HPV aşısı, insan papilloma virüsü (HPV) adı verilen çok yaygın bir virüs grubunun bazı türlerine karşı bağışıklık oluşturarak, HPV ile ilişkili hastalıkların riskini belirgin biçimde azaltmayı hedefleyen koruyucu bir aşılamadır. [1] Bu aşı, mevcut bir HPV enfeksiyonunu tedavi etmek için değil; henüz karşılaşılmamış HPV türlerine karşı vücudu hazırlamak için uygulanır. [2]

Bu Yazıda Neler Var?

HPV aşısı ile ilgili en kritik nokta, aşının en yüksek faydayı HPV ile karşılaşmadan önce sağladığıdır. [1] Bu nedenle birçok kılavuz, aşılamaya 11-12 yaş civarında başlanmasını, isterse 9 yaştan itibaren planlanabilmesini önerir. [1] Bu rehberde HPV’nin ne olduğu, aşının kimlere ve hangi şemayla yapıldığı, yan etkiler, aşı öncesi test gerekip gerekmediği ve aşıdan sonra taramanın neden devam ettiği gibi soruların tamamına net cevaplar bulacaksınız.

HPV Nedir? Konuyu Anlamak İçin 5 Temel Nokta

HPV, 200’den fazla ilişkili virüsten oluşan geniş bir gruptur. [10] Bu grubun bir kısmı ciltte siğillere yol açabilir; bir kısmı ise ağız, boğaz ve genital bölgede enfeksiyon yapabilir. [2] HPV bir DNA virüsüdür ve vücuda yerleştiği bölgede hücrelerin davranışını etkileyebildiği için, bazı “yüksek riskli” türleri uzun vadede kansere giden değişikliklerle ilişkilendirilir. [11]

Cinsel yolla bulaşan HPV türleri genellikle iki başlıkta toplanır: düşük riskli ve yüksek riskli. [10] Düşük riskli türler çoğu zaman kanserle ilişkili değildir; genital siğil gibi sorunlara neden olabilir. [3] Yüksek riskli türler ise kalıcı olduğunda rahim ağzı kanseri başta olmak üzere bazı kanserlerin gelişiminde rol oynayabilir. [11]

HPV enfeksiyonu çoğu kişide belirti vermez. [11] Bu durum “bende şikâyet yoksa risk yok” düşüncesini yanıltıcı hale getirir. HPV, yakın cilt temasıyla ve cinsel temasla bulaşabildiği için, korunma yöntemleri riski azaltsa da tamamen ortadan kaldırmayabilir. [2]

İyi haber şu: Vücudun bağışıklık sistemi HPV enfeksiyonlarının önemli bir bölümünü kendiliğinden kontrol altına alır. [12] WHO’nun (Dünya Sağlık Örgütü) verilerine göre birçok kişide enfeksiyon kendiliğinden baskılanır; ancak yüksek riskli HPV’nin uzun süre kalıcı olması, rahim ağzı kanserinin temel nedenidir. [12]

Klinik açıdan en çok konuşulan HPV türleri 16 ve 18’dir. Bu iki tür, rahim ağzı kanserlerinin büyük bir kısmı ile ilişkilidir. [2] HPV aşısı da esas olarak bu yüksek riskli türlere karşı koruma sağlamak üzere tasarlanmıştır ve bazı aşılar ek türlere karşı da koruma kapsamını genişletir. [2]

HPV Aşısı Nedir ve Nasıl Çalışır?

HPV aşısı, HPV’nin tamamını içeren “canlı” bir aşı değildir. Aşılar, virüsün L1 adı verilen yapısal proteininden üretilen ve virüse benzeyen fakat enfeksiyon yapmayan “virüs benzeri parçacıklar” (VLP) içerir. [2] Bu parçacıklar non-enfeksiyöz ve onkojenik olmayan bir yapıdadır; yani vücutta HPV enfeksiyonu başlatmaz. [2]

Aşı uygulandığında bağışıklık sistemi bu VLP’leri “tehlike sinyali” gibi algılar ve hedef HPV türlerine karşı antikor üretir. [2] Böylece kişi ileride aynı türlerle karşılaştığında, bağışıklık sistemi çok daha hızlı yanıt vererek enfeksiyonun yerleşmesini zorlaştırır. [5]

HPV aşısının amacı, HPV’nin neden olabileceği hastalıkları önlemektir. [9] Aşı, mevcut bir HPV enfeksiyonunu temizlemez ve mevcut genital siğilleri ya da hücresel değişiklikleri tedavi etmez; bu nedenle “tedavi aşısı” olarak düşünülmemelidir. [2]

Aşıların hedeflediği HPV türleri, aşının tipine göre değişebilir. Genel olarak iki tür (16, 18), dört tür (6, 11, 16, 18) veya dokuz tür (6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58) kapsayan seçenekler vardır. [2] Bu kapsam genişledikçe, teorik olarak önlenebilecek HPV ile ilişkili hastalıkların payı da artar. [3]

HPV Aşısı Hangi Hastalıklara Karşı Koruma Sağlar?

HPV aşısının en güçlü dayanağı, HPV’nin belirli türlerinin bazı kanserlerin oluşumunda “gerekli” bir basamak olmasıdır. [2] Rahim ağzı kanserinin neredeyse tamamı kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonu ile ilişkilidir. [11] Bu nedenle aşılama, hastalık ortaya çıkmadan önce risk zincirini kırmayı hedefleyen birincil korunma aracıdır. [9]

Özellikle HPV 16 ve 18, rahim ağzı kanserlerinin önemli bir bölümünden sorumludur. [11] Dokuz türü kapsayan aşılarda bulunan ek beş yüksek riskli tür (31, 33, 45, 52, 58) de rahim ağzı kanserlerinin ek bir bölümüne katkıda bulunur. [3]

Dört ve dokuz türü kapsayan aşılar, genital siğillerin en sık nedenleri olan HPV 6 ve 11’e karşı da koruma hedefler. [3] Bu, kanser dışı fakat yaşam kalitesini belirgin etkileyebilen bir sorunun görülme sıklığını azaltma açısından önemlidir. [8]

HPV ile ilişkili kanserler sadece rahim ağzı ile sınırlı değildir. Kalıcı HPV enfeksiyonu, vulva, vajina, penis, anüs ve ağız/boğaz bölgesindeki bazı kanserlerle de ilişkilendirilir. [12] Bu yüzden aşı “sadece kadınlara” değil, her cinsiyete yönelik bir kanserden korunma stratejisi olarak ele alınır. [1]

Aşının koruma hedeflerini tek cümlede özetlemek gerekirse: HPV aşısı, hedeflediği HPV türlerinin neden olduğu enfeksiyonları ve bu enfeksiyonların zaman içinde yol açabileceği öncül lezyonlar ile bazı kanserlerin riskini azaltmaya yönelik koruyucu bir uygulamadır. [5]

HPV aşısının hedeflediği başlıca sonuçlar

Aşağıdaki maddeler, HPV aşısının hedeflediği ana sonuçları pratik bir çerçevede toplar. Not: Hangi sonucun ne ölçüde etkileneceği; aşı tipine, aşılanma yaşına ve toplumdaki aşılama oranına göre değişir. [5]

  • Rahim ağzında yüksek dereceli öncül hücresel değişiklikler (CIN2+ gibi). [5]
  • Rahim ağzı kanseri riski. [7]
  • Genital siğil riski (aşı tipine göre). [3]
  • Anüs, penis, vulva, vajina ve ağız/boğaz bölgesiyle ilişkili bazı HPV bağlantılı kanserlerin riski. [12]

HPV Aşısı Kimlere Önerilir?

HPV aşısı için temel hedef grup, virüsle karşılaşma ihtimali başlamadan önce aşılanabilecek çocuk ve ergenlerdir. Bu nedenle rutin öneri çoğunlukla 11-12 yaşa odaklanır; seri 9 yaşından itibaren başlatılabilir. [1]

“Sadece kız çocuklarına mı?” sorusunun yanıtı nettir: Hayır. HPV, her cinsiyette enfeksiyon yapabilir ve HPV ile ilişkili hastalık yükü her cinsiyeti etkiler. Bu nedenle aşı, kız ve erkek çocuklara rutin olarak önerilen bir uygulamadır. [1]

Aşağıdaki yaş ve durum grupları, güncel kılavuzların ortaklaştığı ana başlıklardır. Ülkelerin ulusal programları ve geri ödeme politikaları farklı olabildiği için, kendi ülkenizdeki uygulama ayrıntıları sağlık profesyonelleri tarafından netleştirilmelidir. [4]

9-14 yaş grubu: Neden öncelikli?

Birçok ülkede HPV aşısı için en ideal zaman aralığı 9-14 yaştır. [1] Bu yaşlarda bağışıklık yanıtının güçlü olması ve HPV ile karşılaşma olasılığının daha düşük olması, aşının koruyucu etkisinin en yüksek düzeye çıkmasına yardımcı olur. [1]

CDC’nin önerdiği şemada 9-14 yaş aralığında seriye başlanan çoğu kişi için iki doz yeterlidir ve dozlar arasında 6-12 ay aralık bulunur. [1] WHO ise program koşullarına göre bazı yaş gruplarında tek doz ya da iki doz seçeneklerini de gündeme getirmiştir; ancak ulusal programlar bu önerileri farklı hızlarda benimseyebilir. [4]

15-26 yaş grubu: Tamamlama ve yakalama (catch-up)

15 yaşından sonra seriye başlanırsa, çoğu kılavuz üç dozluk şemayı önerir. [1] Bunun temel nedeni, yaş arttıkça HPV ile karşılaşma ihtimalinin yükselmesi ve bağışıklık yanıtı özelliklerinin değişebilmesidir. [5]

Hiç aşı olmamış ya da seriyi yarım bırakmış 13-26 yaş aralığındaki kişiler için “yakalama aşılaması” önerilir. [1] Eğer seri yarım kaldıysa, genellikle en baştan başlamak gerekmez; kaldığınız yerden devam edilir. [2]

27-45 yaş aralığı: Kimler gerçekten fayda görebilir?

Birçok kılavuzda 27 yaş üstü için HPV aşısı “rutin” değildir; karar, kişiyle hekimi arasında risk ve beklentiye göre birlikte verilir. [1] Bunun nedeni basittir: Cinsel olarak aktif yetişkinlerin önemli bir kısmı HPV’nin bazı türleriyle zaten karşılaşmış olabilir; bu da aşının toplum düzeyindeki ek faydasını sınırlar. [1]

Buna rağmen yeni bir partnerin olması, gelecekte yeni HPV türleriyle karşılaşma olasılığını artırabilir. [1] Yani 27-45 yaş aralığında, özellikle yeni/çoklu partner riski olan ve daha önce aşılanmamış kişiler, hekimleriyle görüşerek aşıyı değerlendirebilir. [1]

Bağışıklığı baskılanmış kişiler ve HIV

Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde HPV enfeksiyonlarının kalıcı olma ve hastalık oluşturma ihtimali artabilir. [9] Bu nedenle bazı kılavuzlarda bağışıklığı baskılanmış kişiler için doz şeması daha ihtiyatlı şekilde ele alınır. [1]

CDC’nin yaklaşımında bağışıklığı baskılanmış kişiler için (HIV dahil) üç doz şeması önerilir ve bu öneri 9-26 yaş aralığını kapsar. [1] Bu grup için ideal planlama, kişinin klinik durumuna göre hekim tarafından yapılmalıdır. [1]

HPV geçirmiş olanlar veya HPV testi pozitif çıkanlar

HPV aşısı, mevcut enfeksiyonu tedavi etmez. [2] Ancak HPV’nin “tek bir tür” olmadığını hatırlamak önemlidir: Kişi bir veya birkaç türle karşılaşmış olsa bile, aşı kapsamındaki diğer türlere karşı hâlâ duyarlı olabilir. [6]

Bu nedenle yaşa uygunsa, geçmişte HPV ile karşılaşmış olmak aşıya otomatik engel değildir; asıl soru, kişinin hâlâ aşı kapsamındaki türlerden hangilerine karşı duyarlı olduğudur. [6] Bununla birlikte, aşı öncesi “hangi türe bağışığım?” sorusuna kesin yanıt veren bir tarama testi rutinde yoktur. [6]

HPV Aşısı Kaç Doz Yapılır? Net Doz Şeması

HPV aşısında doz sayısı, genellikle ilk dozun yapıldığı yaşa ve kişinin bağışıklık durumuna göre belirlenir. [1] En önemli kural şudur: Doz sayısını, seriye başlama yaşı belirler; araya zaman girmiş olsa bile çoğu durumda seri baştan başlatılmaz. [2]

Aşağıdaki tablo, klinik uygulamada en sık kullanılan şemayı pratik şekilde özetler. Kişisel durumunuza göre hekim farklı bir plan önerebilir; özellikle bağışıklığı baskılanmış bireylerde şema daha dikkatli seçilir. [1]

İlk doz yaşı / durumÖnerilen doz sayısıÖnerilen aralıkÖnemli not
9-14 yaş (çoğu kişi)2 doz0. doz + 6-12 ayİki doz 5 aydan kısa aralıkla yapıldıysa 3. doz gerekir. [1]
15 yaş ve üzeri (çoğu kişi)3 doz0. doz + 1-2 ay + 6 ayStandart üç doz şeması. [1]
Bağışıklığı baskılanmış (HIV dahil) 9-26 yaş3 doz0. doz + 1-2 ay + 6 ayYaş 9-14 olsa bile 3 doz önerilebilir. [1]
Seri gecikti / ara verildiBaşlangıçtaki doza göreKaldığın yerden devamSeriyi yeniden başlatmak genellikle gerekmez. [2]

HPV Aşısı Nasıl Yapılır? Uygulama Şekli ve Pratik Detaylar

HPV aşısı kas içine (intramüsküler) uygulanır. [2] Uygulama yeri çoğunlukla üst kolun deltoid kasıdır; bazı yaş gruplarında uyluk kası da tercih edilebilir. [2] Tek doz hacmi ülkeden ülkeye değişmeyen standart bir enjeksiyon hacminde uygulanır ve aşı, sağlık personeli tarafından yapılmalıdır. [2]

Aşı günüyle ilgili en kritik pratik noktalardan biri, bayılma (senkop) riskidir. Bayılma her aşıdan sonra görülebilir; özellikle ergenlerde daha sık raporlanmıştır. [1] Bu nedenle aşı sırasında oturur ya da yatar pozisyonda olmak ve aşıdan sonra 15 dakika gözlem altında kalmak önerilir. [1]

Randevu günü adım adım ne olur?

Aşı uygulaması çoğu zaman kısa sürer; ancak doğru hazırlık ve gözlem, güvenlik açısından önemlidir. Aşağıdaki adımlar, tipik bir aşı randevusunda karşılaşabileceğiniz süreci özetler. [1]

  1. Sağlık personeli kısa bir öykü alır: daha önce ciddi alerjik reaksiyon, mevcut ateşli hastalık, bağışıklık baskılanması, gebelik durumu gibi. [1]
  2. Aşı uygun kas içine uygulanır ve enjeksiyon bölgesine basit bir bandaj yapılabilir. [2]
  3. Aşı sonrası 15 dakika oturarak/yatarak gözlem önerilir; olası bayılmaya bağlı düşme yaralanmaları bu şekilde önlenir. [1]
  4. Bir sonraki doz tarihi netleştirilir ve gecikme olursa seri çoğu zaman yeniden başlatılmadan devam edilir. [2]

HPV Aşısı Öncesi Test Gerekir mi?

HPV aşısı yaptırmadan önce “HPV testi yaptırmalı mıyım?” sorusu çok sık gelir. Kısa yanıt: Çoğu durumda aşı kararını verebilmek için HPV testi şart değildir. [6] Çünkü HPV’nin her türüne karşı bağışıklığı gösteren ve “şu türe karşı hâlâ savunmasızsın” diyebilen tek bir tarama laboratuvar testi yoktur. [6]

Bununla birlikte, aşı yaş aralığına girmiş kişilerin tarama yaşına da girmiş olabileceğini unutmamak gerekir. Aşı, tarama testlerinin yerine geçmez; tarama, kendi yaş grubunuzdaki ulusal rehbere göre sürdürülmelidir. [13]

Gebelik testi konusunda da benzer bir yaklaşım vardır: HPV aşısı gebelikte önerilmez; ancak aşı öncesi rutin gebelik testi yapılması gerektiğine dair bir zorunluluk yoktur. [1] Gebe olduğu bilinen kişide aşılama doğum sonrasına ertelenir. [11]

HPV Aşısı Sonrası Tarama Neden Devam Etmeli?

HPV aşısı, hedeflediği HPV türlerine karşı çok güçlü bir korunma sağlar; ancak hiçbir aşı “tüm” yüksek riskli HPV türlerini kapsamaz. [2] Ayrıca toplumsal düzeyde aşılama oranları ve bireysel aşılanma yaşı gibi etkenler, kalan riski etkiler. [8]

Bu nedenle aşılanmış kişilerin de rahim ağzı kanseri taramasını bırakmaması gerekir. [13] NCI’nin vurguladığı gibi, HPV aşısı tarama programlarının alternatifi değildir; tarama, kanser öncesi değişiklikleri erken yakalamak için ayrı bir güvenlik katmanı sağlar. [13]

Tarama testleri ülkeden ülkeye değişebilir. Örneğin bazı kılavuzlarda 21-29 yaş aralığında sitoloji (Pap testi) ile belirli aralıklarla tarama; 30-65 yaş aralığında ise yüksek riskli HPV testiyle tarama seçenekleri yer alır. [14] WHO ise küresel stratejide taramanın kritik rolünü vurgular ve kadınların belirli yaşlarda taranmasını hedefler. [9]

HPV Aşısı Ne Kadar Etkili? Kanıtlar Ne Söylüyor?

HPV aşılarının etkinliği; çalışmanın türüne (klinik çalışma, gerçek yaşam verisi), aşılanma yaşına ve kişilerin aşı öncesi HPV ile karşılaşıp karşılaşmadığına göre değişir. [5] En yüksek etkinlik, aşı kapsamındaki HPV türleriyle daha önce karşılaşmamış kişilerde görülür. [5]

Cochrane tarafından değerlendirilen randomize kontrollü çalışmalar, HPV aşılarının özellikle genç yaşta uygulandığında rahim ağzındaki yüksek dereceli öncül lezyonları (CIN2+, CIN3+ gibi) azaltmada etkili olduğunu ve güvenlik profilinin iyi olduğunu göstermektedir. [5]

Gerçek yaşam verileri de klinik çalışmaları destekler. İsveç’te yapılan büyük bir popülasyon çalışması, HPV aşılaması ile invaziv rahim ağzı kanseri riskinde anlamlı azalma arasında ilişki bildirmiştir. [7] Bu tür çalışmalar, aşının “en önemli hedefi” olan kanser yükünü azaltma açısından güçlü bir işarettir. [7]

Aşılama programlarının toplumsal etkisi yalnızca aşılanan bireyle sınırlı kalmayabilir. The Lancet’te yayımlanan ve milyonlarca kişiyi içeren bir sistematik derleme ve meta-analiz, HPV 16/18 enfeksiyonlarında, genital siğillerde ve CIN2+ gibi öncül lezyonlarda belirgin düşüşler ve aşılanmayan gruplarda da ‘toplumsal koruma’ (herd etkisi) bulguları bildirmiştir. [8]

Yine de net olmak gerekir: HPV aşısı “risk azaltır”; sıfır risk vaat etmez. Tarama ve korunma davranışlarıyla birlikte ele alındığında en güçlü koruma katmanı oluşur. [9]

HPV Aşısı Güvenli mi? Yan Etkiler ve Risk Yönetimi

HPV aşıları, yaygın kullanım öncesinde klinik çalışmalarda, sonrasında da geniş çaplı izlem sistemlerinde güvenlik açısından takip edilir. [2] CDC ve diğer kurumların verileri, HPV aşılarının genel olarak iyi tolere edildiğini ve ciddi advers olayların çok nadir olduğunu göstermektedir. [1]

En sık yan etkiler enjeksiyon bölgesinde ağrı, kızarıklık ve şişliktir. Klinik çalışmalarda bu yerel reaksiyonlar belirgin bir aralıkta bildirilmiştir ve çoğu kısa sürede düzelir. [2] Bazı kişilerde baş ağrısı, bulantı, kas ağrısı, halsizlik gibi sistemik şikâyetler görülebilir; bu şikâyetler çoğu zaman kısa süreli ve yönetilebilirdir. [2]

Bayılma (senkop) özellikle ergenlerde aşı sonrası görülebilen bir durumdur. Bu nedenle aşı sırasında oturur/yatar pozisyon ve aşıdan sonra 15 dakika gözlem önerisi, pratik bir güvenlik önlemidir. [1]

Ciddi alerjik reaksiyon (anafilaksi) nadirdir ancak mümkündür; bu nedenle aşı, müdahale ekipmanı olan sağlık ortamlarında uygulanmalıdır. [2] Daha önce aynı aşıya veya aşı bileşenlerine karşı ciddi alerjik reaksiyon geçiren kişiler için aşılama uygun olmayabilir. [1]

Sık görülen yan etkiler

Sık görülen yan etkiler genellikle hafif-orta şiddettedir ve birkaç gün içinde kendiliğinden düzelir. [15]

  • Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık veya şişlik. [2]
  • Baş ağrısı, hafif ateş, yorgunluk, baş dönmesi veya bulantı. [15]
  • Aşı sonrası kısa süreli bayılma; bu nedenle 15 dakika gözlem. [1]

Nadir fakat önemli durumlar

Nadir görülen durumlarda aşağıdaki başlıklara özellikle dikkat edilir. Bu durumların varlığında aşı kararı ve izlem hekim tarafından planlanmalıdır. [1]

  • Aşı bileşenlerine karşı daha önce gelişmiş ciddi alerjik reaksiyon (kontrendikasyon). [1]
  • Orta-ağır akut hastalık dönemleri (aşılama ertelenebilir). [1]
  • Gebelik: Aşı gebelikte önerilmez; seri gebelik sonrasına ertelenir. [1]

HPV Aşısı ve Gebelik: Ne Bilinmeli?

HPV aşısı gebelikte önerilmez. [1] Gebelik planlayan veya gebelik şüphesi olan kişilerde en doğru yaklaşım, seriyi gebelik sonrasına ertelemektir. [1]

Bazen kişi aşı serisine başlayıp daha sonra gebe olduğunu öğrenebilir. Bu durumda panik yapmak gerekmez; mevcut öneri, kalan dozları gebelik bittikten sonra tamamlamaktır. [1] CDC’nin güvenlik verileri, farkında olmadan gebelikte aşı yapılmasının tek başına alarm nedeni olmadığını, ancak seri tamamlamanın doğum sonrasına bırakılması gerektiğini vurgular. [1]

Emzirme döneminde ise HPV aşısı uygulanabilir kabul edilir. [1]

HPV Aşısı Kısırlık Yapar mı? Bilim Ne Diyor?

HPV aşısı ile ilgili en yaygın yanlış inanışlardan biri, aşının kısırlığa yol açtığı iddiasıdır. Mevcut bilimsel değerlendirmeler bu iddiayı desteklememektedir. [16] WHO’nun Aşı Güvenliği Küresel Danışma Komitesi (GACVS), mevcut verilerin HPV aşısı ile kısırlık veya primer over yetmezliği arasında ilişkiyi desteklemediği sonucuna varmıştır. [16]

CDC de HPV aşısının doğurganlık sorunlarına yol açmadığını, asıl riskin HPV’nin neden olabileceği kanserler ve bu kanserlerin tedavilerinin doğurganlık üzerinde etkili olabileceğini vurgular. [17] Bu nedenle “doğurganlığı korumak” açısından bakıldığında, kanser ve öncül lezyonların önlenmesi dolaylı bir koruma katmanı sağlayabilir. [17]

HPV Aşısı Sonrası Korunma Ne Kadar Sürer? Rapel Gerekir mi?

HPV aşılarının koruyuculuğu ile ilgili en doğru cümle şudur: Mevcut uzun dönem takipler, korumanın yıllarca sürdüğünü göstermektedir; buna karşın korumanın tam olarak kaç yıl süreceği ve her durumda rapel doza ihtiyaç olup olmadığı, devam eden izlem çalışmalarının konusudur. [18]

Bazı uzun dönem takip çalışmaları, aşılamadan 10 yılı aşan sürelerde de korumanın sürdüğüne dair veriler sunmuştur. [18] Birleşik Krallık rehberlerinde de birincil aşı serisi sonrası rutin rapel doz önerisi bulunmadığı belirtilir. [19]

Günlük pratik için alınacak mesaj nettir: Seriyi zamanında ve doğru aralıklarla tamamlamak esastır; rapel doz gerekliliği ise güncel ulusal rehberler tarafından belirlenir. [19]

HPV Aşısı Olmak Tek Başına Yeterli mi? Korunmanın 4 Katmanı

HPV aşısı güçlü bir koruma aracıdır; ancak “tek başına” tüm riski sıfırlamaz. [9] En iyi sonuç, aşılamanın düzenli tarama ve risk azaltıcı davranışlarla birlikte yürütülmesiyle elde edilir. [9]

Korunmayı dört katman halinde düşünmek, pratik bir çerçeve sağlar. Aşağıdaki liste, en kritik adımları tek seviyede özetler. [9]

  • HPV aşısı ile hedef HPV türlerine karşı bağışıklık geliştirmek. [1]
  • Rahim ağzı taramasını (sitoloji/HPV testi) ulusal rehbere göre sürdürmek. [13]
  • Yeni partner sayısı ve korunmasız temas gibi riskleri azaltmaya yönelik davranışlar geliştirmek. [1]
  • Şüpheli belirti varsa gecikmeden sağlık değerlendirmesi almak. [11]

HPV Aşısı Türleri: 2, 4 ve 9 Tip Aşı Ne Demek?

HPV aşıları arasında en temel fark, koruma hedeflenen HPV türlerinin sayısıdır. [2] Bu farkı bilmek, “aşı oldum, artık hiçbir HPV riski yok” gibi yanlış bir beklentiye kapılmayı önler. Çünkü her aşı, belirli türlere odaklanır ve koruma kapsamı bu türlerle sınırlıdır. [13]

İki tip aşılar, yüksek riskli HPV 16 ve 18’e karşı korumayı hedefler. [2] Bu iki tür, rahim ağzı kanserlerinin büyük bir kısmıyla ilişkilendirildiği için, iki tip aşıların bile kanserden korunmada önemli bir yeri vardır. [11]

Dört tip aşılar, 16 ve 18’e ek olarak HPV 6 ve 11’e karşı da koruma hedefleyerek genital siğil yükünü azaltmayı amaçlar. [3] Dokuz tip aşılar ise buna ek olarak beş yüksek riskli türü (31, 33, 45, 52, 58) daha kapsayarak koruma yelpazesini genişletir. [2]

Klinik mesaj nettir: Kapsam genişledikçe, aşıyla hedeflenen HPV türlerinin oluşturduğu hastalık yüküne karşı potansiyel koruma da artar. [3] Ancak hangi aşının hangi yaş ve durumlarda uygulanacağı, ülkenin ulusal programına ve kişinin tıbbi durumuna göre belirlenir. [4]

Doz Aralıkları, Minimum Süreler ve Doz Kaçırma Durumu

HPV aşısında en sık karışan konu, dozlar arasındaki “tam zaman” meselesidir. Burada iki kritik nokta var: Birincisi, dozlar arası önerilen aralığın çok erken sıkıştırılmaması; ikincisi ise gecikme olursa seriye baştan başlamaya gerek olmamasıdır. [1]

9-14 yaş grubunda iki doz şemasında ikinci doz genellikle ilk dozdan 6-12 ay sonra yapılır. [1] Eğer ikinci doz 5 aydan kısa aralıkla yapılmışsa, üçüncü doz gerekebilir; bu ayrıntı, özellikle okul aşılamaları veya hızlı planlanan randevularda önem taşır. [1]

15 yaş ve üzeri için üç doz şemasında genel çerçeve 0, 1-2 ay ve 6 aydır. [1] Bu şemada temel hedef, bağışıklık yanıtını en iyi düzeyde oluşturacak aralıklarla seriyi tamamlamaktır. [5]

Seri aksadıysa, çoğu durumda “sıfırdan başlamak” gerekmez. CDC’nin klinik bilgileri ve sahadaki uygulama rehberleri, aşı serisinin kesintiye uğraması durumunda önceki dozların tekrar edilmesine gerek olmadığını, kaldığı yerden devam edilmesi gerektiğini belirtir. [2]

HPV Aşısı Öncesi ve Sonrası Dikkat Edilecek 10 Pratik Nokta

HPV aşısı basit bir enjeksiyon gibi görünse de, doğru planlama hem etkinliği hem de konforu artırır. Aşağıdaki maddeler, günlük hayatta en çok işe yarayan pratik bilgileri tek seviyede toplar. [1]

  • Randevudan önce ciddi alerji öykünüzü ve düzenli kullandığınız ilaçları sağlık personeline söyleyin. [1]
  • Ateşli ve ağır seyreden bir hastalığınız varsa aşılama ertelenebilir; hafif nezle gibi durumlar genellikle engel değildir. [1]
  • Gebelik varsa aşılama doğum sonrasına ertelenir; emzirme döneminde uygulanabilir. [1]
  • Aşı sırasında oturun veya uzanın; aşıdan sonra 15 dakika dinlenin ve gözlem önerisini ciddiye alın. [1]
  • Enjeksiyon sonrası kol ağrısı normaldir; aynı gün ağır üst kol egzersizini azaltmak rahatlatabilir. [15]
  • Aşı yerinde kızarıklık ve şişlik genellikle birkaç günde düzelir; hızla artan şişlik, nefes darlığı gibi bulgular acil değerlendirme gerektirir. [2]
  • Doz takvimini bir not uygulamasına yazın; gecikme olursa çoğu zaman seriyi yeniden başlatmadan devam edebilirsiniz. [2]
  • Aşıdan sonra tarama yaşındaysanız taramayı bırakmayın; aşı taramanın alternatifi değildir. [13]
  • Aşı, mevcut HPV enfeksiyonunu tedavi etmez; bu nedenle anormal test sonucu varsa hekimin önerdiği takip planını aksatmayın. [11]
  • 27-45 yaş aralığındaysanız karar ‘kişisel risk’ temelinde verilir; yeni partner riski gibi faktörleri hekimle açıkça konuşun. [1]

HPV Aşısı Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar

HPV aşısı, yıllardır dünyada geniş çapta uygulanan ve hakkında çok sayıda bilimsel veri biriken bir aşıdır. [5] Buna rağmen sosyal medyada bazı iddialar, gerçeklerden daha hızlı yayılabilir. Bu bölümde, sık karşılaşılan yanlışları kısa ve net şekilde düzeltelim. [16]

Yanlış: HPV aşısı gençleri cinsel ilişkiye teşvik eder.

Bilimsel değerlendirmeler bu iddiayı desteklemez. CDC ve alandaki büyük çalışmalara dayanan özetler, HPV aşısının gençlerin cinsel davranışlarını artırmadığını vurgular. [1]

Yanlış: HPV aşısı sadece rahim ağzı kanseri içindir.

Rahim ağzı kanseri en bilinen hedef olsa da HPV, farklı bölgelerdeki kanserlerle de ilişkilidir. [12] Bu yüzden aşı, her cinsiyet için HPV ile ilişkili kanser riskini azaltmaya yönelik bir koruma stratejisidir. [1]

Yanlış: Aşı oldum, artık taramaya gerek yok.

Aşı, tüm yüksek riskli HPV türlerini kapsamaz. [13] Bu nedenle aşıdan sonra da tarama, kanser öncesi değişiklikleri erken yakalamak için gereklidir. [13]

Yanlış: HPV aşısı kısırlık yapar.

WHO’nun GACVS değerlendirmesi, mevcut verilerin HPV aşısı ile kısırlık arasında ilişkiyi desteklemediğini belirtir. [16] CDC de benzer şekilde aşı ile doğurganlık sorunları arasında bağ kuran iddiaların bilimsel olarak desteklenmediğini vurgular. [17]

WHO’nun Rahim Ağzı Kanserini Azaltma Hedefinde HPV Aşısının Yeri

Rahim ağzı kanseri, doğru stratejilerle büyük ölçüde önlenebilir bir kanser türü olarak kabul edilir. [9] WHO, küresel düzeyde rahim ağzı kanserini azaltmaya yönelik stratejisinde HPV aşısını temel bir sütun olarak tanımlar. [3]

WHO’nun 90-70-90 hedefleri, konunun neden “toplum sağlığı” meselesi olduğunu netleştirir: 15 yaşına kadar kız çocuklarının %90’ının HPV aşısı ile tam aşılı olması, kadınların belirli yaşlarda taranması ve saptanan lezyonların etkin şekilde tedavi edilmesi hedeflenir. [9]

Bu çerçeve, HPV aşısının tek başına değil, tarama ve tedavi hizmetleriyle birlikte ele alındığında en büyük etkiyi oluşturduğunu gösterir. [9]

HPV Aşısı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu bölümde en sık gelen soruları kısa, net ve kanıta dayalı şekilde yanıtlıyoruz. Buradaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel sağlık kararları hekim değerlendirmesiyle verilmelidir. [1]

HPV aşısı kaç yaşında yapılmalı?

Rutin yaklaşım 11-12 yaşta başlamaktır; seri 9 yaşından itibaren de başlatılabilir. [1] En ideal zaman, HPV ile karşılaşma ihtimali başlamadan önceki dönemdir. [1]

HPV aşısı erkeklere yapılır mı?

Evet. HPV enfeksiyonu ve HPV ile ilişkili hastalıklar her cinsiyeti etkileyebilir; bu nedenle aşı kız ve erkek çocuklara önerilir. [1]

Cinsel ilişki başladıysa HPV aşısı işe yaramaz mı?

İşe yaramaz demek doğru olmaz. Aşı mevcut enfeksiyonu tedavi etmez; ancak kişi aşı kapsamındaki tüm HPV türleriyle karşılaşmamış olabilir. Bu durumda aşı, karşılaşılmamış türlere karşı koruma sağlayabilir. [6]

HPV testi pozitif çıkan kişi aşı olabilir mi?

Yaşa uygunsa aşı olunabilir; çünkü HPV pozitiflik genellikle belirli türlere aittir ve aşı kapsamındaki diğer türlere karşı hâlâ duyarlılık olabilir. [6]

HPV aşısı öncesi smear veya HPV testi şart mı?

Genellikle şart değildir. Hangi HPV türüne karşı hâlâ duyarlı olduğunuzu net gösteren tek bir tarama testi rutinde yoktur. [6] Tarama ise yaşa göre ayrıca planlanır ve aşıdan bağımsız sürdürülür. [13]

HPV aşısı sonrası taramayı bırakabilir miyim?

Hayır. Aşı tüm yüksek riskli türleri kapsamadığı için tarama aşıdan sonra da sürmelidir. [13]

HPV aşısı güvenli mi?

Geniş çaplı klinik çalışmalar ve izlem verileri HPV aşılarının iyi tolere edildiğini ve ciddi advers olayların nadir olduğunu göstermektedir. [5]

HPV aşısı bayılma yapar mı?

Bayılma aşıdan bağımsız olarak enjeksiyonla ilişkili bir refleks olabilir. Bu nedenle aşı sırasında oturmak/yatmak ve aşıdan sonra 15 dakika gözlem önerilir. [1]

HPV aşısı gebelikte yapılır mı?

Gebelikte önerilmez. Gebe olduğu bilinen kişilerde seri doğum sonrasına ertelenir. [1]

HPV aşısı emzirirken yapılabilir mi?

Evet, emzirme döneminde yapılabilir. [1]

HPV aşısı kısırlık yapar mı?

Mevcut bilimsel değerlendirmeler HPV aşısı ile kısırlık arasında ilişkiyi desteklemez. [16]

HPV aşısı ne kadar süre korur, rapel gerekir mi?

Uzun dönem takiplerde korumanın yıllarca sürdüğü gösterilmiştir; birçok rehberde rutin rapel doz önerisi yoktur. [18] [19]

Kaynaklar

  • [1] CDC. HPV Vaccine Recommendations (Dosing schedule, safety, pregnancy, contraindications). https://www.cdc.gov/hpv/hcp/vaccination-considerations/index.html
  • [2] CDC. Pink Book, Chapter 11: Human Papillomavirus (HPV) (aşının yapısı, VLP, doz şeması, güvenlik). https://www.cdc.gov/pinkbook/hcp/table-of-contents/chapter-11-human-papillomavirus.html
  • [3] CDC. STI Treatment Guidelines: Human Papillomavirus (HPV) infection (HPV tipleri ve klinik sonuçlar). https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/hpv.htm
  • [4] WHO. WHO updates recommendations on HPV vaccination schedule (20 Dec 2022). https://www.who.int/news/item/20-12-2022-WHO-updates-recommendations-on-HPV-vaccination-schedule
  • [5] Cochrane Library. Effects of human papillomavirus (HPV) vaccination for the prevention of cervical cancer and other HPV-related diseases (2025). https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD015363.pub2/full
  • [6] Immunize.org. Ask the Experts: HPV vaccine recommendations (tarama/test gerekliliği, gecikmiş dozlar, yaş aralıkları). https://www.immunize.org/ask-experts/topic/hpv/vaccine-recommendations-hpv/
  • [7] Lei J, et al. HPV Vaccination and the Risk of Invasive Cervical Cancer. New England Journal of Medicine (2020). https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1917338
  • [8] Drolet M, et al. Population-level impact and herd effects following HPV vaccination programmes: updated systematic review and meta-analysis. The Lancet (2019) (PubMed kayıt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31255301/
  • [9] WHO. Cervical cancer (fact sheet; 90-70-90 hedefleri ve korunma yaklaşımı). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cervical-cancer
  • [10] National Cancer Institute (NCI). HPV and Cancer (HPV, bulaş, belirtiler, kanser ilişkisi). https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/infectious-agents/hpv-and-cancer
  • [11] National Cancer Institute (NCI). Cervical Cancer Causes, Risk Factors, and Prevention (kalıcı HPV, 16/18 payı, tarama ve aşı). https://www.cancer.gov/types/cervical/causes-risk-prevention
  • [12] WHO. Human papilloma virus and cancer (fact sheet; HPV’nin genel çerçevesi ve doğal seyir). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papilloma-virus-and-cancer
  • [13] National Cancer Institute (NCI). New ACS Cervical Cancer Screening Guideline (aşılı kişilerde de taramanın sürmesi). https://www.cancer.gov/news-events/cancer-currents-blog/2020/cervical-cancer-screening-hpv-test-guideline
  • [14] U.S. Preventive Services Task Force (USPSTF). Draft Recommendation: Cervical Cancer Screening (2024). https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/draft-recommendation/cervical-cancer-screening-adults-adolescents
  • [15] NHS. HPV vaccine (kimlere önerilir ve yan etkiler). https://www.nhs.uk/vaccinations/hpv-vaccine/
  • [16] WHO. Global Advisory Committee on Vaccine Safety (GACVS): HPV vaccines and infertility. https://www.who.int/groups/global-advisory-committee-on-vaccine-safety/topics/human-papillomavirus-vaccines/infertility
  • [17] CDC. Impact of the HPV Vaccine (doğurganlıkla ilgili mitler dahil). https://www.cdc.gov/hpv/vaccination-impact/index.html
  • [18] Kjaer SK, et al. Final analysis of a 14-year long-term follow-up study (uzun dönem koruma verileri). https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2589537020301450
  • [19] UK Government. HPV vaccination guidance for healthcare practitioners (koruma süresi ve rapel yaklaşımı). https://www.gov.uk/government/publications/hpv-universal-vaccination-guidance-for-health-professionals/hpv-vaccination-guidance-for-healthcare-practitioners

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.

author-avatar

Hakkında Ethic Water

Ethic Water, su arıtma teknolojileri alanında yıllara dayanan tecrübesiyle hizmet veren güvenilir ve uzman bir firmadır. Temiz ve sağlıklı suya erişimi herkes için mümkün kılma misyonuyla yola çıkan Ethic Water; su arıtma cihazları, içme suyu kalitesi ve suyun insan sağlığı üzerindeki etkileri hakkında güncel ve bilimsel içerikler üretmektedir. Yayınladığı blog yazılarında, hakemli akademik dergilerde yayımlanmış bilimsel çalışmalardan alıntılar ve güncel literatür taramaları kullanarak bilgi sunmaya özen gösterir. Profesyonel teknik kadrosu ve etik hizmet anlayışıyla müşterilerine sürdürülebilir çözümler sunan Ethic Water, suyun yaşam için taşıdığı önemi anlatan bilgilendirici blog yazılarıyla da fark yaratmayı hedeflemektedir.

İlgili gönderiler

    Bir yanıt yazın

    E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir