Kreatinin, kaslarda enerji döngüsünün bir yan ürünü olarak oluşan ve böbrekler tarafından kandan süzülüp idrarla atılan bir atık maddedir. [6]

Bu Yazıda Neler Var?

Kanda ölçülen kreatinin değeri, tek başına “böbrekler iyi mi çalışıyor?” sorusuna kesin bir yanıt vermez; ama böbrek fonksiyonu hakkında güçlü bir ipucu sağlar ve genellikle eGFR adlı hesaplama ile birlikte yorumlanır. [1]

Bu yazıda kreatininin ne olduğunu, kreatinin yüksekliği ve kreatinin düşüklüğünün en sık nedenlerini, testlerin nasıl yorumlandığını ve hangi durumlarda hızlı değerlendirme gerektiğini adım adım anlatıyorum.

Kreatinin nasıl oluşur ve vücuttaki rolü nedir?

Kreatinin, “kreatin” adlı bileşiğin parçalanmasıyla ortaya çıkar. Kreatin kas hücrelerinde enerji üretiminde kullanılan fosfokreatin sisteminin bir parçasıdır; kreatinin ise bu sistemin çalışması sırasında oluşan atık üründür. [6]

Vücut, her gün belli bir miktar kreatinin üretir. Üretim hızı büyük ölçüde kas kütlesine bağlıdır: Kas kütlesi fazla olanlarda kreatinin daha yüksek, kas kütlesi az olanlarda daha düşük eğilim gösterir. [7]

Kreatininin kendisinin “kaslara enerji vermek” gibi bir görevi yoktur. Enerji döngüsündeki temel aktör kreatindir; kreatinin, böbreklerin dışarı atmakla yükümlü olduğu bir metabolit olarak düşünülmelidir. [5]

Kreatinin, böbreklerin hangi işlevini yansıtır?

Böbrekler, kanı süzerek atık maddeleri idrarla uzaklaştırır. Bu süzme kapasitesi glomerüler filtrasyon hızı (GFR) ile ifade edilir ve “böbrek fonksiyonunun en iyi genel göstergesi” olarak kabul edilir. [11]

Serum kreatinin, GFR’nin doğrudan ölçümü değildir. Ancak kreatinin kanda birikmeye başladığında çoğu zaman filtrasyon kapasitesinde azalma da eşlik ettiği için, kreatininden yola çıkılarak eGFR (tahmini GFR) hesaplanır. [4]

Önemli bir ayrıntı şudur: Kreatininin bir kısmı böbrek tübüllerinden aktif olarak salgılanır. Bu nedenle bazı ilaçlar bu salgılanmayı geçici olarak engelleyip serum kreatininini artırabilir; bu artış her zaman gerçek GFR düşüşü anlamına gelmez. [8]

Kreatinin ile eGFR neden birlikte değerlendirilir?

Tek bir kreatinin sayısı, kişiden kişiye değişen kas kütlesi ve beslenme alışkanlıkları nedeniyle yanıltıcı olabilir. Bu yüzden modern yaklaşım, serum kreatinin sonucunu yaş ve cinsiyet gibi değişkenlerle birlikte kullanarak eGFR hesaplamaktır. [4]

KDIGO kılavuzları, böbrek hastalığı açısından riskli kişilerde hem GFR değerlendirmesini hem de idrarda albümin ölçümünü birlikte önermektedir. Çünkü böbrek hasarı, eGFR normal göründüğünde bile idrarda albümin artışıyla kendini gösterebilir. [1]

eGFR özellikle şu durumlarda kritiktir: kronik böbrek hastalığının (KBH) evrelemesi, riskin sınıflanması, bazı ilaç dozlarının ayarlanması ve takip planının belirlenmesi. [1]

Kreatinin testleri: Hangi test neyi anlatır?

Kreatinin değerlendirmesi sadece “kan tahlili” ile sınırlı değildir. Günlük pratikte üç başlık öne çıkar: serum kreatinin, eGFR ve idrar albümin-kreatinin oranı (ACR). [1]

Serum kreatinin, kandaki kreatinin miktarını ölçer. Çoğu kez aynı raporda eGFR de otomatik olarak hesaplanır. [6]

İdrar albümin-kreatinin oranı (ACR) ise idrarda protein kaçağına işaret eden albümin miktarını, idrarın yoğunluğundan etkilenmemesi için kreatinine oranlayarak verir. Bu oran, böbrek hasarı değerlendirmesinde kilit testlerden biridir. [1]

Seçilmiş durumlarda 24 saatlik idrarla “kreatinin klirensi” istenebilir. Bu test, idrar toplama hatalarına açık olduğu için artık rutin taramanın merkezinde değildir; ancak bazı özel klinik senaryolarda doktorunuz tarafından tercih edilebilir. [8]

Kreatinin normal değerleri: Neden tek sayı yok?

“Normal kreatinin kaç olmalı?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Referans aralıkları laboratuvara, kullanılan ölçüm yöntemine ve kişinin kas kütlesine göre değişebilir. [6]

Yine de klinikte fikir vermesi açısından, yetişkinlerde sık kullanılan aralıklar aşağıdaki gibidir. Bu aralıkların “tanı” koydurmadığını; sadece yorum için bir başlangıç noktası olduğunu unutmayın. [7]

Yaygın kullanılan serum kreatinin referans aralıkları (yaklaşık)

GrupSerum kreatinin (mg/dL)Not
Yetişkin erkek0,7–1,3Kas kütlesi yüksekse daha yukarıda olabilir. [7]
Yetişkin kadın0,6–1,1Kas kütlesi daha düşükse daha aşağıda olabilir. [7]
Yaşlı bireylerDeğişkenKas kütlesi azalırsa kreatinin “normal” görünse bile eGFR düşebilir. [4]

Not: Referans aralıkları laboratuvarlar arasında değişebilir. [6]

Serum kreatininin SI birimi µmol/L’dir. Birçok rapor mg/dL verir; bazıları iki birimi birlikte yazar. Birim farkı, sonucun anlamını değiştirmez; önemli olan aynı birimle takip edilmesidir. [6]

Kreatinin yüksekliği ne anlama gelir?

Kreatinin yüksekliği, kanda kreatininin beklenenden fazla olması demektir. En sık iki ana senaryo vardır: böbreklerin kreatinini yeterince filtreleyememesi veya kreatinin üretiminin/geçici artışının ölçümü etkilemesi. [6]

Bu nedenle “kreatinin yüksek çıktı, böbreklerim bitti” gibi otomatik bir sonuç doğru değildir. Önce artışın geçici mi kalıcı mı olduğu, eGFR ve idrar bulguları ile birlikte değerlendirilmelidir. [1]

Kronik böbrek hastalığı açısından tanı koydurucu unsur, böbrek yapısı ya da fonksiyonundaki bozukluğun en az 3 ay sürmesidir. Tek bir anormal kreatinin sonucu, kronik bir durumu kanıtlamaz. [1]

Kreatininin hızla yükselmesi: Akut böbrek hasarı açısından kritik eşikler

Serum kreatininin kısa sürede belirgin artması, akut böbrek hasarı (AKI) olasılığını gündeme getirir. KDIGO’ya göre aşağıdaki kriterlerden biri AKI ile uyumludur: serum kreatininin 48 saat içinde en az 0,3 mg/dL artması ya da 7 gün içinde başlangıca göre 1,5 katına çıkması. [2]

AKI, susuzluk, ciddi enfeksiyon, bazı ilaçlara bağlı böbrek etkilenmesi, idrar yolu tıkanıklığı gibi birçok nedenle gelişebilir. Bu nedenle hızlı yükseliş saptanırsa “bekleyip geçer” yaklaşımı doğru değildir; klinik değerlendirme gerekir. [2]

Geçici kreatinin yüksekliği yapan sık durumlar

  • Yetersiz sıvı alımı veya belirgin sıvı kaybı (ateş, ishal, kusma gibi durumlar). [6]
  • Testten önce yoğun ve alışılmadık egzersiz. [4]
  • Testten önce pişmiş et tüketimi: Pişmiş et, kreatinin seviyesini geçici olarak artırabilir ve eGFR’yi olduğundan düşük gösterebilir. [9]
  • Kreatininin tübüler salgılanmasını azaltan bazı ilaçlar (örneğin belirli mide ilaçları veya bazı antibiyotikler). [8]

Bu tür geçici etkiler söz konusuysa, doktorunuz aynı koşulları standardize ederek testi tekrar isteyebilir. Tek ölçümle karar vermemek, yanlış alarmı ve gereksiz kaygıyı azaltır. [1]

Kalıcı veya klinik açıdan önemli kreatinin yüksekliği yapan nedenler

Kreatinin yüksekliğinin en sık kalıcı nedeni, böbreklerin filtreleme kapasitesinin azalmasıdır. Bu azalma; diyabet, hipertansiyon, glomerüler hastalıklar veya kalıcı yapısal sorunlar gibi nedenlerle gelişebilir. [3]

İdrar akımının taş, prostat büyümesi veya başka bir tıkanıklık nedeniyle engellenmesi (postrenal nedenler) de kreatininin yükselmesine yol açabilir. Bu senaryoda görüntüleme ve idrar bulguları yol göstericidir. [3]

Kılavuzlar, KBH riski olan kişilerde eGFR ile birlikte idrar albümininin de takip edilmesini özellikle vurgular. Çünkü böbrek hasarı bazen kreatinin artmadan önce albümin kaçağı ile başlar. [1]

Kreatinin yüksekliği belirtileri: Her zaman belirti verir mi?

Kreatinin yüksekliği tek başına bir hastalık değildir; altta yatan durumun göstergesi olabilir. Hafif yükselmelerde hiçbir belirti olmayabilir ve durum rutin testlerde ortaya çıkar. [3]

Buna karşılık böbrek fonksiyonunda belirgin bozulma geliştiğinde aşağıdaki şikayetler görülebilir. Bu belirtiler “kreatininin kendisi” yüzünden değil, böbreğin işlev kaybına eşlik eden sıvı-elektrolit ve toksin birikimine bağlıdır. [3]

  • İdrar miktarında belirgin azalma veya idrar renginde bariz değişiklik. [3]
  • Bacaklarda, ayak bileklerinde veya yüzde şişlik (ödem). [3]
  • Nefes darlığı veya efor kapasitesinde düşüş. [3]
  • İştahsızlık, bulantı, kusma. [3]
  • Yeni başlayan veya kontrolsüzleşen yüksek tansiyon. [3]

Bu belirtiler özellikle hızlı kreatinin artışı ile birlikteyse gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir. Çünkü AKI tanı kriterleri zaman penceresine dayanır ve erken müdahale kritiktir. [2]

Kreatinin düşüklüğü neyi gösterir?

Kreatinin düşüklüğü, kanda kreatininin beklenenden düşük olmasıdır. En sık neden, kas kütlesinin az olmasıdır. Yaşlılık, uzun süreli hareketsizlik, yetersiz beslenme veya bazı kas hastalıkları bu duruma yol açabilir. [7]

Kreatininin düşük olması “böbrekler çok iyi çalışıyor” anlamına gelmez. Kas kütlesi düşük bir kişide böbrek fonksiyonu azalmış olsa bile kreatinin normal veya düşük görünebilir; bu nedenle eGFR ve klinik bağlam önemlidir. [4]

Gebelikte plazma hacmindeki artış ve fizyolojik değişimler nedeniyle kreatinin değerleri genellikle daha düşük olabilir. Bu durum yine de doktor tarafından gebeliğe özgü referanslarla değerlendirilmelidir. [6]

Kreatinin düşüklüğünde görülebilecek belirtiler

Kreatinin düşüklüğü çoğu zaman bir belirti oluşturmaz; asıl belirtiler altta yatan nedenlere bağlıdır. Örneğin kas kaybı veya beslenme yetersizliği varsa şu durumlar öne çıkabilir. [7]

  • Kas gücünde azalma ve çabuk yorulma. [7]
  • İstem dışı kilo kaybı veya iştahsızlık. [7]
  • Genel halsizlik. [7]

Kreatinin ve kronik böbrek hastalığı: 3 ay kuralı ve evreleme

Kronik böbrek hastalığı (KBH), böbrek yapısı veya fonksiyonunda en az 3 ay süren bir bozukluk olarak tanımlanır. Bu tanım, tek bir kan tahlilinin ötesinde “süreklilik” arar. [1]

KBH evrelemesinde iki eksen birlikte kullanılır: eGFR kategorileri (G1–G5) ve albüminüri kategorileri (A1–A3). Böylece sadece kreatinin yükselmesi değil, idrar albümini ve risk düzeyi de tabloya dahil edilir. [1]

Örneğin eGFR 60’ın üzerinde olsa bile idrar albümin-kreatinin oranı yüksekse, bu böbrek hasarı açısından anlamlı kabul edilebilir. [1]

KBH evrelemesinde kullanılan temel eşikler (CGA yaklaşımı)

BaşlıkKategoriEşik / Tanım
eGFR (GFR kategorisi)G1≥90 mL/dk/1,73 m² (normal veya yüksek). [1]
eGFR (GFR kategorisi)G260–89 mL/dk/1,73 m² (hafif azalma). [1]
eGFR (GFR kategorisi)G3a45–59 mL/dk/1,73 m². [1]
eGFR (GFR kategorisi)G3b30–44 mL/dk/1,73 m². [1]
eGFR (GFR kategorisi)G415–29 mL/dk/1,73 m². [1]
eGFR (GFR kategorisi)G5<15 mL/dk/1,73 m² (böbrek yetmezliği). [1]
Albüminüri (ACR)A1<30 mg/g (normal-hafif artış). [1]
Albüminüri (ACR)A230–300 mg/g (orta artış). [1]
Albüminüri (ACR)A3>300 mg/g (belirgin artış). [1]

Not: KBH tanısı için bulguların en az 3 ay sürmesi gerekir. [1]

Kreatinin değerini etkileyen faktörler

Kreatinin, böbrek dışında da birçok etkene duyarlıdır. Bu yüzden bir sonuç “sınırda yüksek” ya da “sınırda düşük” çıktığında, önce bu etkenlerin gözden geçirilmesi gerekir. [6]

Kreatininin en sık değişkenleri kas kütlesi, beslenme (özellikle et tüketimi), fiziksel aktivite düzeyi, bazı ilaçlar ve akut hastalık dönemleridir. [7]

Örneğin pişmiş et tüketimi, serum kreatininini geçici yükseltebilir ve eGFR’yi gerçekte olduğundan düşük gösterebilir. Bu etki 12 saatlik açlık sonrası kaybolabilir. [9]

İlaçlar ve ölçümü etkileyen durumlar

Bazı ilaçlar kreatininin böbrek tübüllerinden salgılanmasını azaltarak serum kreatininini yükseltebilir. Bu, gerçek GFR düşüşü olmadan “yalancı yükselme” yaratabilir. [8]

MedlinePlus, bazı mide ilaçları ve bazı antibiyotiklerin kreatinin testini etkileyebileceğini belirtir; bu nedenle düzenli kullandığınız tüm ilaçları test öncesinde sağlık profesyoneliyle paylaşmanız gerekir. [7]

Laboratuvarda kullanılan yöntemler de önemlidir. Bazı antibiyotikler gibi maddeler, özellikle Jaffe yöntemi ile ölçümde yanlış yüksek kreatinin sonucu verebilir; böyle bir şüphede laboratuvar hekimi ile iletişim kurulması gerekebilir. [7]

Kreatinin testi öncesi pratik hazırlık

Çoğu kişi için kreatinin ölçümü özel bir hazırlık gerektirmez; ancak bazı durumlarda sonuçların daha doğru olması için kısa süreli öneriler verilebilir. [5]

MedlinePlus, doktorunuzun 24 saat boyunca et yememenizi önerebileceğini ve bazı panel testlerde 12 saate kadar açlık gerekebileceğini belirtir. [6]

Bazı sağlık kuruluşları, kreatinin ve kreatinin klirensi testleri öncesinde 48 saat yoğun egzersizden kaçınmayı ve 24 saat içinde aşırı et tüketmemeyi önerebilmektedir. Bu tür öneriler, egzersiz ve etin kreatinin düzeylerini geçici etkileyebilmesi nedeniyle verilir. [5]

  1. Test gününden önceki 24 saatte pişmiş et tüketimini mümkünse sınırlayın. [6]
  2. Testten önceki 48 saatte alışılmadık derecede yoğun egzersiz yapmayın. [5]
  3. Rutin kullandığınız ilaçları kesmeyin; ama doktorunuza ve laboratuvara mutlaka bildirin. [7]
  4. Bir önceki testle karşılaştırma yapılacaksa, benzer koşullarda (benzer saat, benzer açlık durumu) kan vermeye çalışın. [1]

Kreatinin yüksekliği varsa evde ne yapılır, ne yapılmaz?

İnternette en çok aranan sorulardan biri “kreatinin nasıl düşürülür?” oluyor. Burada net bir ayrım yapmak gerekir: hedef, sayıyı zorla düşürmek değil; yükselişin nedenini bulup doğru şekilde yönetmektir. [1]

Sadece su içerek kreatinini bir miktar düşürmek mümkündür; ancak bu, böbreklerin iyileştiği anlamına gelmez. Dehidrasyon varsa sıvı dengesi düzelince değer normale yaklaşabilir; altta yatan sorun böbrek hasarıysa tek başına su çözüm değildir. [6]

Protein kısıtlaması veya potasyum kısıtlaması gibi diyet kararları, kişinin eGFR’si, albüminürisi, kan potasyumu ve genel klinik durumuna göre planlanır. Bu kararlar ‘kreatinin yüksek’ diye otomatik verilmez. [1]

Kreatinin yüksekliğinde izlenecek net yol haritası

  1. Sonucu eGFR ve idrar albümin-kreatinin oranı (ACR) ile birlikte değerlendirin; tek kreatinine bakarak yorum yapmayın. [1]
  2. Eğer kreatinin hızlı yükselmişse (48 saatte 0,3 mg/dL artış veya 7 günde 1,5 kat artış) acil değerlendirme gereklidir. [2]
  3. Son günlerdeki sıvı kaybı, yoğun egzersiz ve pişmiş et tüketimi gibi geçici etkenleri not edin ve doktorunuzla paylaşın. [6]
  4. Kullandığınız ilaçları listeleyin; bazı ilaçlar kreatinin ölçümünü etkileyebilir. [8]
  5. Doktorunuzun önerdiği şekilde testi tekrar edin ve kroniklik için 3 ay süre kriterini göz önünde bulundurun. [1]

Kreatinin düşüklüğü varsa ne yapılır?

Kreatinin düşüklüğünde odak nokta, kas kütlesi ve beslenme durumunun değerlendirilmesidir. Özellikle yaşlılarda veya kronik hastalığı olanlarda kas kaybı, genel sağlığı etkileyen önemli bir göstergedir. [7]

Bu tür durumlarda doktorunuz; kilo değişimi, beslenme öyküsü, fiziksel aktivite ve gerekirse ek testlerle değerlendirme yapar. Kreatinin düşüklüğünü tek başına “tedavi etmek” diye bir hedef yoktur; altta yatan neden ele alınır. [3]

Kreatin takviyesi, kreatinin ve yanlış yorum riski

Kreatin takviyeleri, kreatinin ile sık karıştırılır. Kreatin alımı bazı kişilerde serum kreatinin düzeyini artırabilir; bu artış her zaman böbrek hasarı anlamına gelmeyebilir. Çünkü artış, kreatinin üretiminin veya ölçümün etkilenmesiyle ilişkili olabilir. [8]

2025 tarihli bir sistematik derleme ve meta-analiz, sağlıklı bireylerde önerilen dozlarda kreatin kullanımının böbrek fonksiyon göstergeleri üzerinde genel olarak olumsuz bir etki göstermediğini raporlamıştır. Yine de böbrek hastalığı olanların takviye kullanımı mutlaka hekim gözetiminde olmalıdır. [10]

Eğer kreatin kullanıyorsanız (veya yeni bıraktıysanız), kreatinin testini yorumlarken bu bilgiyi mutlaka sağlık profesyoneliyle paylaşın. Gerekirse kreatinine ek olarak farklı belirteçlerle (örneğin kreatinin+cystatin C temelli eGFR) değerlendirme yapılabilir. [4]

Sık sorulan sorular: Kreatinin hakkında net yanıtlar

Kreatinin yüksekliği tek başına böbrek hastalığı demek mi?

Hayır. Kreatinin yüksekliği böbrek hastalığıyla uyumlu olabilir; ancak susuzluk, pişmiş et tüketimi, yoğun egzersiz veya bazı ilaçlar gibi geçici nedenlerle de görülebilir. Bu yüzden eGFR ve idrar albümini ile birlikte değerlendirme şarttır. [1]

Kreatinin kaç olursa tehlikelidir?

“Tehlikeli” tek bir sayı yoktur. Daha önemli olan, sonucun referans aralığının üzerinde olması, önceki sonuca göre hızlı yükselmesi ve buna eşlik eden belirtilerin bulunmasıdır. Özellikle 48 saatte 0,3 mg/dL artış veya 7 günde 1,5 kat artış AKI açısından kritik kabul edilir. [2]

Kreatinin klirensi mi, eGFR mi daha güvenilir?

Günlük pratikte eGFR, serum kreatinin üzerinden standart denklemlerle hesaplandığı için yaygın kullanılır. Kreatinin klirensi 24 saatlik idrar toplama hatalarına açık olabilir. Buna rağmen bazı özel durumlarda doktorunuz klirensi tercih edebilir. [8]

Kreatinin “normal” ise böbrekler kesin sağlıklı mı?

Her zaman değil. Kas kütlesi düşük kişilerde kreatinin normal görünse bile eGFR düşük olabilir. Ayrıca böbrek hasarı, eGFR normalken idrarda albümin artışı ile yakalanabilir. [1]

Testten önce et yedim, sonuç bozulur mu?

Evet, pişmiş et tüketimi serum kreatininini geçici yükseltebilir ve eGFR’yi düşürmüş gibi gösterebilir. Bu nedenle bazı durumlarda 24 saat etten kaçınmak önerilir. [6]

Kreatinin ve üre (BUN): Aynı şeyi mi söyler?

Kreatinin çoğu zaman böbrek filtresinin (GFR) kabaca yansıması olarak kullanılırken, üre (BUN) hem böbrek fonksiyonundan hem de protein alımı, kanama, sıvı durumu gibi birçok değişkenden etkilenir. Bu yüzden iki değer birlikte bakılsa da “aynı mesajı veriyor” diye düşünmek doğru değildir. [8]

Örneğin yoğun sıvı kaybında hem kreatinin hem üre yükselebilir; ancak bazı durumlarda üre daha belirgin yükselir. Buna karşılık kas kütlesi düşük bir kişide kreatinin düşük kalabilirken üre daha tipik seyredebilir. Bu farklılıklar, tabloyu klinik bağlamla birlikte yorumlamayı gerektirir. [8]

Kısacası: Kreatinin, böbrek fonksiyonunu izlemek için tek başına yeterli değildir ama çoğu test panelinin merkezinde yer alır; üre ise çok daha “duruma duyarlı” bir belirteçtir. Bu nedenle doktorlar genellikle ikisini, eGFR ve idrar testleriyle beraber değerlendirir. [3]

eGFR neden yaşla değişir ve bu kreatinin yorumunu nasıl etkiler?

GFR, yaş ilerledikçe doğal olarak azalır. Bu azalma herkes için “hastalık” anlamına gelmez; ancak aynı kreatinin değerinin farklı yaşlarda farklı eGFR sonuçları vermesinin temel nedenlerinden biridir. [11]

Uluslararası hasta bilgilendirme kaynakları, yetişkinlerde eGFR’nin genellikle 90’ın üzerinde olduğunu; yaşla birlikte ortalama eGFR değerlerinin kademeli olarak düştüğünü belirtir. Bu nedenle tek bir kreatinin sayısı yerine eGFR trendi daha anlamlıdır. [11]

Yaşa göre ortalama eGFR örnekleri (yetişkinlerde)

Yaş aralığıOrtalama eGFR (mL/dk/1,73 m²)
20–29116 [11]
30–39107 [11]
40–4999 [11]
50–5993 [11]
60–6985 [11]
70+75 [11]

Not: Bu değerler ortalamadır; kişisel sonuçlar klinik bağlamla değerlendirilir. [11]

İdrarda kreatinin ve ACR: “Oran” neden önemli?

Tek bir idrar örneğinde albümin miktarı, idrarın ne kadar “seyreltilmiş” olduğuna göre değişebilir. Bu yüzden albümin, idrardaki kreatinine oranlanır ve ACR elde edilir. ACR, böbrek hasarı riskini sınıflamada temel araçlardan biridir. [1]

KDIGO, albüminüri kategorilerini ACR ile tanımlar: A1 <30 mg/g, A2 30–300 mg/g, A3 >300 mg/g. Bu kategoriler eGFR kategorileriyle birlikte kullanılarak kişinin riski daha doğru sınıflanır. [1]

İdrardaki kreatinin miktarı cinsiyet, vücut ağırlığı ve kas kütlesine bağlı olarak değişebilir. Bu nedenle bazı kişilerde ACR, zamanlı idrar toplama ile ölçülen albümin atılımına göre daha yüksek veya daha düşük görünebilir. [1]

Ulusal böbrek kaynakları, idrarda albümin varlığının eGFR 60’ın üzerinde olsa bile böbrek hastalığının belirtisi olabileceğini vurgular. Bu nedenle “kreatininim normal, sorun yok” yaklaşımı eksik kalabilir. [12]

Kreatininin güvenilir olmadığı durumlarda ne yapılır?

Kas kütlesinin çok düşük veya çok yüksek olduğu kişilerde (ileri yaş, belirgin kas kaybı, çok kaslı atletik yapı gibi) kreatinine dayalı eGFR gerçek GFR’yi olduğundan farklı gösterebilir. Bu, hem gereksiz endişeye hem de riskin gözden kaçmasına yol açabilir. [4]

NIDDK, GFR’yi tahmin ederken kreatinin ve sistatin C’nin birlikte kullanılmasının tercih edildiğini ve serum kreatinin tek başına kullanıldığında bazı durumlarda daha az doğru olabileceğini belirtir. Özellikle eGFR kritik karar eşiğine yakınsa birleşik denklem daha faydalıdır. [4]

Bu nedenle doktorunuz bazen sistatin C isteyebilir veya tekrarlayan sonuçlarla trendi değerlendirmeyi seçebilir. Amaç, tek bir sayıyı değil, gerçeğe en yakın böbrek fonksiyonu resmini yakalamaktır. [4]

Kimler kreatinin ve böbrek testlerini daha yakından takip etmeli?

Böbrek hastalığı çoğu zaman sinsi seyreder ve erken dönemde belirti vermeyebilir. Bu nedenle risk gruplarında düzenli tarama önem taşır. [3]

NIDDK, böbrek hastalığını değerlendirmek için kanla GFR (eGFR) ve idrarla albümin testlerinin kullanıldığını ve bu testlerin tanı ve takipte temel olduğunu belirtir. Bu yaklaşım, özellikle yüksek riskli kişilerde düzenli aralıklarla tekrar edilir. [3]

  • Diyabeti olanlar. [3]
  • Yüksek tansiyonu olanlar. [3]
  • Kalp-damar hastalığı öyküsü olanlar veya ailesinde böbrek hastalığı bulunanlar. [3]
  • Yaşla birlikte risk artabildiği için ileri yaş grupları. [11]

Doktor görüşmesine gitmeden önce hazırlamanız gereken bilgiler

Kreatinin sonucu anormal çıktığında, görüşme sırasında doğru soruların sorulması ve doğru bilgilerin paylaşılması tanı sürecini hızlandırır. Aşağıdaki listeyi net şekilde hazırlamak işe yarar. [1]

  1. Son 1 hafta içinde ateş, ishal, kusma gibi sıvı kaybı yapan bir durum yaşayıp yaşamadığınızı not edin. [6]
  2. Kan vermeden önceki 24 saatte pişmiş et tüketiminizi ve son 48 saatte yoğun egzersiz yapıp yapmadığınızı yazın. [6]
  3. Kullandığınız tüm ilaçları (reçeteli-reçetesiz) listeleyin; bazıları kreatinin ölçümünü etkileyebilir. [8]
  4. Daha önceki kreatinin/eGFR sonuçlarınızı yanınıza alın; trend değerlendirmesi kroniklik için önemlidir. [1]
  5. İdrar tahlili sonuçlarınızı (özellikle ACR veya protein) ekleyin; eGFR ile birlikte daha doğru risk değerlendirmesi yapılır. [1]

Yaygın yanlış inanışlar: Kreatinin hakkında kısa düzeltmeler

“Kreatinin kaslara enerji verir” ifadesi yanlıştır; enerji döngüsündeki bileşik kreatin, atık ürün ise kreatinindir. [6]

“Bol su içince kreatinin düşer, böbrek düzeldi” yorumu da yanıltıcı olabilir. Dehidrasyon varsa sıvı dengesi düzeldiğinde sayı düşebilir; ama böbrek hastalığı varsa asıl ölçüt eGFR/ACR ve klinik değerlendirmedir. [1]

“Kreatininim normal, böbreğim sağlam” demek de her zaman doğru değildir. Albüminüri, eGFR normalken bile böbrek hasarını gösterebilir. [12]

Kaynaklar

  • [1] KDIGO 2024 Chronic Kidney Disease (CKD) Guideline (PDF). https://kdigo.org/wp-content/uploads/2024/03/KDIGO-2024-CKD-Guideline.pdf
  • [2] KDIGO 2012 Acute Kidney Injury (AKI) Guideline (PDF). https://portaldeboaspraticas.iff.fiocruz.br/wp-content/uploads/2018/01/KDIGO-AKI-Guideline.pdf
  • [3] NIDDK: Chronic Kidney Disease (CKD) – Tests & Diagnosis. https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/chronic-kidney-disease-ckd/tests-diagnosis
  • [4] NIDDK: Glomerular Filtration Rate Equations (creatinine & cystatin C). https://www.niddk.nih.gov/research-funding/research-programs/kidney-clinical-research-epidemiology/laboratory/glomerular-filtration-rate-equations
  • [5] National Kidney Foundation: Creatinine. https://www.kidney.org/kidney-topics/creatinine
  • [6] MedlinePlus: Creatinine Test (lab test information). https://medlineplus.gov/lab-tests/creatinine-test/
  • [7] MedlinePlus Medical Encyclopedia: Creatinine blood test. https://medlineplus.gov/ency/article/003475.htm
  • [8] NIH NCBI Bookshelf: Clinical Methods – BUN and Creatinine. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK305/
  • [9] Nair S, et al. Effect of a cooked meat meal on serum creatinine and eGFR (PubMed). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24062331/
  • [10] Systematic review & meta-analysis: Creatine supplementation and kidney function (BMC Nephrology, 2025). https://bmcnephrol.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12882-025-04054-2
  • [11] National Kidney Foundation: Estimated GFR (eGFR). https://www.kidney.org/kidney-topics/estimated-glomerular-filtration-rate-egfr
  • [12] National Kidney Foundation: Urine albumin-to-creatinine ratio (uACR). https://www.kidney.org/kidney-topics/urine-albumin-creatinine-ratio-uacr

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.

author-avatar

Hakkında Ethic Water

Ethic Water, su arıtma teknolojileri alanında yıllara dayanan tecrübesiyle hizmet veren güvenilir ve uzman bir firmadır. Temiz ve sağlıklı suya erişimi herkes için mümkün kılma misyonuyla yola çıkan Ethic Water; su arıtma cihazları, içme suyu kalitesi ve suyun insan sağlığı üzerindeki etkileri hakkında güncel ve bilimsel içerikler üretmektedir. Yayınladığı blog yazılarında, hakemli akademik dergilerde yayımlanmış bilimsel çalışmalardan alıntılar ve güncel literatür taramaları kullanarak bilgi sunmaya özen gösterir. Profesyonel teknik kadrosu ve etik hizmet anlayışıyla müşterilerine sürdürülebilir çözümler sunan Ethic Water, suyun yaşam için taşıdığı önemi anlatan bilgilendirici blog yazılarıyla da fark yaratmayı hedeflemektedir.

İlgili gönderiler

    Bir yanıt yazın

    E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir