Çene Geriliği: Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Çene geriliği, üst ve alt çenenin birbirine göre geride konumlanmasıyla ortaya çıkan bir çene-ısırma uyumsuzluğudur. Dış görünümde profilin daha geride durması, gülüşte dişlerin ilişkisi ve yüz dengesinde değişim gibi ipuçları verebilir. Asıl önemli tarafı ise yalnızca estetik değil; çiğneme, ısırma, konuşma ve eklem yüklenmesi gibi günlük işlevleri de etkileyebilmesidir.

Çene geriliği tek bir nedene bağlı değildir. Genetik yatkınlık, büyüme-gelişme dönemindeki yönlenmeler, ağız alışkanlıkları, daha nadiren travmalar veya bazı eklem ve bağ dokusu sorunları bu tabloya katkı verebilir. Bu yazıda, çene geriliğinin alt ve üst çene açısından nasıl değerlendirildiğini, hangi belirtilerin ciddiye alınması gerektiğini ve yaşa göre hangi tedavi seçeneklerinin konuşulduğunu net bir dille ele alacağız.

Çene geriliği neyi ifade eder?

Çenenin “geride” görünmesi bazen çene kemiğinin gerçekten geride olması, bazen de yüzün diğer parçalarıyla ilişkisinin farklılaşması anlamına gelir. Bu nedenle değerlendirme sadece aynadaki görüntüyle değil; dişlerin kapanış ilişkisi, yüz oranları ve büyüme yönü birlikte düşünülerek yapılır. Klinikte en çok karşılaşılan senaryo, alt çenenin üst çeneye göre geride kaldığı (mandibular retrognati) tablodur. [4]

Bir diğer önemli ayrım, “retrognati” ile “mikrognati” kavramlarıdır. Retrognati, çenenin konum olarak daha geride olmasını; mikrognati ise çene boyutunun küçük olmasını anlatır. Bebeklik döneminde mikrognati ve retrognati birlikte görülebilir ve bu durum bazen solunum ve beslenme açısından hızlı değerlendirme gerektirebilir. [15]

Alt çene geriliği ve üst çene geriliği nasıl ayrılır?

Alt çene geriliğinde (alt çenenin geride konumlanması) kişi yandan bakıldığında çene ucunun daha geride kaldığını fark edebilir. Diş kapanışında üst ön dişlerin daha önde görünmesi, ısırmada zorlanma ve bazı kişilerde alt dudak-çene kaslarının belirgin çalışması eşlik edebilir. Bu tablo, “sadece dişler” değil “çene ilişkisi” içerdiği için ortodontik değerlendirmeyi gerektirir.

Üst çene geriliğinde ise üst çene (ve buna bağlı üst diş taşıyıcı yapı) geride konumlanabilir. Gülümsemede üst dişlerin daha az görünmesi, üst dudak desteğinde azalma ve kapanışta farklı bir diş ilişkisi görülebilir. Bazı kişilerde her iki çenenin de yüzün geri kalanına göre konumu değişmiş olabilir; bu durumda “karma” bir değerlendirme yapılır.

Alt ve üst çene geriliğinde sık görülen işaretler

Başlık	Alt çene geriliği	Üst çene geriliği
Profil görünümü	Çene ucu daha geride; boyun-çene hattı daha silik olabilir.	Orta yüz desteği azalabilir; üst dudak desteği zayıflayabilir.
Diş kapanışı	Üst ön dişler daha önde görünebilir; kapanış derinleşebilir.	Üst ön dişler geride kalabilir; kapanış ilişkisi değişebilir.
Fonksiyon	Isırma-çiğneme verimi düşebilir; konuşmada bazı sesler etkilenebilir.	Isırma-çiğneme zorlaşabilir; bazı durumlarda burun-ağız dengesi etkilenebilir.
Eşlik edebilen şikayetler	Çene ekleminde yük artışı, kas yorgunluğu, ağrı.	Kas yorgunluğu, kapanışta zorluk, estetik kaygı.

Çene geriliği neden olur?

Çene geriliği çoğu zaman tek bir sebeple ortaya çıkmaz; “yatkınlık + yönlendirici faktörler” birlikte çalışır. Genetik özellikler, yüz ve çene büyümesinin hızını ve yönünü belirleyen temel faktörlerdendir. Bunun üzerine eklenen alışkanlıklar veya solunum paternleri, büyümenin daha farklı bir yöne kaymasına katkı verebilir. [17]

Genetik ve büyüme-gelişme etkisi

Ailede benzer profil yapısı, dar çene yapısı veya kapanış bozukluğu öyküsü varsa risk artabilir. Çene kemikleri büyürken belirli dönemlerde “büyüme atağı” yaşanır. İşte bu dönemler, ortodontik planlamanın zamanlamasında kritik rol oynar. Fonksiyonel ortodontik yaklaşımların etkisinin, ergenlik büyüme atağına yakın dönemde daha belirgin olabildiği bildirilmiştir. [5]

Ağız alışkanlıkları ve fonksiyonel faktörler

Parmak emme, uzun süreli emzik kullanımı, dil itimi, dudak alışkanlıkları ve kronik ağız solunumu gibi durumlar dişlerin konumunu ve çene-arka yüz dengesini etkileyebilir. Bu faktörler özellikle çocukluk döneminde devam ederse, üst çenenin daralması, açık kapanış veya çapraz kapanış gibi ek sorunlar görülebilir. [9] [17]

Travma, eklem ve sistemik durumlar

Yüz bölgesine alınan darbeler, çene kemiği büyüme merkezlerinde etkilenmeye yol açabilir. Ayrıca çene eklemini etkileyen bazı inflamatuvar eklem hastalıklarında veya eklem disfonksiyonlarında çene hareketleri ve yük dağılımı değişebilir. Bu tip durumlarda hem diş hekimi hem ilgili branşların değerlendirmesi önem kazanır. [3]

Çene geriliği belirtileri nelerdir?

Belirtiler iki grupta düşünülür: görünümle ilgili ipuçları ve işlevle ilgili ipuçları. Yandan bakıldığında çene ucunun geride kalması, yüz dengesinde değişim, gülüşte dişlerin farklı görünmesi gibi işaretler görünüm tarafındadır. Isırma-çiğneme veriminde düşme, lokmaları koparmada zorlanma veya bazı sesleri çıkarırken zorluk gibi şikayetler ise işlev tarafında yer alır.

Ayrıca çene ekleminde tıklama, ağrı, sabahları çene yorgunluğu, çiğneme kaslarında hassasiyet gibi bulgular da eşlik edebilir. Bu şikayetler tek başına “mutlaka çene geriliği vardır” demese de, kapanış-çene ilişkisi ve eklem yüklenmesi birlikte ele alınmalıdır. [3]

Hangi belirtiler ertelemeden değerlendirme gerektirir?

Aşağıdaki durumlarda beklemek yerine profesyonel değerlendirme almak daha güvenlidir:

• Bebek veya çocukta beslenme güçlüğüyle birlikte nefes alıp vermede zorlanma
• Ağız kapalıyken rahat nefes alamama, uyurken belirgin horlama veya nefes durması şüphesi
• Çene ekleminde kilitlenme, ağız açmada belirgin kısıtlılık veya artan ağrı
• Dişlerin kapanışında hızla artan bozulma, çiğneme sırasında sürekli tek tarafa yüklenme

Özellikle nefes almada zorlanma, hızlı nefes, çekilmeler veya gürültülü solunum gibi bulgular çocuklarda acil değerlendirme gerektirebilir. [18]

Günlük yaşamda çene geriliği neyi etkiler?

Dişler doğru kapanmadığında çiğneme kuvveti daha az verimli dağılır. Bu durum bazı kişilerde belirli diş gruplarına aşırı yüklenme, mine aşınmaları ve hassasiyetle ilişkilendirilebilir. Ayrıca dişlerin sıkışık ve çapraşık olduğu durumlarda ağız hijyenini sürdürmek zorlaşır; bu da çürük ve dişeti sorunları riskini artırabilir. [1]

Konuşma tarafında ise özellikle “s”, “z”, “t”, “d” gibi bazı seslerde dil-diş-damak ilişkisi önem kazanır. Çene ve diş pozisyonu belirgin bozulduğunda bazı kişiler sesleri çıkarırken daha fazla efor harcadığını söyleyebilir. Bu şikayetler tek başına tanı koydurmaz; ancak fonksiyonel değerlendirmede mutlaka not edilir.

Son olarak estetik algı ve özgüven, bu tür sorunlarda önemli bir başlıktır. Burada kritik nokta şudur: kişi rahatsız olsa da olmasa da, karar sürecinde “işlev” ve “ağız sağlığı” önceliklendirilir; estetik hedefler bu çerçevede planlanır.

Çene geriliği nasıl değerlendirilir ve teşhis edilir?

Değerlendirme genellikle diş hekimi veya ortodontist muayenesiyle başlar. Dişlerin kapanışı, alt ve üst çenenin ilişkisi, yüz oranları, dudak kapanışı, çiğneme kaslarının durumu ve çene eklemi hareketleri birlikte incelenir. Çocuklarda ayrıca büyüme-gelişme evresi ve diş sürme sırası, planlamanın temel parçasıdır. [1]

Gerektiğinde dişlerin ve çenelerin ilişkisini ölçmek için görüntüleme ve ölçüm yöntemleri kullanılabilir. Bu aşamada amaç “hangi çene geride, hangi dişler önde, darlık var mı, asimetri var mı” sorularına net yanıt bulmaktır. Tedavi kararı; şikayetlerin şiddeti, büyüme potansiyeli ve risk-fayda dengesi üzerinden verilir.

Çocuklarda çene geriliği: doğru zamanlama neden önemli?

Çene geriliği açısından en kritik avantaj, büyüme döneminde hâlâ yönlendirme şansının bulunmasıdır. Bu yüzden bazı uzmanlık kuruluşları çocukların ilk ortodontik değerlendirmesinin 7 yaş civarında yapılmasını önerir; bu yaşta süt ve daimi dişler bir arada olduğu için çene büyümesi ve diş sürmesiyle ilgili sorunlar daha erken fark edilebilir. [19]

Bu değerlendirme “hemen tedavi başlanacak” anlamına gelmez. Amaç, sorun varsa erkenden yakalamak ve zamanlamayı doğru planlamaktır. Nitekim çoğu ortodontik tedavinin, daimi dişlerin büyük kısmı sürdüğünde ve yüz-çene büyümesi belirli bir olgunluğa ulaştığında başlatıldığı belirtilir. [1]

Bebeklerde alt çene geriliği: hangi durumlar ciddidir?

Yenidoğan ve bebeklik döneminde alt çenenin küçük veya geride olması bazen doğumsal bir tabloyla ilişkili olabilir. Örneğin Pierre Robin sekansında mikrognati, dilin geriye düşmesi (glossoptoz) ve buna bağlı üst hava yolu tıkanıklığı bir arada görülebilir. [14] [15]

Bu tür olgularda ana hedef, bebeğin güvenli şekilde nefes alması ve beslenebilmesidir. Hava yolu tıkanıklığı yalnızca huzursuzluk yapmaz; oksijenlenme ve beslenme üzerinden büyümeyi de etkileyebilir. Bu nedenle beslenme sırasında morarma, gürültülü solunum veya belirgin eforla nefes alma gibi bulgular varsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir. [14] [18]

Alışkanlıklar çene geriliğini nasıl etkileyebilir?

Çocuklukta bazı alışkanlıklar, dişlerin konumunu ve çene-ark ilişkisini zaman içinde değiştirebilir. Parmak emme veya uzun süreli emzik kullanımı, üst ön dişlerin öne itilmesi, ön bölgede dikey boşluk (açık kapanış) ve üst çenede daralma gibi değişikliklerle ilişkilendirilmiştir. [9]

British Orthodontic Society’nin hasta bilgilendirme notunda, emme alışkanlığının 7 yaşına kadar bırakılması halinde dişlerin çoğu zaman normal büyümeyle kendini toparlayabildiği; 7 yaş sonrasına uzarsa kalıcı dişlerin konumunun daha kalıcı etkilenebileceği belirtilir. [9]

Pratik hedefler: ebeveynler için net eşikler

Klinik uygulamada, “tam doğru tek sayı” yerine güvenli eşikler konuşulur. Aşağıdaki hedefler, genel yaklaşımı anlaşılır kılar:

• Parmak emme alışkanlığı çoğu çocukta 2-4 yaş arasında kendiliğinden azalır; 4 yaş sonrası devam ediyorsa davranışsal destek planlamak mantıklıdır. [8]
• Alışkanlığın 7 yaşına kadar tamamen bırakılması, kalıcı dişlere etkilerin kalıcılaşma ihtimalini azaltır. [9]
• Günde 6 saatten uzun emme alışkanlığı, dişlerde yer değiştirme riskini artırabilir. [9]

Ağız solunumu ve burun tıkanıklığı: çene gelişimindeki rol

Kronik ağız solunumu, yüz-çene gelişiminde uzun vadeli değişikliklerle ilişkilendirilen bir faktördür. Çocuklarda ağız solunumunun, bazı kapanış bozuklukları ve iskeletsel yüz özellikleriyle ilişkisini inceleyen sistematik derleme ve meta-analizler bulunmaktadır. [7]

Ağız solunumu tek başına “çene geriliği yapar” gibi kesin bir cümleyle açıklanamaz; ancak ağız açık duruş, dilin dinlenme pozisyonu ve baş-boyun postürü üzerinden büyüme paternini etkileyebileceği düşünülür. Bu nedenle sürekli burun tıkanıklığı, gece ağzı açık uyuma veya gün boyu ağızdan nefes alma gibi belirtiler varsa, altta yatan nedenlerin değerlendirilmesi önem taşır. [17] [7]

Çene geriliği tedavisi hangi prensiplere dayanır?

Tedavi planı, “kişiye özel” hazırlanır; çünkü çene geriliğinin şiddeti, eşlik eden diş dizilimi, büyüme potansiyeli ve beklentiler değişkendir. Genel hedef; dişlerin kapanışını işlevsel hale getirmek, eklem-kas yükünü dengeli dağıtmak ve ağız sağlığını koruyacak bir düzen kurmaktır.

Tedavi seçenekleri kaba hatlarıyla üç başlıkta toplanabilir: büyüme yönlendirmesi (çocuk/ergen), ortodontik kamuflaj (çoğunlukla yetişkin) ve ortognatik cerrahi ile birlikte ortodonti (şiddetli iskeletsel uyumsuzluklarda). Hangi seçeneğin uygun olduğu, muayene bulgularına göre netleştirilir.

Çocuk ve ergenlerde çene geriliği tedavisi

Büyüme potansiyeli varken uygulanan bazı ortodontik yaklaşımlar, çene ilişkisini bir miktar iyileştirmeyi hedefler. Fonksiyonel apareyler olarak bilinen yöntemler, alt çenenin daha önde konumlanmasını teşvik ederek kapanışı düzeltmeye çalışır. Ancak burada beklentiyi gerçekçi tutmak önemlidir: iskeletsel etkiler çoğu çalışmada küçük-orta düzeydedir ve zamanlamaya duyarlıdır. [5] [6]

Randomize kontrollü çalışmaların değerlendirildiği bir meta-analizde, çıkarılabilir fonksiyonel apareylerin tedavi sonrası mandibular uzunlukta tedavisiz gruba göre ortalama 1,53 mm artışla ilişkili olduğu raporlanmıştır. [6]

Daha geniş literatür taramalarında ise bazı çalışmalar 2 mm’nin üzerinde “ek” mandibular uzunluk artışı bildirirken, randomize çalışmaların bir kısmında bu etkinin daha sınırlı olduğu vurgulanır. Bu fark, hasta seçimi, büyüme evresi ve çalışma tasarımından etkilenebilir. [5]

Diş teli süresi ve pekiştirme dönemi (retansiyon)

Ortodontik tedavinin süresi kişiden kişiye değişir. NHS’nin genel bilgilendirmesinde ortodontik tedavinin çoğu vakada 6 ila 30 ay sürdüğü belirtilir. [1]

Tedavi bittikten sonra dişlerin yeni konumunu korumak için pekiştirme apareyi kullanımı gerekir. Aynı kaynakta, pekiştirme apareylerinin genellikle en az 12 ay kullanıldığı ve çoğu kişide geceleri takma gibi bir düzenin önerilebildiği ifade edilir. [1]

Overjet büyükse: travma riskini azaltma hedefi

Ön dişlerin belirgin önde olduğu durumlarda (overjet artışı), ortodontik düzeltme sadece estetik değil, dişlerin darbe alıp zarar görme olasılığını azaltma açısından da konuşulur. NHS, ortodontinin faydaları arasında prominent dişlerin zarar görme ihtimalini azaltmayı da sayar. [1]

Cochrane derlemesinde, sınıf II maloklüzyonda belirli fonksiyonel yaklaşımların overjet’i ortalama birkaç milimetre azaltabildiğine dair bulgular raporlanmıştır (örneğin sabit fonksiyonel yaklaşımlarda ortalama yaklaşık 5 mm civarında azalma). [2]

Yetişkinlerde çene geriliği: hangi seçenekler konuşulur?

Yetişkinlerde büyüme potansiyeli sınırlı olduğu için çene geriliği tedavisinde yaklaşım değişir. Hafif-orta düzeyde iskeletsel uyumsuzluklarda ortodontik “kamuflaj” ile dişlerin konumu ayarlanarak kapanış iyileştirilebilir. Daha belirgin iskeletsel uyumsuzluklarda ise ortodonti ile birlikte çene cerrahisi (ortognatik cerrahi) gündeme gelebilir.

Ortognatik cerrahi kararı, dişlerin tek başına yer değiştirmesinin yeterli olmadığı; üst-alt çene arasında belirgin boyut veya konum uyumsuzluğu bulunduğu durumlarda konuşulur. Bu, planlama ve iyileşme süreci olan kapsamlı bir tedavi olduğu için fayda ve riskler birlikte değerlendirilmelidir. [10]

Ortognatik cerrahi süreci: süreler ve aşamalar

NHS kaynaklarında ortognatik tedavinin genellikle ortodonti + cerrahi + tekrar ortodonti şeklinde planlandığı; tüm sürecin birkaç yıl sürebildiği belirtilir. Örneğin bir NHS hastane bilgilendirmesinde toplam sürenin ortalama 2,5-3 yıl olduğu, ameliyat öncesi dişlerin hizalanmasının yaklaşık 18 ay sürebildiği, taburculuk sonrası iyileşmenin çoğu kişide 4-6 hafta aldığı ve ameliyat sonrası en az 6 ay daha ortodontik tedavinin devam edebildiği ifade edilir. [10]

Ayrıca çene kemiklerinin kaynamasıyla ilgili bilgilendirmelerde, çenenin yaklaşık 6 haftada kaynadığı; tam iyileşmenin bazı kişilerde 12 haftaya kadar uzayabileceği bildirilmektedir. [12]

Ameliyat sonrası ilk haftalarda neler beklenir?

Oral hijyenin daha zorlaştığı dönemler olabilir ve bu dönemde önerilen bakım talimatlarına uymak enfeksiyon riskini azaltmak açısından önemlidir. NHS bilgilendirme dokümanlarında, sert yiyeceklerden belirli bir süre kaçınma ve ağız bakımına özen gösterme gibi başlıklar özellikle vurgulanır. [2] [12]

Ortognatik cerrahi ve ortodontide olası riskler

Her tıbbi işlemde olduğu gibi ortognatik cerrahide de riskler vardır. Literatürde en sık konuşulan başlıklar; geçici veya kalıcı duyusal değişiklikler (sinir etkilenmesi), enfeksiyon, kanama, iyileşmenin uzaması, eklem şikayetlerinde değişim ve nadiren tekrar müdahale gerektiren durumlar olarak özetlenebilir. [13]

Bu risklerin kişisel düzeyi; planlanan cerrahinin kapsamına, kişinin genel sağlık durumuna ve iyileşme alışkanlıklarına göre değişir. Dolayısıyla “herkeste olur” veya “hiç olmaz” gibi net cümleler doğru değildir; doğru yaklaşım, hekimin sizin risk profilinizi açıkça anlatmasıdır. [13]

Çene eklemi ağrısı ile çene geriliği aynı şey mi?

Çene eklemi sorunları (temporomandibular bozukluklar) ile çene geriliği birbirine karıştırılabilir. Çene geriliği bir çene-ısırma ilişkisi problemiyken, temporomandibular bozukluklar çene eklemi ve çiğneme kaslarıyla ilgili bir grup durumu kapsar. Ağrı, tıklama, çenede kilitlenme, çiğneme kaslarında hassasiyet ve baş ağrısı gibi belirtiler görülebilir. [3]

NIDCR, temporomandibular bozuklukların yaygın belirtilerini ve yönetim yaklaşımını anlatırken, çoğu vakada konservatif yöntemlerin (yumuşak diyet, ısı uygulaması, stres azaltma, uygun egzersizler gibi) başlangıçta tercih edilebildiğini vurgular. Ancak belirgin kilitlenme, şiddetli ağrı veya travma öyküsü varsa değerlendirme geciktirilmemelidir. [3]

Çene geriliği, horlama ve uyku kalitesi

Alt çenenin geride konumlanması bazı kişilerde üst hava yolu hacmiyle ilişkili olabilir ve horlama ya da uyku sırasında solunumla ilgili şikayetler eşlik edebilir. Bu her çene geriliği olan kişide görülmez; ancak özellikle bebeklikte veya eşlik eden kraniofasiyal anomalilerde hava yolu değerlendirmesi önem taşır. [15]

Erişkinlerde uyku apnesi şüphesi (yüksek sesli horlama, gündüz aşırı uyku hali, tanıklı nefes durması) varsa, çene ilişkisi değerlendirmesi tek başına yeterli değildir; uyku tıbbı kapsamında değerlendirme gerekir. Çene geriliği bu tabloda tek başına neden olmayabilir; kilo, burun tıkanıklığı ve diğer faktörler de rol oynar. [4]

Egzersizler ve myofonksiyonel çalışmalar: sınırlar ve katkılar

Çene geriliği için internette çok sayıda egzersiz önerisi bulunur. Burada net olmak gerekir: Egzersizler, tek başına kemiklerin konumunu “mucizevi” şekilde değiştirmez. Buna karşın çiğneme kaslarının dengelenmesi, dilin dinlenme pozisyonu, yutkunma paterni ve ağız kapanışı gibi fonksiyonel alanlarda destekleyici rol oynayabilir. [3]

Orofasiyal myofonksiyonel terapinin ortodontik tedaviye yardımcı etkisini inceleyen bir sistematik derlemede, bu alandaki kanıtların sınırlı olduğu ve çalışmaların metodolojik açıdan zayıf olabildiği belirtilmiştir. Yani bu yaklaşım “tek başına tedavi” yerine, doğru hastada, doğru hedefle ve diğer tedavilere ek olarak düşünüldüğünde anlam kazanır. [16]

Güvenli egzersiz yaklaşımı için 3 kural

Evde yapılacak uygulamalar için temel güvenlik kuralları şöyledir:

• Ağrı oluşturan veya eklemde kilitlenme hissi yapan hareketleri zorlamayın; ağrı varsa değerlendirme alın. [3]
• Egzersizleri “süreklilik” için kısa tutun; günlük 5-10 dakikalık düzen, düzensiz ve uzun zorlamalardan daha güvenlidir.
• Çocuklarda egzersiz yerine alışkanlık yönetimi ve profesyonel takip önceliklidir; kemik gelişimi büyüme döneminde planlanır. [1]

Evde dikkat edilecek pratik noktalar

Çene geriliği şüphesi olan kişilerde evde yapılabilecek en yararlı adımlar genellikle “zararı azaltan” ve “takibi kolaylaştıran” adımlardır. Öncelik, ağız sağlığını iyi tutmak ve eklem-kas sistemini gereksiz yükten korumaktır.

Ortodontik tedaviler, ağız hijyeni iyi değilse çürük ve dişeti sorunları riskini artırabilir. NHS, ortodontik tedavinin başlaması için iyi bir ağız hijyeni standardının gerekli olduğunu vurgular. [1]

Günlük kontrol listesi

• Ağız kapalıyken burundan nefes alıp alamadığınızı gözlemleyin; gün boyu ağız açık duruş varsa nedenini değerlendirin. [7]
• Çiğneme sırasında tek tarafa yükleniyorsanız bunu not edin ve muayenede paylaşın.
• Sert gıdalarda çene ağrısı artıyorsa, geçici olarak daha yumuşak beslenin ve eklem ağrısı sürerse değerlendirme alın. [3]
• Çocuklarda parmak emme, dil itimi veya uzun süreli emzik kullanımını azaltmaya yönelik net bir plan yapın. [9]

Ne zaman ortodontik değerlendirme almalısınız?

Aşağıdaki senaryolar, değerlendirmeyi ertelememek için iyi birer ölçüttür:

• Çocuğunuz 7 yaşına yaklaştıysa ve belirgin kapanış sorunu, çapraz kapanış veya çene-asimetri şüphesi varsa
• Çiğneme sırasında ağrı, tıklama veya çenede kilitlenme sıklaşıyorsa
• Bebekte solunum ve beslenme birlikte etkileniyorsa
• Yetişkinde kapanış bozukluğu nedeniyle diş aşınması veya dişeti çekilmesi belirginleşiyorsa

Ortodontik tedaviye başlama yaşı ve yöntemi; diş sürme durumu, çene büyümesi ve sağlık ihtiyaçlarına göre belirlenir. NHS, ortodontik tedavinin çoğu çocukta daimi dişlerin büyük kısmı sürdüğünde (yaklaşık 12 yaş civarı) başlatıldığını belirtir; ancak bu herkes için aynı değildir. [1]

Çene geriliğinde en çok sorulan sorular

Çene geriliği kendiliğinden düzelir mi?

Çocuklukta büyüme devam ederken hafif düzeyde bazı uyumsuzluklar değişebilir. Ancak belirgin çene-ısırma uyumsuzluğu genellikle kendiliğinden “tam düzelme” göstermez. Erken dönemde değerlendirme, sorunun izlenmesi veya uygun zamanda müdahale edilmesi için avantaj sağlar. [19] [1]

Çene geriliği egzersizle düzelir mi?

Egzersizler kemik konumunu tek başına değiştirmez. Daha çok kas dengesi, yutkunma ve dil pozisyonu gibi fonksiyonları destekleyebilir. Bu nedenle egzersizler, tanı ve tedavinin yerine geçmez; gerekiyorsa ortodontik planlamaya ek olarak düşünülür. [16] [3]

Alt çene geriliği diş teliyle çözülür mü?

Hafif-orta düzeyde bazı vakalarda dişlerin konumunu ayarlamak kapanışı anlamlı şekilde iyileştirebilir. Ancak belirgin iskeletsel uyumsuzluklarda tek başına diş teli yeterli olmayabilir ve başka seçenekler gündeme gelebilir. [10]

Fonksiyonel apareyler alt çeneyi gerçekten büyütür mü?

Çalışmalarda mandibular uzunlukta küçük ama ölçülebilir artışlar bildirilmektedir. Örneğin bir meta-analizde ortalama 1,53 mm fark raporlanmıştır. Etki büyüklüğü; büyüme evresi ve hasta özelliklerine göre değişir, bu yüzden kişisel değerlendirme şarttır. [6] [5]

Ortodontik tedavi ne kadar sürer?

Tedavi süresi vakaya göre değişir. NHS, birçok ortodontik tedavinin 6-30 ay arasında sürdüğünü bildirir. Tedavi sonrası dişlerin konumunu korumak için pekiştirme dönemine ihtiyaç vardır. [1]

Çene cerrahisi gerekiyorsa süreç ne kadar uzar?

Ortognatik tedaviler genellikle ortodonti ile birlikte planlanır ve toplam süreç birkaç yıl sürebilir. Bir NHS hastane bilgilendirmesinde ortalama 2,5-3 yıllık toplam süreç, ameliyat öncesi yaklaşık 18 ay hazırlık ve ameliyat sonrası 4-6 haftalık iyileşme gibi zamanlamalar verilir. [10]

Çene cerrahisinden sonra çene ne kadar sürede kaynar?

NHS hasta bilgilendirmelerinde, çene kemiklerinin yaklaşık 6 haftada kaynadığı; tam iyileşmenin 12 haftaya kadar uzayabileceği ifade edilir. [12]

Parmak emme alışkanlığı kaç yaşına kadar tolere edilebilir?

Çoğu çocukta parmak emme 2-4 yaş arasında azalır. 4 yaş sonrası devam ediyorsa destekleyici yaklaşımlar planlamak önerilir. 7 yaşına kadar bırakılması, kalıcı dişlere etkilerin kalıcılaşma ihtimalini azaltır. [8] [9]

Ağız solunumu gerçekten kapanışı bozar mı?

Kronik ağız solunumu ile bazı kapanış bozuklukları ve yüz gelişimi özellikleri arasında ilişki bildiren sistematik derleme çalışmaları vardır. Yine de altta yatan nedenin değerlendirilmesi gerekir; tek bir belirtiyle kesin sonuç çıkarılmaz. [7] [17]

Çene ekleminden ses gelmesi tehlikeli mi?

Tıklama veya ses her zaman ciddi bir sorun anlamına gelmez; fakat ağrı, kilitlenme veya ağız açmada kısıtlılık eşlik ediyorsa değerlendirme almak gerekir. Temporomandibular bozukluklar hakkında NIDCR’nin önerdiği gibi, şikayetin şiddeti ve süresi önemlidir. [3]

Kaynaklar

• [1] NHS. Orthodontics (Overview). https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/orthodontics/
• [2] Cochrane Oral Health. Orthodontic treatment for prominent upper front teeth (Class II malocclusion) in children and adolescents. (Cochrane Review, 2018). https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD003452.pub4/full
• [3] National Institute of Dental and Craniofacial Research (NIDCR). Temporomandibular (TMJ) Disorders. https://www.nidcr.nih.gov/health-info/tmj
• [4] StatPearls (NCBI Bookshelf). Retrognathia. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538303/
• [5] Cozza P, Baccetti T, Franchi L, et al. Mandibular changes produced by functional appliances in Class II malocclusion: a systematic review. Am J Orthod Dentofacial Orthop. 2006. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16679196/
• [6] Santamaría-Villegas A, Manrique-Hernandez R, Alvarez-Varela E, Restrepo-Serna C. Effect of removable functional appliances on mandibular length in patients with class II with retrognathism: systematic review and meta-analysis. BMC Oral Health. 2017. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28148248/
• [7] Zhao Z, Zheng L, Huang X, Li C, Liu J, Hu Y. Effects of mouth breathing on facial skeletal development in children: a systematic review and meta-analysis. BMC Oral Health. 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33832377/
• [8] StatPearls (NCBI Bookshelf). Thumb Sucking. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556112/
• [9] British Orthodontic Society. Dummy and Thumb Sucking Habits (Patient Information Leaflet, 2019). https://bos.org.uk/wp-content/uploads/2022/03/British-Orthodontic-Society-DigitsMarch2019.pdf
• [10] Nottingham University Hospitals NHS Trust. Jaw surgery (orthognathic treatment) – patient information. https://www.nuh.nhs.uk/orthodontics-jaw-surgery-orthognathic-treatment/
• [11] East Sussex Healthcare NHS Trust. Orthognathic (jaw) surgery patient information leaflet. https://www.esht.nhs.uk/wp-content/uploads/2017/06/0231.pdf
• [12] University Hospitals of North Midlands NHS Trust. Jaw surgery (orthognathic surgery) information leaflet. https://www.uhnm.nhs.uk/wp-content/uploads/2019/01/Jaw-surgery.pdf
• [13] Kim YK, Park JU, et al. Complications associated with orthognathic surgery. Maxillofac Plast Reconstr Surg. 2017. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5342970/
• [14] Li HY, Lo LJ, Chen KS, Wong HF. Diagnosis and early management of Pierre Robin sequence. Tzu Chi Medical Journal. 2017. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5637134/
• [15] StatPearls (NCBI Bookshelf). Pierre Robin Sequence. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK562213/
• [16] Homem MA, Vieira-Andrade RG, Falci SGM, et al. Effectiveness of orofacial myofunctional therapy in orthodontic patients: a systematic review. Dental Press J Orthod. 2014. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25279527/
• [17] Grippaudo C, Paolantonio EG, Antonini G, et al. Association between oral habits, mouth breathing and malocclusion. Eur J Paediatr Dent. 2016. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5225794/
• [18] Alder Hey Children’s NHS Foundation Trust. Difficulty breathing or noisy breathing – symptom checker. https://www.alderhey.nhs.uk/conditions/symptoms-checker/difficulty-breathing/
• [19] European Journal of Paediatric Dentistry. Early orthodontic treatment: why, when, how? (Mentions initial assessment around age 7). https://www.ejpd.eu/wp-content/uploads/pdf/EJPD_2022_1_1.pdf

...

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.