığı). [1]

Acil değil ama gecikmeden değerlendirilmesi gereken durumlar

  • Kan çizgili balgamın 24–48 saatten uzun sürmesi veya tekrar etmesi. [1]
  • Sigara öyküsü olanlarda yeni başlayan hemoptizi. [17]
  • Kilo kaybı, gece terlemesi, uzun süren öksürük gibi ek bulgular. [12]
  • Bilinen bronşektazi veya KOAH’ta önceye göre artan kanlı balgam. [4]

Akciğer kanaması nasıl teşhis edilir?

Tanı süreci iki aşamalı düşünülür: önce hemoptizinin gerçekten alt solunum yolundan gelip gelmediği doğrulanır, sonra kanamanın yeri ve nedeni saptanmaya çalışılır. Bu yaklaşım, gereksiz tetkikleri azaltır ve acil müdahale gereken hastayı hızlıca ayırmayı sağlar. [1]

1) Öykü ve fizik muayene

Öyküde kanın miktarı ve hızı, eşlik eden ateş, balgam, göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi bulgular; tüberküloz teması, kanser riski, pıhtı risk faktörleri ve kan sulandırıcı kullanımı özellikle sorgulanır. Muayenede ise solunum sayısı, oksijen satürasyonu ve hemodinamik durum değerlendirilerek hayatı tehdit eden hemoptizi olup olmadığı belirlenir. [1]

2) Laboratuvar testleri

Tam kan sayımı (kansızlık ve enfeksiyon bulguları), pıhtılaşma testleri ve böbrek-karaciğer fonksiyonları çoğu hastada temel değerlendirmeye girer. Ağır kanamalarda kan grubu tayini ve gerekirse kan ürünleri hazırlığı da sürecin parçasıdır. [1]

3) Görüntüleme: Akciğer grafisi, BT ve BT anjiyografi

Akciğer grafisi hemoptizide başlangıç görüntülemesidir; hızlıdır ve yaygın enfeksiyon, kitle veya diffüz tutulum gibi ipuçları verebilir. Ancak grafi normal olsa bile ciddi nedenler dışlanmış sayılmaz; duyarlılığı sınırlıdır. Bu nedenle grafide neden saptanamıyorsa kontrastlı BT veya BT anjiyografi, hem etiyolojiyi hem de kanama kaynağına giden damarları değerlendirmek için tercih edilir. [1]

Radyoloji literatürü, hemoptizide BT’nin noninvaziv ve kapsamlı bir değerlendirme sağladığını; damar yapıları, endobronşiyal lezyonlar ve parankim patolojilerini birlikte gösterebildiğini vurgular. BT anjiyografi ise embolizasyon planlaması için özellikle değerlidir. [2]

4) Bronkoskopi: Hem tanı hem tedavi aracı

Bronkoskopi, hava yollarını doğrudan görmeyi sağlar ve özellikle aktif kanamada kanayan tarafı belirleme, pıhtıyı temizleme veya lokal kanama kontrolü gibi girişimlere imkân verir. Etkinliği, aktif kanamanın devam ettiği dönemde veya kanamadan sonraki ilk 24–48 saat içinde daha yüksektir. BT ile birlikte kullanıldığında kanama yerini saptama başarısı artabilir. [1]

Tanıda sık kullanılan testler neyi gösterir?

TestKlinik katkı
Akciğer grafisiİlk tarama: enfeksiyon, kitle, yaygın kanama bulgusu için hızlı değerlendirme.
Kontrastlı BT / BT anjiyografiKanama nedeni ve kaynağına giden damarları gösterme; embolizasyon planlaması.
BronkoskopiHava yolu güvenliği, lokalizasyon, pıhtı temizliği ve lokal kanama kontrol girişimleri.
Tam kan sayımı ve pıhtılaşma testleriKansızlık, enfeksiyon, pıhtılaşma bozukluğu veya ilaç etkisini değerlendirme.

Bu testlerin sıralaması, kanamanın şiddetine göre değişir; hayatı tehdit eden hemoptizide önce hava yolu güvenliği sağlanır, sonra görüntüleme ve bronkoskopi planlanır. [1]

Akciğer kanamasında tedavi yöntemleri

Tedavide temel ilke, kanamayı durdurmak kadar altta yatan nedeni hedeflemektir. Çünkü neden tedavi edilmezse hemoptizi tekrar edebilir. Kılavuz ve derlemeler, özellikle tekrarlayan veya şiddetli hemoptizide sistematik bir yaklaşımın şart olduğunu belirtir. [1]

Acil yaklaşım: İlk 10 dakikanın hedefleri

Hayatı tehdit eden hemoptizide ilk hedefler nettir: hava yolu açıklığını korumak, oksijenlenmeyi sağlamak ve dolaşımı stabilize etmek. Aktif kanamada hastanın kanayan tarafı aşağı gelecek şekilde yan yatırılması (lateral dekübit) ve ağızdan bir şey verilmemesi önerilir. Gerekirse entübasyon ve yoğun bakım koşullarında takip planlanır. [1]

  • Hastayı oturur veya yarı oturur pozisyonda tutun; boğulma hissi varsa yan yatırma tercih edilir. [1]
  • Kanı yutmaması için başı hafif öne eğik tutun ve hastayı sakinleştirin.
  • Oksijen satürasyonu düşükse oksijen desteği verilir; damar yolu açılarak sıvı ve ilaç planlanır. [1]
  • Kanama artıyorsa veya solunum bozuluyorsa ileri hava yolu desteği düşünülür. [1]

Konservatif tedavi ve izlem

Kan çizgili balgam veya hafif hemoptizide, hasta stabilse ve ciddi bir neden düşünülmüyorsa konservatif yaklaşım çoğu zaman yeterli olabilir. Bu yaklaşım; yakın izlem, öksürüğü artıran irritanlardan uzak durma, gerekirse enfeksiyon tedavisi ve risk faktörlerinin değerlendirilmesini içerir. Hafif hemoptizinin büyük bir kısmının iyi prognozla seyrettiği vurgulanır. [1]

Bronkoskopik kanama kontrol yöntemleri

Bronkoskopi sırasında kanama odağı görülürse lokal soğuk serum uygulaması, tamponlama, balon kateter ile tıkama veya bazı ısı-temelli yöntemlerle kanama kontrolü sağlanabilir. Rigid bronkoskopi, büyük pıhtıları temizleyebilmesi ve hava yolunu daha iyi kontrol etmesi nedeniyle hayatı tehdit eden hemoptizide önemli bir seçenektir. [1]

Girişimsel radyoloji: Bronşiyal arter embolizasyonu

Bronşiyal arter embolizasyonu (BAE), özellikle hayatı tehdit eden hemoptizide veya BT anjiyografide kanayan arter saptandığında öne çıkan tedavi yöntemidir. Birinci basamak derleme kaynaklar, BAE’nin masif hemoptizide tercih edilen tedavi olduğunu ve cerrahinin genellikle son seçenek olarak kaldığını belirtir. [1]

Sistematik derlemeler, BAE’nin hemoptizi kontrolünde etkili olduğunu ve ciddi komplikasyon oranlarının düşük seyrettiğini bildirmektedir. Bununla birlikte altta yatan hastalık devam ediyorsa tekrar kanama riski tamamen ortadan kalkmayabilir; bu nedenle nedene yönelik tedavi ile birlikte planlanması gerekir. [5]

Cerrahi ne zaman düşünülür?

Cerrahi, genellikle embolizasyonun etkisiz kaldığı veya kanamanın cerrahi olarak çıkarılabilir sınırlı bir odaktan kaynaklandığı durumlarda gündeme gelir. Hayatı tehdit eden hemoptizide cerrahi kararının riskli olabildiği, bu nedenle öncelikle daha az invaziv seçeneklerin denenmesi gerektiği vurgulanır. [1]

İlaçlar: Traneksamik asit

Traneksamik asit (TXA), kan pıhtısının yıkımını azaltan bir antifibrinolitiktir ve hemoptizide farklı uygulama yollarıyla denenmiştir. Cochrane derlemesi, hemoptizide antifibrinolitikler için kanıtın sınırlı olduğunu ve rutin kullanım için kesin yargıya varmanın zor olduğunu belirtir. [9]

Daha yeni çalışmalar, özellikle nebülize TXA’nın kanamayı daha hızlı kontrol edebileceğine dair bulgular sunsa da bu veriler çoğu zaman sınırlı örneklemle elde edilmiştir. Acil serviste nebülize ve damar içi TXA’yı karşılaştıran randomize bir çalışmada, kısa sürede kanama kontrolü gibi sonlanımlar incelenmiştir. Bu nedenle TXA kararı, kanama şiddeti ve pıhtılaşma riski birlikte değerlendirilerek hekim tarafından verilmelidir. [10]

Altta yatan nedene göre hedef tedavi

Hemoptiziyi kalıcı olarak azaltmanın yolu, kanamayı başlatan süreci doğru tedavi etmekten geçer. Aşağıdaki başlıklar, pratikte en sık karşılaşılan nedenlere göre genel yaklaşımı özetler; ancak her hasta için nihai plan klinik değerlendirmeye göre belirlenir. [1]

Enfeksiyon kaynaklı hemoptizi

Bakteriyel pnömoni veya bronşit gibi enfeksiyonlarda antibiyotik kararı klinik bulgular ve görüntülemeye göre verilir. Enfeksiyon kontrol altına alındıkça kanlı balgam çoğu hastada geriler; buna rağmen kanama artıyorsa ek nedenler düşünülür ve ileri görüntüleme yapılır. [1]

Tüberküloz şüphesi varsa balgam incelemesi ve uygun izolasyon önlemleri ile tanı doğrulanır; tedavi ise standart çoklu ilaç rejimleri ile yürütülür. Tüberkülozun küresel olarak hâlâ önemli bir halk sağlığı sorunu olduğu ve erken tanı-tedavinin hem bulaşı hem komplikasyonları azalttığı vurgulanır. [12]

Bronşektazi ve kronik hastalıklar

Bronşektazide amaç; enfeksiyon sıklığını azaltmak, balgam drenajını iyileştirmek ve alevlenmeleri kontrol etmektir. Kılavuzlar, açıklanamayan hemoptizide bronşektaziyi akla getirmeyi ve alevlenme yönetimini sistematik yürütmeyi önerir. Hemoptizi tekrar ediyorsa BT anjiyografi ve gerekirse BAE gibi girişimler gündeme gelebilir. [4]

Kanser ilişkili hemoptizi

Kanser ilişkili hemoptizide tedavi; tümörün evresi, yerleşimi ve kanamanın şiddetine göre planlanır. Bronkoskopik girişimler, radyolojik embolizasyon veya bazı durumlarda cerrahi seçenekler kanamayı kontrol etmek için kullanılabilir. Tanıda gecikmemek için tekrarlayan hemoptizide görüntüleme ve bronkoskopi planı önemlidir. [2]

Pulmoner emboli ilişkili hemoptizi

Pulmoner embolide hemoptizi genellikle akciğer enfarktı ile ilişkilidir ve eşlik eden ani nefes darlığı-göğüs ağrısı ön plandadır. Hemoptizi varlığının tanısal ipucu olabileceği, ancak sıklığının nispeten düşük olduğu bildirilmektedir. Bu tabloda tanı ve tedavi acil protokollerle yürütülür. [18]

Diffüz alveoler hemoraji

Diffüz alveoler hemoraji şüphesinde hızlı oksijen desteği, yoğun bakım izlemi ve altta yatan bağışıklık aracılı sürecin baskılanmasına yönelik tedaviler gündeme gelir. Derlemeler, bu tablonun yüksek morbidite ve mortalite ile ilişkili olabildiğini ve bu nedenle erken tanının kritik olduğunu vurgular. [8]

Tekrarlama riski ve takip planı

Hemoptizi bir kez durdu diye konu kapanmış sayılmaz; özellikle bronşektazi, kanser, tüberküloz sekeli veya damar anomalisi gibi nedenlerde tekrar riski vardır. Bu yüzden kanama durduktan sonra bile, nedene yönelik tedavinin sürdürülebilirliği ve kontrol görüntülemesi planlanmalıdır. [2]

Tekrarlama riskini azaltmak için en etkili yaklaşım, tetikleyici faktörleri kontrol altına almaktır: sigaranın bırakılması, kronik akciğer hastalıklarının düzenli tedavisi, aşıların güncel tutulması ve kan sulandırıcıların doktor kontrolünde izlenmesi bu başlıkların temelini oluşturur. [4]

Akciğer kanamasından korunma yolları

Akciğer kanamasını her zaman önlemek mümkün değildir; çünkü bazı nedenler aniden gelişir. Yine de birçok vakada risk, doğru yaşam alışkanlıkları ve kronik hastalıkların düzenli yönetimiyle azaltılabilir. [1]

Günlük hayatta net uygulanabilir 8 adım

  • Sigara ve tütün ürünlerini bırakın; pasif dumandan da kaçının. [17]
  • Kronik öksürük veya balgam artışı varsa “alıştım” demeyin, düzenli kontrol yaptırın. [1]
  • Grip aşısını her yıl, risk grubundaysanız zatürre (pnömokok) aşılarını önerilen takvimde yaptırın. [15] [16]
  • Kalabalık ve kapalı ortamlarda solunum yolu enfeksiyonlarına karşı temel korunma kurallarına uyun (el hijyeni, havalandırma).
  • Kan sulandırıcı kullanıyorsanız kontrollerinizi aksatmayın; yeni kanama bulgularını geciktirmeyin. [1]
  • Uzun süre hareketsiz kalmanız gerekiyorsa pıhtı riskini doktorunuzla konuşun (özellikle ameliyat sonrası ve uzun yolculuklarda). [18]
  • Mesleki toz-kimyasal maruziyette kişisel koruyucu ekipman kullanın ve düzenli akciğer taramalarını ihmal etmeyin. [17]
  • Açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi, uzun süren öksürük gibi bulguları ertelemeyin. [12]

CDC, pnömokok aşılarının pnömokok enfeksiyonlarına karşı koruma sağladığını; CDC’nin mevsimsel grip aşısı bilgilendirmeleri ise aşının grip ve ciddi komplikasyon riskini azaltmada en etkili yöntem olduğunu belirtir. Bu koruma, enfeksiyon kaynaklı alevlenme riskinin azaltılmasına katkı sağlayabilir. [15] [16]

Sık yapılan hatalar ve doğruları

“Az kan geldi, önemli değil” düşüncesi

Balgamda birkaç çizgi kan görülmesi çoğu zaman hafif nedenlere bağlı olabilir; fakat kanama tekrar ediyorsa veya risk faktörleri varsa araştırılmalıdır. Özellikle kanser, bronşektazi ve tüberküloz gibi nedenler bazen küçük kanamalarla başlayabilir. [1]

“Kan sulandırıcıyı hemen keseyim” refleksi

Kan sulandırıcı kullanan bir kişinin kanlı balgam görmesi ciddiye alınmalıdır; ancak ilacı kendi kendine kesmek pıhtı riskini artırabilir. Doğru yaklaşım, acil değerlendirme ile kanama riski ve pıhtı riski dengesini hekimle birlikte yönetmektir. [1]

“Sadece grafi çekildi, her şey temiz” yanılgısı

Akciğer grafisi başlangıç için önemlidir ama tek başına yeterli değildir. Bazı malignite veya damar patolojileri grafide görünmeyebilir; tekrarlayan hemoptizide kontrastlı BT/BT anjiyo ve gerekirse bronkoskopi ile değerlendirme önerilir. [1]

Akciğer kanaması hakkında sıkça sorulan sorular

Akciğer kanaması ile burun kanamasını nasıl ayırt ederim?

Burun kanamasında kan genellikle burun arkasından boğaza akıp sabah öksürükle gelebilir. Ağız içinde, diş etlerinde veya burunda kanama odağı varsa psödohemoptizi olasılığı artar. Şüphede tıbbi değerlendirme gerekir. [1]

Kan rengi neyi düşündürür?

Hemoptizi çoğu zaman parlak kırmızı ve köpüklüdür; çünkü hava yolu salgılarıyla karışır. Koyu, pıhtılı ve bulantı ile gelen kan mide kaynaklı olabilir. Tek başına renk kesin tanı koydurmaz ama yönlendirir. [1]

Hemoptizi kendiliğinden geçerse doktora gitmeye gerek var mı?

İlk kez bile olsa hemoptizi, altta yatan nedeni ortaya koymak için değerlendirilmelidir. Özellikle tekrar ediyorsa, risk faktörleri varsa veya ek bulgular eşlik ediyorsa gecikmeden muayene önerilir. [13]

Masif hemoptizide en büyük tehlike nedir?

En büyük tehlike çoğu zaman kan kaybı değil, kanın hava yolunu tıkayıp boğulmaya yol açmasıdır. Bu nedenle acil yönetimde hava yolu güvenliği ve oksijenlenme önceliklidir. [1]

Bronşiyal arter embolizasyonu kalıcı çözüm müdür?

Embolizasyon kanamayı kontrol etmede etkilidir; ancak altta yatan hastalık aktifse tekrar kanama olabilir. Bu nedenle embolizasyon, nedenin tedavisiyle birlikte planlandığında en iyi sonucu verir. [5]

Traneksamik asit herkes için uygun mu?

Hayır. Kanıtlar, bazı hastalarda kanama süresini azaltabileceğini düşündürse de veri sınırlıdır ve pıhtı riskini etkileyebilecek durumlar dikkate alınmalıdır. Kullanım kararı hekim değerlendirmesiyle verilmelidir. [9]

Pulmoner embolide hemoptizi ne sıklıkta görülür?

Akut pulmoner tromboembolide hemoptizi her hastada görülmez; bazı çalışmalarda yaklaşık %2,6–%7,6 aralığında bildirilmiştir. Hemoptiziye ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir. [18]

Akciğer kanaması sonrası evde nelere dikkat etmeliyim?

Kanama durduktan sonra bile kontrol randevularını aksatmamak, sigara içmemek, öksürüğü tetikleyen irritanlardan kaçınmak ve ilaçları doktorun söylediği şekilde kullanmak önemlidir. Tekrar kan gelirse beklemeden başvurulmalıdır. [1]

Kaynaklar

  • [1] Melia J, et al. Hemoptysis: Evaluation and Management. American Family Physician. 2022. https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2022/0200/p144.html
  • [2] Larici AR, et al. Diagnosis and management of hemoptysis. European Respiratory Review. 2014. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4463269/
  • [3] Davidson K, Shojaee S. Managing Massive Hemoptysis. Chest. 2020. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7508903/
  • [4] Hill AT, et al. British Thoracic Society Guideline for bronchiectasis in adults. Thorax. 2019. https://thorax.bmj.com/content/74/Suppl_1/1
  • [5] Zheng A, et al. Bronchial artery embolization for hemoptysis: a systematic review. PLoS One. 2021. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7939662/
  • [6] Abdulmalak C, et al. Haemoptysis in adults: a 5-year study using the French nationwide hospital database. European Respiratory Journal. 2015. https://publications.ersnet.org/content/erj/46/2/503
  • [7] Mondoni M, et al. Observational, multicentre study on the epidemiology of haemoptysis. European Respiratory Journal. 2018. https://publications.ersnet.org/content/erj/51/1/1701813
  • [8] Park MS. Diffuse Alveolar Hemorrhage. Tuberculosis and Respiratory Diseases. 2013. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3651925/
  • [9] Cochrane. Antifibrinolytic drugs for hemoptysis. 2016. https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD004734.pub3/full
  • [10] Gopinath A, et al. Nebulized vs Intravenous Tranexamic Acid for Hemoptysis: A Randomized Controlled Trial. Chest. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37361382/
  • [11] Mills AC, et al. Nebulized tranexamic acid for hemoptysis: a randomized controlled trial. Chest. 2018. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30321510/
  • [12] World Health Organization. Tuberculosis fact sheet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tuberculosis
  • [13] Government of Northern Ireland (nidirect). Coughing up blood (blood in phlegm). https://www.nidirect.gov.uk/conditions/coughing-blood-blood-phlegm
  • [14] Health New Zealand. Coughing up blood (haemoptysis). https://info.health.nz/health-topics/conditions-treatments/lungs/coughing-up-blood-haemoptysis
  • [15] Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Pneumococcal Vaccination. https://www.cdc.gov/pneumococcal/vaccines/index.html
  • [16] Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Key Facts About Seasonal Flu Vaccine. https://www.cdc.gov/flu/vaccines/keyfacts.html
  • [17] World Health Organization. Lung cancer fact sheet. 2023. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/lung-cancer
  • [18] Li Y, et al. Clinical characteristics and anticoagulation patterns of patients with pulmonary thromboembolism; hemoptysis incidence reported as 2.6%–7.6%. 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11291552/

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.

author-avatar

Hakkında Ethic Water

Ethic Water, su arıtma teknolojileri alanında yıllara dayanan tecrübesiyle hizmet veren güvenilir ve uzman bir firmadır. Temiz ve sağlıklı suya erişimi herkes için mümkün kılma misyonuyla yola çıkan Ethic Water; su arıtma cihazları, içme suyu kalitesi ve suyun insan sağlığı üzerindeki etkileri hakkında güncel ve bilimsel içerikler üretmektedir. Yayınladığı blog yazılarında, hakemli akademik dergilerde yayımlanmış bilimsel çalışmalardan alıntılar ve güncel literatür taramaları kullanarak bilgi sunmaya özen gösterir. Profesyonel teknik kadrosu ve etik hizmet anlayışıyla müşterilerine sürdürülebilir çözümler sunan Ethic Water, suyun yaşam için taşıdığı önemi anlatan bilgilendirici blog yazılarıyla da fark yaratmayı hedeflemektedir.

İlgili gönderiler

    Bir yanıt yazın

    E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir