Hambeles (Murt) Nedir? Faydaları ve Kullanımı

Hambeles (Murt), Akdeniz iklim kuşağında doğal olarak yetişen, her mevsim yeşil kalabilen aromatik bir çalı bitkisinin hem meyvesine hem de yaprağına verilen halk adıdır. Bitkinin bilimsel adı Myrtus communis’tir; Türkiye’de “murt” ve “mersin” gibi isimlerle de bilinir ve özellikle kıyı şeridindeki makilik alanlarda sıkça görülür.

Bu yazıda Hambeles (Murt) hakkında “ne işe yarar?” sorusuna kaçamak cevaplar vermeden; bitkinin bileşenlerini, bilimsel çalışmalarda hangi etkilerin araştırıldığını, nasıl tüketildiğini ve kimlerin daha dikkatli olması gerektiğini tek tek ele alacağız. Etkilerle ilgili ifadeler, klinik kanıt düzeyine göre ayrıştırılarak anlatılmıştır. [3]

Hambeles (Murt) Bitkisi Nedir?

Hambeles; murtgiller (Myrtaceae) familyasına ait, hoş kokulu yaprakları ve beyaz çiçekleriyle tanınan bir bitkidir. Çalı formu baskındır ve çoğu zaman 1–3 metre civarında boylanır. Doğada yabani formları yaygın olsa da, peyzaj bitkisi olarak da yetiştirilebilir.

Yaprakların üst yüzeyinde uçucu yağ bezeleri bulunur. Yaprak ezildiğinde ortaya çıkan keskin, ferah koku bu uçucu yağlardan gelir. Uçucu yağın bileşimi yetiştiği bölgeye göre değişse de, α-pinen ve 1,8-sineol (eucalyptol) gibi monoterpenler öne çıkar. [5]

Türkiye’de Hambeles Nerelerde Görülür?

Murt, Türkiye’de özellikle Akdeniz ve Ege kıyı şeridinde, makilik alanlarda, fundalık ve çalılık bölgelerde doğal yayılış gösterir. Kuraklığa dayanıklıdır; kireçli ve taşlı topraklarda da büyüyebilir. Bu dayanıklılık, bitkinin kıyı ekosistemlerinde sık rastlanan bir tür olmasını kolaylaştırır.

Bitkinin çiçeklenmesi ilkbahar sonu–yaz başına denk gelir. Meyveler ise yaz sonu ve sonbaharda olgunlaşır. Bölgesel iklim koşulları olgunlaşma zamanını birkaç hafta ileri veya geri kaydırabilir.

Siyah Murt ve Beyaz Murt Ne Demektir?

Halk arasında “siyah murt” ve “beyaz murt” ayrımı genellikle meyvenin olgunlaştıktan sonraki rengini ifade eder. Koyu renkli (mor-siyah) meyveler, antosiyanin pigmentleri sayesinde daha yoğun bir renk ve daha belirgin bir burukluk profili gösterebilir. Antosiyaninler, polifenol ailesinin önemli üyeleridir ve antioksidan kapasiteyle ilişkilendirilir. [2]

Hambeles (Murt) Meyvesi ve Yaprağında Neler Var?

Hambelesin “faydalı” olarak anılmasının temel nedeni, meyve ve yaprakta bulunan biyoaktif bileşenlerdir. Bu bileşenlerin bir kısmı laboratuvar ve hayvan çalışmalarıyla; bir kısmı da sınırlı sayıda insan çalışmasıyla araştırılmıştır. [3]

Önemli bir nokta şudur: Aynı bitkinin bile kimyasal içeriği; yetiştiği yer, hasat dönemi ve işleme tekniğine bağlı olarak değişebilir. Bu yüzden araştırmalarda raporlanan değerler “ortalama bir resim” çizer, mutlak bir kural koymaz. [2]

Polifenoller ve Antioksidan Bileşikler

Murt meyvesi ve yaprağı; fenolik asitler, flavonoidler ve antosiyaninler gibi polifenoller açısından zengindir. Polifenoller, serbest radikal kaynaklı oksidatif stres mekanizmalarıyla ilişkilendirilen süreçlerde araştırılan doğal bileşiklerdir. Myrtle türlerinde antioksidan aktiviteye dair çok sayıda in vitro çalışma ve derleme bulunmaktadır. [10]

Yaprak çayları ve meyve çayları üzerinde yapılan çalışmalar, demleme süresinin toplam fenolik içerik ve antioksidan kapasite ölçümlerini etkileyebildiğini göstermiştir. Farklı infüzyon süreleri (örneğin 3–10 dakika) karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. [6]

Tanenler ve Buruk Tat

Murt meyvesinin ağızda bıraktığı hafif burukluk, büyük ölçüde tanenlerden kaynaklanır. Tanenler ‘büzücü’ (astringent) özellikleriyle bilinir ve bu nedenle bazı geleneksel kullanımlarda ishal gibi durumlarda tercih edildiği belirtilir. Bu noktada altını çizmek gerekir: Geleneksel kullanım, doğrudan tedavi vaadi anlamına gelmez; yalnızca kullanım alışkanlığını gösterir. [3]

Murt meyvesi üzerinde yapılan analizlerde tanen düzeyi ve diğer temel bileşenler ölçülmüştür. Bu ölçümler, meyvenin tat profilini ve işleme sırasında (örneğin kaynatma/şekerleme) davranışını anlamaya yardımcı olur. [1]

Uçucu Yağlar: 1,8-Sineol ve Diğerleri

Murt yaprağından elde edilen uçucu yağın kimyasal profili yetiştiği bölge, hasat zamanı ve distilasyon tekniğine göre değişebilir. Buna karşın α-pinen, 1,8-sineol ve linalool gibi bileşikler birçok analizde ‘başlıca bileşen’ olarak raporlanmıştır. [5]

1,8-sineol gibi bileşikler, özellikle üst solunum yolu semptomlarının yönetimi bağlamında ‘semptomatik’ (destekleyici) düzeyde incelenen uçucu yağ bileşenlerindendir. Ancak uçucu yağlar etyolojiye yönelik “iyileştirici” bir tedavi olarak görülmez; güvenli kullanım için profesyonel danışmanlık önerilir. [19]

Organik Asitler, Lif ve Mineraller

Murt meyvesinin tadında etkili olan bileşenlerden biri organik asitlerdir. Çalışmalarda pH, malik asit ve sitrik asit gibi parametreler raporlanmıştır. Bu tür bileşenler, meyvenin ekşi-buruk dengesini ve işleme sırasında (örneğin reçel/marmelat) tat profilini etkiler. [1]

Kuru madde bazlı analizlerde ham lif oranının yüksek bulunması, murt meyvesinin posa açısından dikkat çekebileceğine işaret eder. Lif; sindirim konforu, bağırsak hareketliliği ve tokluk hissi gibi başlıklarda genel beslenme literatürünün temel konularından biridir. [1]

Hambeles (Murt) Kalorisi ve Besin Değeri

Hambelesin besin değeri hakkında internette çok net ve tek tip bir “100 gram taze meyve” tablosu görmek her zaman mümkün değildir. Çünkü birçok analiz, örneği kurutulmuş (kuru madde) formda değerlendirir ve laboratuvar yöntemleri değişkenlik gösterebilir. Bu nedenle aşağıdaki tablo, literatürde raporlanan değerlerin ‘kuru madde/analiz örneği’ koşullarına bağlı olduğunu hatırlatır. [1]

Bununla birlikte, ölçümlere dayanan veriler bize şunu net biçimde söyler: Murt meyvesi; lif, fenolik bileşikler ve organik asitler açısından dikkat çeken, şeker profili ise yetişme koşullarına göre değişebilen bir meyvedir. [1]

Literatürde Raporlanan Bazı Temel Bileşenler

Parametre	Raporlanan değer (örnek)	Yorum
Protein	%4,17	Kuru madde bazlı analizlerde raporlanmıştır.
Yağ	%2,37	Tohum ve kabuk fraksiyonuna göre değişebilir.
Ham lif	%17,41	Posa/lif açısından dikkat çeken bir oran olarak bildirilmiştir.
Kül (mineral göstergesi)	%0,725	Mineral içerik için genel bir göstergedir.
Suda çözünen ekstrakt	%52,94	Şekerler ve çözünür bileşenlerle ilişkilidir.
pH (meyve suyu)	4,39–4,59	Tat profili ve organik asitlerle ilişkilidir.

Tablodaki değerler, murt meyvesi üzerinde yapılan kimyasal analizlerde raporlanan örnek bulgulardır ve her bölgedeki her murt için bire bir aynı olmak zorunda değildir. [1]

Aynı çalışmalarda “brüt enerji” (gross energy) değeri de ölçülmüş ve 11,21 kcal/g gibi laboratuvar temelli bir çıktı rapor edilmiştir. Bu değer, gıda etiketlerindeki ‘metabolize edilebilir enerji’ ile bire bir aynı kavram değildir; ancak kurutulmuş örneğin enerji yoğunluğuna dair fikir verir. [1]

Hambeles (Murt) Faydaları Nelerdir?

Hambeles faydaları konusu anlatılırken en önemli hata, laboratuvar/hayvan bulgularını “insanda kesin sonuç” gibi sunmaktır. Aşağıdaki maddeler, hangi etkinin hangi kanıt düzeyinde araştırıldığına dikkat ederek hazırlanmıştır. [3]

Buradaki bilgiler, tanı veya tedavi yerine geçmez. Kronik hastalığınız, düzenli ilaç kullanımınız veya özel bir durumunuz varsa (hamilelik, emzirme, ameliyat planı gibi) bitkisel ürünleri düzenli kullanmadan önce sağlık profesyoneline danışmanız gerekir. [12]

1) Antioksidan Kapasite ve Oksidatif Stres

Murt meyvesi ve yaprak ekstraktları, çeşitli antioksidan kapasite testlerinde (DPPH, FRAP vb.) incelenmiştir. Bu alandaki derlemeler, murtun fenolik bileşikler aracılığıyla antioksidan aktivite gösterebildiğini ve bu nedenle ‘oksidatif stresle ilişkili süreçlerde’ araştırma konusu olduğunu belirtir. [10]

Pratik açıdan bakıldığında bu, murtun tek başına bir “hastalık önleyici” olarak sunulması anlamına gelmez. Daha doğru yaklaşım, murtu; meyve–sebze çeşitliliği içinde, toplam polifenol alımını artırabilecek seçeneklerden biri olarak değerlendirmektir. [2]

2) Mikrop Karşıtı Özellikler ve Ağız Bakımı

Murt yaprağından elde edilen uçucu yağ ve farklı ekstraktların antibakteriyel ve antifungal aktivitesi, çok sayıda çalışmada in vitro düzeyde araştırılmıştır. Bu çalışmaların ortak noktası, etkinliğin kullanılan ekstrakt tipine (sulu/alkollü/yağ) ve konsantrasyona bağlı değişmesidir. [3]

Ağız içi kullanım bağlamında yapılan bir hayvan çalışmasında, murt yaprağıyla hazırlanan sulu infüzyonun belirli bir hazırlama protokolüyle (100 g/L; 15 dakika kaynatma) elde edildiği ve ağız içi lezyon iyileşmesi sürecinde karşılaştırmalı olarak değerlendirildiği bildirilmiştir. Bu tür çalışmalar, mekanizmayı anlamaya yardımcı olur; evde bire bir aynı protokolü uygulamak bir ‘öneri’ değildir. [7]

3) Sindirim Sistemi: Geleneksel Kullanım ve İnsan Verisi

Murtun geleneksel kullanım alanları içinde ishal, mide rahatsızlıkları ve bazı inflamatuvar durumlar sıkça geçer. Derlemeler, tanenlerin büzücü etkisi nedeniyle bu yönde bir kullanım geleneği olduğunu aktarır. [3]

İnsan verisi açısından dikkat çeken örneklerden biri, gastroözofageal reflü hastalığında murtun sulu ekstraktının bir ilaçla karşılaştırıldığı çift-kör randomize kontrollü çalışmadır. Çalışmada 6 hafta boyunca günlük 1000 mg doz kullanılmış ve semptom şiddetinde azalma raporlanmıştır. Bu bulgu, murtun sindirim şikâyetleri alanında araştırılmaya değer bir bitki olduğunu gösterir; yine de tek bir çalışmayla genelleme yapmak doğru değildir. [8]

4) Metabolik Sağlık: Kan Şekeri ve Böbrek Bulguları

Murt ve benzeri polifenolce zengin bitkiler, glukoz metabolizması ve inflamasyon belirteçleriyle ilişkili mekanizmalar bağlamında sık araştırılır. Myrtle üzerine yapılan derlemeler, hipoglisemik aktiviteye dair hayvan ve hücre çalışmaları bulunduğunu bildirir. [4]

Diabetes mellitusla ilişkili böbrek hasarında (diabetik nefropati) murt yaprağı şurubunun değerlendirildiği bir klinik çalışmada, belirli laboratuvar parametrelerinde iyileşme bildirilmiştir. Çalışmanın süresi kısa ve örneklem sınırlıdır; sonuçlar umut verici olsa da daha büyük, uzun süreli araştırmalar gerekir. [9]

5) Solunum Yolları: Aromatik Bileşenlerin Rolü

Murt uçucu yağında yer alan 1,8-sineol gibi bileşikler, uçucu yağların solunum yolu semptomlarına yönelik ‘destekleyici’ kullanımı bağlamında ele alınır. Uçucu yağlarla ilgili klinik literatür, bu ürünlerin etkeni ortadan kaldıran tedaviler olmadığını; daha çok hafif-orta semptomlarda rahatlatıcı bir rol hedeflediğini vurgular. [19]

Murt uçucu yağının 1,8-sineol içeriği farklı çalışmalarda yaklaşık %19–37 aralığında raporlanmıştır. Bu aralık, bitkinin kimyasal profilinin değişkenliğini de gösterir. [19]

6) Cilt ve Saç: Topikal Kullanım Mantığı

Murt uçucu yağı ve ekstraktları; antioksidan ve antimikrobiyal özellikler bağlamında cilt üzerinde de araştırma konusu olmuştur. Özellikle uçucu yağın antioksidan ve antimutajenik potansiyelini inceleyen çalışmalar vardır. [11]

Topikal kullanımda en kritik konu, uçucu yağların doğrudan cilde yüksek konsantrasyonda uygulanmasının tahriş ve alerji riskini artırabilmesidir. Bu nedenle uçucu yağlar, güvenli seyreltme ve uygun kullanım prensipleri olmadan ‘doğal’ diye kontrolsüz kullanılmamalıdır. Uçucu yağların ağızdan alınması ise ayrı bir risk alanıdır. [17]

7) Anti-inflamatuvar ve Koruyucu Mekanizmalar

Murtla ilgili derlemeler, antioksidan etkinliğin yanı sıra anti-inflamatuvar mekanizmalar üzerinde de araştırmalar olduğunu belirtir. Bu çalışmaların çoğu, belirli biyobelirteçler ve enzim yolları üzerinde yürütülür ve genellikle ‘potansiyel’ düzeyde değerlendirilir. [3]

Bu noktada gerçekçi beklenti şudur: Murt, tek başına bir tedavi değildir; fakat dengeli bir beslenme ve sağlıklı yaşam yaklaşımı içinde, biyoaktif bileşik çeşitliliğini artırabilecek seçeneklerden biri olarak düşünülür. [2]

Hambeles (Murt) Nasıl Tüketilir?

Hambelesin kullanım biçimi, hedeflenen amaca göre değişir: meyve formu daha çok besinsel ve gastronomik; yaprak formu ise çoğunlukla aromatik ve ‘çay’/‘demleme’ geleneğiyle ilişkilidir. En güvenli yaklaşım, gıda olarak tüketilen formları (taze/kurutulmuş meyve gibi) önceliklendirmektir. [12]

Taze Meyve Olarak Tüketim

Taze murt meyvesi, iyice yıkandıktan sonra çiğ olarak yenebilir. Buruk tat yoğun geliyorsa yoğurtla veya meyve karışımlarında tüketmek damak uyumunu artırabilir. Çekirdekleri küçük ve yumuşak olduğu için çoğu kişi meyveyle birlikte tüketir.

Meyve tüketiminde ‘aşırıya kaçmamak’ özellikle önemlidir. Tanen içeriği yüksek meyvelerde fazla tüketim bazı kişilerde bağırsak konforunu bozabilir. [3]

Kurutulmuş Meyve ve Geleneksel Hazırlıklar

Kurutma, meyvenin su içeriğini düşürdüğü için tat yoğunluğunu ve enerji yoğunluğunu artırabilir. Kurutulmuş meyve atıştırmalık olarak tüketilebilir veya sıcak suda kısa süre bekletilerek yumuşatılıp tariflerde kullanılabilir.

Reçel, marmelat ve benzeri ürünlerde pişirme süresi uzadıkça bazı ısıya duyarlı bileşenler azalabilir. Buna karşın tat, aroma ve saklama kolaylığı artar. Bu nedenle “en iyi form” tek değildir; hedefinize göre seçim yapmak daha gerçekçidir. [2]

Hambeles (Murt) Çayı: Demleme Süresi Neden Önemli?

Murt yaprağı veya meyvesiyle hazırlanan çaylarda demleme süresi, toplam fenolik içerik ve antioksidan kapasite ölçümlerini etkileyebilen bir değişkendir. Türkiye’den bir çalışmada 3, 5 ve 10 dakikalık infüzyon süreleriyle hazırlanan çaylar karşılaştırılmıştır. [6]

Ayrıca yaprak infüzyonlarının fitokimyasal profili üzerinde infüzyon süresinin etkisini inceleyen bir çalışma da mevcuttur. Bu tür veriler, “çok kısa demleme” ile “çok uzun demleme” arasında bileşiklerin değişebileceğini gösterir. [20]

Gargara ve Harici Kullanım

Murt yaprağıyla hazırlanan sulu infüzyonlar, bazı araştırmalarda ağız içi uygulamalarda değerlendirilmiştir. Bir hayvan çalışmasında 100 g yaprak tozuna 1000 mL sıcak su eklenip 15 dakika kaynatılarak infüzyon elde edildiği belirtilir. Bu hazırlama şekli araştırma protokolüdür; evde bire bir uygulanması, özellikle hassas gruplarda (çocuklar, hamileler) uygun olmayabilir. [7]

Harici kullanımda temel kural, ciltte tahriş ve alerji riskini azaltmaktır. İlk kez denenecekse küçük bir alanda deneme yapmak, irritasyon riskini erken fark etmeye yardımcı olur. [12]

Uçucu Yağ: En Çok Hata Yapılan Alan

Murt uçucu yağı, kimyasal olarak konsantre bir üründür. Bir çalışmada murt uçucu yağının başlıca bileşenleri α-pinen (%24,7), 1,8-sineol (%19,6) ve linalool (%12,6) olarak raporlanmıştır. Bu, uçucu yağın ‘az miktarda bile çok yoğun’ olabileceğini gösterir. [5]

Uçucu yağların yanlışlıkla yutulması, özellikle çocuklarda ciddi risk oluşturabilir. Klinik kılavuzlar, uçucu yağ zehirlenmelerinde hızlı emilim ve aspirasyon riski nedeniyle yaklaşımın farklı olduğunu vurgular. Bu nedenle uçucu yağlar içilmemeli; çocukların erişemeyeceği yerde saklanmalıdır. [17]

Hambeles (Murt) Mutfakta Nasıl Kullanılır?

Hambeles meyvesinin en avantajlı yönlerinden biri, hem tatlı hem de tuzlu tariflere uyum sağlayabilmesidir. Buruk aroması, özellikle ekşi-tatlı denge aranan reçete ve soslarda karakteristik bir lezzet oluşturur.

Mutfakta kullanımda amaç “şifa” aramak değil; meyve çeşitliliğini artırmak ve polifenol içeren gıdaları menüye daha sık sokmaktır. Bu bakış, murtun bilimsel literatürdeki ‘biyoaktif bileşik’ zenginliğiyle uyumludur. [2]

Pratik Tarif Fikirleri

• Kahvaltıda yoğurt veya kefir içine bir avuç taze murt ekleyin.
• Salata sosuna az miktarda murt suyu veya ezilmiş murt ekleyip ekşi-buruk bir aroma elde edin.
• Kurutulmuş murtu sıcak suda kısa süre yumuşatıp yulaf lapasına ekleyin.
• Murtu meyve kompostosunda farklı meyvelerle birlikte kullanarak aromayı dengeli hale getirin.
• Ev yapımı marmelatta limon kabuğu rendesi gibi aromalarla burukluğu yumuşatın.

3 Adımda Basit Hambeles Kompostosu

1. Taze veya kurutulmuş hambelesi bol suyla yıkayın.
2. Tencereye su ekleyip meyveleri kısa süre kaynama noktasına getirerek aromayı suya geçirin.
3. Ilıyınca süzüp tek başına veya diğer meyvelerle karıştırarak tüketin.

Hambeles (Murt) Seçimi, Saklama ve Kurutma

Kaliteli murt meyvesi seçimi için en pratik ölçüt, meyvenin olgunluğudur. Olgun meyveler rengine göre (beyaz veya koyu mor/siyah) kendi grubunda eşit tonlara yaklaşır; aşırı buruşmuş veya ezilmiş meyveler daha hızlı bozulur.

Taze meyveler buzdolabında kısa süre saklanabilir. Daha uzun süre için dondurma veya kontrollü kurutma tercih edilir. Kurutma yapılacaksa güneşte aşırı uzun süre bekletmek yerine gölgede, hava akımı olan bir ortamda daha yavaş kurutma; aromatik bileşenlerin korunmasına yardımcı olabilir.

Kurutma Sonrası Saklama

Kurutulmuş murt meyvesi ve yaprak, nem ve ışıktan korunarak saklanmalıdır. Nem alan ürünlerde küf riski artar. Cam kavanoz veya gıda ile uyumlu kapaklı saklama kapları bu açıdan daha güvenilirdir.

Saklama sırasında koku ve renk değişimi belirginse ürün kullanılmamalıdır. “Doğal” ürünler de bozulabilir; bozulmuş ürün tüketimi gıda kaynaklı riskler doğurabilir. [12]

Hambeles (Murt) Üzerine Araştırmalar Nasıl Yorumlanmalı?

Bitkilerle ilgili içeriklerde en çok kafa karıştıran konu, çalışma türleri arasındaki farktır. Örneğin “ekstrakt, hücre kültüründe güçlü antioksidan çıktı” cümlesi, bunun insan vücudunda aynı şekilde çalışacağı anlamına gelmez. Çünkü biyoyararlanım, metabolizma ve gerçek yaşam dozları devreye girer. [3]

İnsan çalışmaları daha değerlidir; fakat burada da standardizasyon sorunu bulunur. “Murt ekstraktı” denildiğinde; yaprak mı, meyve mi, hangi çözücüyle hazırlanmış, etken madde oranı nedir gibi sorular netleşmeden sonuçları genellemek zordur. Derlemeler, myrtle çalışmalarında bu çeşitliliğin yaygın olduğunu vurgular. [2]

Güvenlik Açısından Bakış

Güvenlik değerlendirmesinde üç soru işe yarar: Birincisi ürün gıda mı, uçucu yağ mı, takviye mi? İkincisi sizde özel bir risk var mı (hamilelik, emzirme, kronik hastalık, çoklu ilaç kullanımı)? Üçüncüsü kullanım şekli uygun mu? Özellikle uçucu yağlarda güvenlik eşiği daha hassastır. [17]

Hamilelik ve emzirme döneminde bitkisel ürünlerin güvenliği konusunda literatür genel olarak ihtiyatlıdır. Bu dönemlerde “kanıt yoksa güvenlidir” yaklaşımı doğru değildir; sağlık otoriteleri profesyonel danışmanlığı öne çıkarır. [13] [14] [18]

Hambeles (Murt) Zararları ve Yan Etkileri Nelerdir?

Bitkisel ürünlerde en sık görülen sorun, “doğal olduğu için sınırsız ve herkese uygun” sanılmasıdır. Oysa bitkisel ürünler de biyolojik olarak aktiftir; doz, hazırlama şekli ve kişinin sağlık durumu sonucu değiştirebilir. [16]

Aşağıdaki başlıklar, hambelesin özellikle hangi durumlarda daha dikkatli ele alınması gerektiğini net şekilde özetler. [12]

Aşırı Tüketim ve Sindirim Yakınmaları

Murt meyvesindeki tanenler ve yoğun fenolik yapı, bazı kişilerde mide hassasiyetini artırabilir. Özellikle aç karnına fazla tüketim; mide yanması, bulantı veya kabızlık gibi şikâyetleri tetikleyebilir. Bu tür yakınmalar görüldüğünde tüketimi azaltmak veya bırakmak daha doğru yaklaşımdır. [3]

Alerjik Reaksiyonlar

Aromatik bitkiler ve uçucu yağ içeren ürünler, hassas bünyelerde alerjik reaksiyonlara yol açabilir. Kaşıntı, kızarıklık, ağızda yanma hissi veya mide bulantısı gibi belirtiler ortaya çıkarsa kullanım kesilmeli ve gerekirse sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. [12]

Hamilelik ve Emzirme Dönemi

Hamilelikte bitkisel ürünlerin güvenliği, çoğu bitki için yeterli insan verisine dayanmaz. NHS, hamilelikte “doğal” görünen bazı ürünlerin güvenli olmayabileceğini ve bitkisel ürün kullanımı konusunda sağlık profesyoneline bilgi verilmesi gerektiğini belirtir. [13]

Emzirme döneminde de bitkisel ürünlerin anne sütüne geçişi ve bebek üzerindeki etkileri her zaman net değildir. NHS, emzirirken bitkisel ürünler konusunda yeterli bilgi olmadığını ve GP/eczacı danışmanlığını önerir. [14]

İlaç Etkileşimleri

Bitkisel ürünler bazı ilaçlarla etkileşebilir. Etkileşimler bazen kanama riskini artırabilir, bazen ilaç düzeylerini değiştirebilir veya sedasyon gibi etkileri güçlendirebilir. NCCIH, bitki–ilaç etkileşimlerinin karmaşık olabileceğini ve bilimsel kanıt düzeyinin bitkiden bitkiye değiştiğini vurgular. [15]

NHS SPS, ‘tamamlayıcı ürünlerle’ konvansiyonel ilaçların birlikte kullanımı için adım adım danışmanlık yaklaşımı önerir. Özellikle kronik hastalığı olanlar ve çoklu ilaç kullananlar için bu yaklaşım kritik önem taşır. [16]

Uçucu Yağların Yanlış Kullanımı

Uçucu yağlar konsantredir; yanlışlıkla yutma veya aspirasyon gibi durumlar acil risk oluşturabilir. Çocuk hastalar için hazırlanan klinik kılavuzlarda, uçucu yağların hızlı emildiği ve aspirasyon riskinin önemli olduğu belirtilir; bu nedenle yaklaşımın profesyonel olması gerektiği vurgulanır. [17]

Bu yüzden murt uçucu yağı ‘içmek’ gibi uygulamalar doğru değildir. Evde kullanım, güvenli seyreltme, uygun doz ve doğru endikasyon bilgisi olmadan yapılmamalıdır. [17]

Riskleri Hızlı Görmek İçin Özet Tablo

Durum	Neden dikkat?	Pratik yaklaşım
Hamilelik	Güvenlik verisi sınırlı olabilir.	Kullanım düşünülüyorsa sağlık profesyoneline danışın.
Emzirme	Bebek üzerindeki etki net olmayabilir.	Düzenli kullanım planlanıyorsa GP/eczacı görüşü alın.
Çocuklar	Uçucu yağlarda yutma/aspirasyon riski.	Uçucu yağları çocuklardan uzak tutun.
Çoklu ilaç kullanımı	Bitki–ilaç etkileşimi olasılığı.	İlaç listenizle birlikte eczacı/hekime danışın.
Alerjik bünyeler	Tahriş ve alerji ihtimali.	İlk kullanımda düşük miktar ve gözlem.

Hambeles (Murt) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hambeles ile mersin aynı şey mi?

Evet. Türkiye’de “hambeles”, “murt” ve “mersin” isimleri çoğu bölgede aynı bitkiyi (Myrtus communis) anlatmak için kullanılır. Bölgesel ağız farkları nedeniyle adlandırma değişebilir.

Siyah murt mu beyaz murt mu daha faydalı?

Kesin bir “daha faydalı” sıralaması yapmak doğru olmaz. Koyu renkli meyveler antosiyanin gibi pigmentler açısından daha zengin olabilir; bu da antioksidan kapasiteyle ilişkilendirilen bir özelliktir. Ancak toplam etki; yetişme koşulları, olgunluk ve tüketim miktarına göre değişir. [2]

Hambelesin çekirdeği yenir mi?

Murt meyvesinin çekirdekleri küçüktür ve çoğu kişi meyveyle birlikte tüketir. Hassas sindirimi olanlarda veya küçük çocuklarda çekirdekli tüketim rahatsızlık veriyorsa çekirdek ayıklanabilir.

Hambeles kabız yapar mı?

Tanen içeriği yüksek meyveler bazı kişilerde bağırsak hareketlerini yavaşlatabilir. Eğer kabızlık eğiliminiz varsa tüketim miktarını azaltmak veya su ve lif dengesini gözden geçirmek daha doğru olur. [3]

Hambeles çayı her gün içilir mi?

Her bitki çayında olduğu gibi düzenli, uzun süreli kullanımda kişisel tolerans önemlidir. Çay hazırlığında demleme süresinin fitokimyasal içeriği etkileyebildiği gösterilmiştir. Düzenli kullanım düşünülüyorsa özellikle ilaç kullananların sağlık profesyoneline danışması daha güvenlidir. [6] [16]

Reflüsü olan biri hambeles kullanabilir mi?

Reflü alanında murt sulu ekstraktını değerlendiren bir klinik çalışmada semptomlarda azalma raporlanmıştır. Ancak tek bir çalışma, herkeste aynı etkiyi garanti etmez. Reflü şikâyetiniz varsa temel yaklaşım doktorun planladığı tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleridir; bitkisel ürünler bunu ikame etmemelidir. [8]

Şeker hastaları hambeles tüketebilir mi?

Murt üzerine metabolik sağlık bağlamında bazı çalışmalar vardır; ancak diyabette besin seçimleri kişiye özel planlanmalıdır. Özellikle kan şekeri düzenleyici ilaç kullananlar, bitkisel ürünleri düzenli kullanmadan önce hekim ve eczacı görüşü almalıdır. [15] [16]

Hambeles yağı içilir mi?

Hayır. Uçucu yağlar konsantredir ve yanlış kullanım ciddi risk doğurabilir. Klinik kılavuzlar, uçucu yağ zehirlenmelerinde hızlı emilim ve aspirasyon riskine dikkat çeker. Bu nedenle uçucu yağlar ağızdan kullanılmamalıdır. [17]

Hamilelikte hambeles kullanılır mı?

Hamilelikte bitkisel ürünlerin güvenliği her zaman net değildir. NHS, hamilelikte bitkisel/“doğal” ürünlerin güvenli olmayabileceğini ve bu konuda doktor, ebe veya eczacıyla konuşulması gerektiğini belirtir. Bu nedenle hamilelikte düzenli kullanım önerilmez. [13]

Emzirirken hambeles kullanılır mı?

Emzirme döneminde bitkisel ürünler için yeterli güvenlik verisi olmayabilir. NHS, emzirirken bitkisel ürünler için GP/eczacı danışmanlığı önerir. Bu nedenle düzenli kullanım düşünülüyorsa profesyonel görüş alınmalıdır. [14]

Hambeles zayıflatır mı?

Hambeles tek başına “zayıflatan” bir gıda değildir. Kilo kontrolü; toplam enerji alımı, hareketlilik ve sürdürülebilir beslenme düzeniyle ilgilidir. Murtun lif ve polifenol içeriği çeşitlilik sağlar; fakat sonuç için bütün plan belirleyicidir. [2]

Hambeles tansiyonu düşürür mü?

Tansiyon yönetimi için bitkisel ürünlere güvenmek doğru değildir. Bazı bitkiler ilaçlarla etkileşebilir ve beklenmedik etkiler doğurabilir. Düzenli ilaç kullanıyorsanız bitkisel ürünleri hekim ve eczacıyla birlikte değerlendirmeniz gerekir. [15] [16]

Kaynaklar

• [1] Hacıseferoğulları H. ve ark. (2011). Biochemical compositional and technological characterization of edible fruits (Myrtus communis verileri içerir). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3550880/
• [2] Giampieri F. ve ark. (2020). Myrtle (Myrtus communis L.) berries, seeds, leaves, and essential oils: sources of natural compounds with promising health benefits. https://iris.unica.it/retrieve/8667ab89-f76a-451f-8b33-8ecf8c22c43e/Giampieri%20et%20al._2020_Foods%20Frontiers_Myrtle%20%28Myrtus%20communis%20L.%29%20berries%2C%20seeds%2C%20leaves%2C%20and%20essentialoils%20New%20undiscovered%20sources%20of%20natural%20compounds%20withpromising%20health%20benefits.pdf
• [3] Dabbaghi MM. ve ark. (2023). A review of the biological effects of Myrtus communis. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10354007/
• [4] Al-Snafi AE. (2024). The therapeutic value of Myrtus communis: An updated review. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11348878/
• [5] Sharifdini M. ve ark. (2021). Myrtus communis essential oil: chemical composition (GC/MS) ve ana bileşenler. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7915315/
• [6] Yıldırım HK. ve ark. (2015). Myrtus communis leaves and teas: infusion süresi (3–10 dk) ve antioksidan analizler. https://www.agrojournal.org/21/01-20.pdf
• [7] Hashemipour MA. ve ark. (2017). Intraoral ülserlerde bitkisel infüzyon protokolleri (Myrtus communis dahil). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5463770/
• [8] Zohalinezhad ME. ve ark. (2016). Myrtus communis freeze-dried aqueous extract vs. omeprazole in GERD: double-blind RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26045552/
• [9] Golshahi J. ve ark. (2025). The effect of Myrtus communis leaf syrup on proteinuria in diabetic nephropathy (klinik çalışma). https://journals.salviapub.com/index.php/gmj/article/download/3712/3223/28802
• [10] Dahmoune F. ve ark. (2018). Antioxidant activity of Myrtus communis extracts: brief review. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6165143/
• [11] Elfalleh W. ve ark. (2018). Essential oil of Myrtus communis as potential antioxidant and antimutagenic agents. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6257387/
• [12] NHS. Herbal medicines (kimler kaçınmalı, güvenlik uyarıları). https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/herbal-medicines/
• [13] NHS. Medicines in pregnancy (bitkisel ürünler ve aromaterapi uyarıları). https://www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/medicines/
• [14] NHS. Breastfeeding and medicines (bitkisel ürünler için yeterli güvenlik verisi uyarısı). https://www.nhs.uk/baby/breastfeeding-and-bottle-feeding/breastfeeding-and-lifestyle/medicines/
• [15] NIH NCCIH. Herb-Drug Interactions: What the Science Says. https://www.nccih.nih.gov/health/providers/digest/herb-drug-interactions-science
• [16] NHS SPS. Managing complementary products and conventional medicines (etkileşim ve danışmanlık). https://www.sps.nhs.uk/articles/managing-complementary-products-and-conventional-medicines/
• [17] Royal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guidelines: Essential Oil Poisoning. https://www.rch.org.au/clinicalguide/guideline_index/Essential_Oil_Poisoning/
• [18] Sarecka-Hujar B. ve ark. (2022). Herbal medicines during pregnancy: safety and evidence overview. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8802657/
• [19] Valussi M. ve ark. (2021). Appropriate use of essential oils (Myrtus communis eucalyptol içeriği ve semptomatik yaklaşım). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7997686/
• [20] Messaoud C. ve ark. (2012). Myrtus communis infusions: infusion time effect on phytochemical composition and activities (PubMed). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22888790/

...

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.