Akciğer Nakli Nedir? Neden Yapılır ve Süreci

Akciğer nakli, ileri evre solunum yetmezliğinde, hasar görmüş akciğerin tek ya da çift taraflı olarak sağlıklı bir donör akciğeriyle değiştirilmesidir. Hedef; vücudun oksijen alıp karbondioksit atma kapasitesini yeniden düzeltmek, nefes darlığını azaltmak ve kişinin günlük yaşamını daha bağımsız sürdürebilmesini sağlamaktır. Bu işlem, diğer tedavilerle yeterli sonuç alınamadığında gündeme gelir ve nakil sonrasında ömür boyu düzenli takip ile bağışıklık baskılayıcı tedavi gerektirir. [1]

Akciğer nakli kararı, yalnızca akciğerin durumuna bakılarak verilmez. Ameliyatın başarısı; kalp, böbrek ve karaciğer gibi organların dayanıklılığı, kişinin enfeksiyon risk profili, beslenme ve kas gücü, psikolojik hazırlığı ve tedaviye uyum kapasitesiyle yakından ilişkilidir. Bu nedenle akciğer nakli, bir “tek seferlik ameliyat” değil; bekleme listesi, operasyon, yoğun bakım, rehabilitasyon ve uzun dönem yaşam tarzı düzenlemeleriyle devam eden bir süreçtir. [2]

Akciğerler Neden Bu Kadar Önemli ve Ne Zaman Yetersiz Kalır?

Akciğerler, nefes aldığınız havadan oksijeni kana geçirir ve vücutta oluşan karbondioksiti dışarı atar. Akciğer dokusu veya hava yolları ağır hasar gördüğünde, kandaki oksijen düzeyi düşebilir ve organlar yeterli oksijeni alamadığı için yorgunluk, eforla nefes darlığı, çarpıntı, baş dönmesi ve günlük işlerde belirgin zorlanma ortaya çıkabilir. [1]

‘Son dönem’ akciğer hastalığı denildiğinde çoğu zaman, hastalığın artık geri döndürülemez bir noktaya ilerlemesi ve mevcut tedavilerle hastanın güvenli bir yaşam sürdürememesi kastedilir. Bu aşamada oksijen desteği ihtiyacı artabilir, hastaneye yatışlar sıklaşabilir ve kişi kısa mesafede bile nefes darlığı yaşayabilir. Akciğer nakli, bu tür tabloda yaşamı tehdit eden solunum yetmezliğine karşı bir seçenek olarak değerlendirilir. [1]

Akciğer Nakli Ne Zaman Gündeme Gelir?

Akciğer nakli genellikle, tedaviler denenmesine rağmen hastalık ilerlemeye devam ediyorsa ve solunum yetmezliği yaşam kalitesini belirgin biçimde düşürüyorsa düşünülür. Nakil kararı verilmeden önce ilaç tedavileri, solunum rehabilitasyonu, oksijen desteği ve uygun görülen girişimler planlanır. Bunun nedeni basittir: Akciğer nakli önemli faydalar sağlayabilse de operasyon ve sonrasında bağışıklık baskılanması belirgin risk taşır. [1]

Naklin temel amaçları iki başlıkta özetlenebilir: Birincisi, solunum kapasitesini artırarak kişinin daha aktif, daha bağımsız bir hayata yaklaşmasını sağlamak; ikincisi ise ilerleyici akciğer hastalığının yaşam kaybı riskini azaltmaktır. Ancak her hastada sonuçlar aynı değildir; yaş, eşlik eden hastalıklar ve nakil sonrası bakım disiplinine uyum başarıyı belirgin şekilde etkiler. [2]

Akciğer naklinin hangi hastalıklarda daha sık gündeme geldiği, ulusal ve uluslararası rehberlerde benzer şekilde listelenir. NHS Blood and Transplant, akciğer naklinin dikkatle seçilmiş son dönem solunum yetmezliği hastalarında bir tedavi seçeneği olduğunu ve sık nedenler arasında idiopatik pulmoner fibrozis, kistik fibrozis, KOAH ve pulmoner hipertansiyonu sayar. [2]

Akciğer nakli en sık aşağıdaki hastalık gruplarında değerlendirilir:

• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) ve amfizem. [1]
• Akciğer dokusunda ilerleyici skarlaşma ile giden interstisyel akciğer hastalıkları (örneğin idiopatik pulmoner fibrozis). [2]
• Kistik fibrozis ve buna benzer kalıcı akciğer hasarı oluşturan hastalıklar. [1]
• Pulmoner hipertansiyon (akciğer damar basıncının yükselmesi). [1]
• Bronşiektazi (hava yollarında kalıcı genişleme ve tekrarlayan enfeksiyon). [1]
• Sarkoidoz gibi daha nadir nedenler (kişiye göre değerlendirilir). [1]

Akciğer Nakli Türleri Nelerdir?

Akciğer nakli tek akciğer ya da çift akciğer şeklinde yapılabilir. Hangi yaklaşımın seçileceği; hastalığın tipi, akciğerlerdeki hasarın dağılımı, dolaşım yükü ve donör organın uygunluğuna göre belirlenir. Bazı hastalıklarda iki akciğerin birlikte değiştirilmesi daha sık tercih edilirken, bazı durumlarda tek akciğer nakli yeterli olabilir. [1]

Uygulamada en sık görülen nakil tipleri şunlardır:

• Tek akciğer nakli: Hastalığın tek tarafa daha baskın olduğu veya tek taraflı naklin uygun görüldüğü durumlarda yapılır. [1]
• Çift akciğer nakli: Her iki akciğerin de ileri derecede etkilendiği durumlarda tercih edilebilir. [1]
• Kalp-akciğer nakli: Nadir durumlarda hem kalp hem akciğerlerin birlikte değişmesi gerekir. [1]

Akciğer Nakli İçin Uygunluk Kriterleri

Akciğer nakli için uygunluk, tek bir test veya tek bir ölçüte bağlı değildir. Genel prensip şudur: Nakil sonrası beklenen fayda, ameliyatın ve ömür boyu bağışıklık baskılayıcı tedavinin getireceği risklerden daha yüksek olmalıdır. [2]

Pek çok merkez, akciğer naklini genellikle 70 yaş altındaki hastalarda daha sık değerlendirir; ancak yaş tek başına otomatik bir engel değildir. MedlinePlus, akciğer naklinin çoğu zaman 70 yaş altındaki kişilerde yapıldığını, ancak daha genç olmanın her zaman kesin bir şart olmadığını belirtir. [1]

Uygunluk değerlendirmesinde sık kullanılan başlıca ölçütler:

• İleri evre akciğer hastalığının, mevcut tedavilere rağmen ilerlemeye devam etmesi. [1]
• Kalp, böbrek ve karaciğer gibi diğer organ fonksiyonlarının nakil sürecini kaldırabilecek düzeyde olması. [2]
• Aktif ve kontrolsüz enfeksiyonun bulunmaması (bağışıklık baskılanacağı için risk artar). [4]
• Tedaviyle kontrol altına alınmamış veya yakın dönemde nüks riski yüksek bazı kanser türlerinin bulunmaması. [4]
• Sigara ve benzeri inhalan zararlı maruziyetlerin bırakılmış olması ve tekrar başlamama konusunda güçlü motivasyon. [3]
• Düzenli ilaç kullanımı ve sık kontrole uyum gösterebilecek psikososyal yapı ve destek sistemi. [2]

Kimler için akciğer nakli genellikle uygun görülmez?

Merkezler arasında ayrıntılarda farklılık olsa da, bazı durumlar nakil riskini belirgin biçimde yükseltir. Örneğin kontrolsüz aktif enfeksiyon, nakil sonrası bağışıklık baskılanacağı için çok daha ağır seyredebilir. [4]

Genellikle nakil açısından uygun bulunmayan veya önce düzeltilmesi istenen durumlara örnekler:

• Devam eden sigara kullanımı veya bırakma konusunda düşük uyum. [3]
• Kontrol altına alınamayan aktif enfeksiyon odağı. [4]
• Ciddi ve geri dönüşsüz başka organ yetmezlikleri (kalp, böbrek, karaciğer gibi) veya ağır damar hastalığı. [2]
• Takip ve ilaç düzenine uyumu engelleyen, kontrolsüz ağır psikiyatrik tablo veya sosyal destek eksikliği. [2]

Akciğer Nakli Öncesi Değerlendirme Nasıl Yapılır?

Akciğer nakli öncesi değerlendirme, hem tıbbi hem de yaşam koşullarını kapsayan ayrıntılı bir taramadır. Amaç; nakil için doğru zamanı yakalamak, riskleri önceden görmek ve nakil sonrası döneme hazırlık yapmaktır. Bu süreçte solunum fonksiyon testleri, yürüyüş kapasitesi, görüntüleme yöntemleri ve kan tetkikleri birlikte ele alınır. [2]

Değerlendirmenin önemli bir bölümü de enfeksiyon riskini azaltmaya yöneliktir. NHS Blood and Transplant, immünosupresif ilaçların bağışıklığı zayıflatarak enfeksiyon riskini artırdığını ve enfeksiyonların nakil sonrası dönemde çok yaygın olduğunu vurgular. [4] Bu yüzden diş ve ağız sağlığı gibi kronik enfeksiyon odakları da gözden geçirilir. [4]

Nakil öncesi değerlendirmede sık yapılan işlemler (merkeze göre değişebilir):

• Solunum fonksiyon testleri ve oksijenlenmenin ölçülmesi.
• Akciğer görüntüleme (BT gibi) ve gerektiğinde ek incelemeler.
• Kalp değerlendirmesi (EKG ve ekokardiyografi gibi).
• Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri.
• Enfeksiyon taraması (kan testleri ve gerekli görülen kültürler).
• Beslenme ve fiziksel kondisyon değerlendirmesi.
• Psikososyal değerlendirme ve tedaviye uyum planı.

Akciğer Nakli Süreci: Baştan Sona Net Aşamalar

Akciğer nakli sürecini anlaşılır kılmak için aşamaları net bir sırayla görmek faydalıdır. Her merkezde ayrıntılar değişse de genel çerçeve benzerdir. [2]

1. Nakil adaylığı için ilk değerlendirme: Hastalığın evresi ve diğer tedavilere yanıt durumu belirlenir.
2. Kapsamlı tarama: Kalp, böbrek, karaciğer ve enfeksiyon riski dahil birçok parametre incelenir. [2]
3. Bekleme listesine alınma: Uygun görülen hastalar ulusal organ paylaşım sistemi içinde sıraya girer.
4. ‘Çağrı’ (uygun organ bulunduğunda): Hasta kısa sürede nakil merkezine davet edilir. [2]
5. Ameliyat: Tek veya çift akciğer nakli yapılır. [1]
6. Yoğun bakım ve servis izlemi: Solunum, sıvı dengesi, enfeksiyon ve rejeksiyon açısından yakın takip yapılır. [4]
7. Taburculuk ve ev programı: İlaç planı, hijyen ve egzersiz düzeni netleştirilir. [3]
8. Ömür boyu takip: Kontroller zamanla seyrekleşse de tamamen bitmez. [4]

Bekleme Listesi ve Donör Bulunması Süreci

Akciğer naklinde en kritik sınırlayıcı faktör uygun donör sayısının kısıtlı olmasıdır. Bu nedenle hastalar bekleme listesine alınır ve organ çıktığında hızla hastaneye çağrılır. Bekleme süresi; kan grubu, vücut ölçüleri, aciliyet düzeyi ve bağışıklık uyumuna göre değişir. [2]

Bir örnek olarak, Birleşik Krallık verilerinde akciğer nakli için ortalama bekleme süresi 18 ay olarak bildirilmiştir. [2] Bu sayı her ülke için aynı değildir; ancak donör kıtlığının yaygın bir problem olduğunu gösterir. [2]

Bekleme döneminde hedef, hastanın mümkün olduğunca güçlü kalmasını sağlamaktır. Düzenli hareket (hekim onayıyla), protein ve enerji ihtiyacını karşılayan beslenme, enfeksiyonlardan korunma ve ilaçlara uyum bu dönemde nakil başarısını etkiler. [3]

Akciğer Nakli Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Akciğer nakli ameliyatı genel anestezi altında yapılır. Cerrah, hastalıklı akciğeri çıkarır ve donör akciğerini hava yolu ile büyük damar bağlantılarını kurarak yerine yerleştirir. Operasyon sırasında bazı hastalarda oksijenlenmeyi desteklemek için ek dolaşım destek yöntemleri kullanılabilir. [1]

Operasyon süresi naklin tipine göre değişir. MedlinePlus’a göre tek akciğer nakli genellikle 4-8 saat, çift akciğer nakli ise 6-12 saat sürer. [1] NHS Blood and Transplant ise akciğer nakli ameliyatının 6-8 saat sürdüğünü belirtir. [5]

Ameliyatın bir diğer önemli tarafı, zaman yarışıdır. Nakil ekibi organın uygunluğunu değerlendirirken aynı zamanda hastayı da hızla hazırlamak zorundadır. Bu yüzden bekleme listesinde olan kişilerin ‘çağrı’ geldiğinde hızlı hareket edebilmek için önceden ulaşım ve iletişim planı yapması önerilir. [2]

Akciğer nakli sürecinde sık sorulan süreler (ortalama değerler):

Aşama	Tipik süre	Kaynak notu
Tek akciğer nakli ameliyatı	4-8 saat	MedlinePlus verisi. [1]
Çift akciğer nakli ameliyatı	6-12 saat	MedlinePlus verisi. [1]
Ameliyatın sık bildirilen aralığı	6-8 saat	NHSBT verisi. [5]
Hastanede kalış	14-21 gün	NHSBT verisi. [2]
Rejeksiyon riskinin en yüksek olduğu dönem	İlk 3-6 ay	NHSBT verisi. [4]

Yoğun Bakım ve Hastanede Kalış Süreci

Akciğer naklinden sonra hasta genellikle yoğun bakımda izlenir. İlk günlerde solunum cihazı desteği, göğüs tüpleri ve yakından sıvı dengesi takibi gerekebilir. Bu erken dönem; kanama, enfeksiyon ve organın ilk çalışmasına bağlı sorunlar açısından en hassas aşamadır. [4]

Hastanede kalış süresi kişiden kişiye değişir. NHS Blood and Transplant, nakil merkezinde 14-21 gün kalış beklenebileceğini belirtir. [2] Bu sürede solunum fizyoterapisi, ilaç düzeni ve günlük aktiviteye geçiş planı adım adım ilerletilir. [3]

Akciğer Nakli Sonrası İlaçlar: Neden Ömür Boyu Takip Gerekir?

Akciğer nakli sonrası en temel konu bağışıklık sisteminin yeni organı “yabancı” görüp saldırmasını engellemektir. Bu nedenle immünosupresif (bağışıklık baskılayıcı) ilaçlar kullanılır. NHS Blood and Transplant, dozların zamanla azalabildiğini; ancak bazı immünosupresif ilaçların akciğer nakli boyunca, yani ömür boyu gerekli olabileceğini vurgular. [4]

Nakil sonrası enfeksiyonu azaltmak için bir süre antibiyotik veya antiviral koruma tedavileri de planlanabilir. NHS Blood and Transplant, bu tür ilaçların genellikle 3-12 ay arasında kesildiğini; ancak sürenin kişiye göre belirlendiğini ifade eder. [4]

İlaç uyumu: ‘Bir dozu bile kaçırmamak’ neden kritik?

İmmünosupresif tedavinin temel riski şudur: Düzensiz kullanım, rejeksiyon riskini yükseltir. NHS Blood and Transplant, doz atlandığında nakil ekibine haber verilmesi gerektiğini ve ilaçların tam olarak reçete edildiği şekilde alınmasının çok önemli olduğunu açıkça belirtir. [3]

Pratikte ilaç uyumunu artırmak için şu adımlar işe yarar (hepsi tek seviye ve uygulanabilir):

• Her gün aynı saatlerde ilaç almak için telefon alarmı kurun.
• Günlük ilaç kutusu kullanın ve haftalık planı önceden hazırlayın.
• Kullandığınız ilaçların güncel listesini cüzdanınızda veya telefonunuzda taşıyın.
• Reçetesiz ağrı kesici, bitkisel ürün veya takviye kullanmadan önce nakil ekibine danışın. [3]

Akciğer Nakli Sonrası Takip: Kontroller ve Testler

Nakil sonrası takip, rejeksiyon ve enfeksiyonun erken yakalanması için vazgeçilmezdir. Takip programı ilk aylarda daha sık olur; zamanla seyrekleşir. NHS Blood and Transplant, ilk 3-6 ay geçtikten sonra rejeksiyon riskinin düştüğünü ve bu dönemde immünosupresif ilaç dozlarının azalabildiğini belirtir. [3]

Aynı kurum, ilk yıl sonrasında iyi giden hastaların kontrole 3-4 ayda bir gelebileceğini ifade eder. [4] Bu, kontrollerin bittiği anlamına gelmez; yalnızca stabil dönemde aralıkların açılabileceğini gösterir. [4]

Takipte sık kullanılan izlem araçları (merkeze göre değişebilir):

• Solunum fonksiyon testleri (spirometri) ile akciğer kapasitesinin izlenmesi.
• Kan testleri ile ilaç düzeyleri ve organ fonksiyonlarının kontrolü.
• Görüntüleme (akciğer grafisi veya BT) ile yapısal değişikliklerin değerlendirilmesi.
• Gerektiğinde bronkoskopi ile hava yolu değerlendirmesi ve örnekleme.

Akciğer Nakli Sonrası Rehabilitasyon ve Günlük Hayata Dönüş

Akciğer nakli sonrası fiziksel toparlanma, akciğerin çalışmaya başlamasından daha uzun sürer. Evde ilk haftalarda kısa yürüyüşler ve bol dinlenme önerilir. NHS Blood and Transplant, her gün az da olsa yürümeyi ve mesafeyi kademeli artırmayı; bunun kan pıhtısı riskini azaltmaya yardımcı olduğunu belirtir. [3]

Aynı kaynak, ilk 4-6 hafta boyunca göğüs ve karın kaslarını zorlayan ağır egzersizlerden kaçınılmasını önerir. Bisiklet, koşu ve ağırlık kaldırma gibi aktiviteler bu dönemde genellikle uygun görülmez. [3]

Ameliyat sonrası ağrı ve hassasiyet bir süre devam edebilir. NHS Blood and Transplant, iki-üç ay boyunca ağrı hissedilebileceğini ve ağrı yönetiminin nakil ekibiyle planlanması gerektiğini belirtir. [3]

Uzun vadede egzersiz hedefi ne olmalı?

Nakil sonrası uzun vadeli hedef, kişinin dayanıklılığını korumaktır. Genel nüfusta sağlığa anlamlı katkı için Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerin haftada 150–300 dakika orta şiddette veya 75–150 dakika yüksek şiddette aerobik aktivite yapmasını önerir. [9] Akciğer nakli sonrası bu hedefler, kişinin durumuna göre kademeli ve hekim onayıyla uygulanmalıdır. [9]

Kas gücü de önemlidir. Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerde haftada en az 2 gün kas güçlendirici aktivitelerin eklenmesini de önerir. [9] Nakil sonrası dönemde bu tür egzersizler, yara iyileşmesi tamamlandıktan sonra ve profesyonel yönlendirme ile planlanmalıdır. [3]

Akciğer Nakli Sonrası Enfeksiyondan Korunma

Bağışıklık baskılayıcı tedavi, akciğer nakli sonrası yaşamın vazgeçilmezidir; ancak enfeksiyonlara yatkınlığı artırır. NHS Blood and Transplant, enfeksiyonların nakilden aylar hatta yıllar sonra bile çok yaygın olduğunu ve en sık göğüs veya idrar yolu enfeksiyonlarının görüldüğünü belirtir. [4]

Enfeksiyondan korunmada ‘net’ hedef, günlük alışkanlıkları standardize etmektir. El hijyeni, kalabalık ve kapalı ortamlarda risk durumuna göre maske kullanımı, hasta kişilerle yakın temastan kaçınma ve yara yerini temiz-kuru tutma temel adımlardır. [3]

Beslenmede Net Kurallar: Gıda Güvenliği

Akciğer nakli sonrası beslenmede hedef yalnızca “sağlıklı” yemek değildir; aynı zamanda gıdayla bulaşabilecek mikropları azaltmaktır. CDC, bağışıklığı zayıflamış kişiler için bazı gıdaların daha riskli olduğunu ve güvenli pişirme/temizlik uygulamalarının şart olduğunu vurgular. [7]

Gıda güvenliği açısından kaçınılması gerekenler:

• Az pişmiş veya çiğ yumurta ve çiğ yumurta içeren yiyecekler. [7]
• Pastörize edilmemiş süt ve pastörize edilmemiş süt ürünleri. [7]
• İyi pişmemiş et, tavuk ve deniz ürünleri. [7]
• Çiğ hamur ve çiğ unla yapılan karışımların tadına bakmak. [7]
• Yıkanmamış sebze ve meyveler (özellikle çiğ tüketilecekse). [7]

CDC, yumurtaların sarısı ve akı tamamen katılaşana kadar pişirilmesini önerir. [7] Ayrıca et veya kümes hayvanı içeren yumurta yemeklerinde 165°F (74°C), et içermeyen yumurta yemeklerinde ise 160°F (71°C) iç sıcaklığa ulaşmayı güvenli pişirme eşiği olarak belirtir. [7]

Gıda güvenliği, enfeksiyonların önlenmesinde somut bir kazanımdır. Nakil sonrası beslenme planı; kilo kontrolü, kemik sağlığı ve kan basıncı gibi olası ilaç yan etkileri de gözetilerek kişiselleştirilmelidir. [4]

Akciğer Nakli Sonrası Aşılar: Ne Bilmek Gerekir?

Aşılar, nakil sonrası enfeksiyonlardan korunmanın önemli bir parçasıdır; fakat bağışıklık baskılayıcı tedavi nedeniyle bazı aşı türleri özel dikkat gerektirir. CDC, ağır derecede immün yetmezliği olan kişilerde canlı aşıların genellikle uygulanmaması gerektiğini belirtir. [8]

Bu nedenle nakil alıcılarında aşı planı, nakil ekibi tarafından zamanlama ve aşı türü açısından tek tek düzenlenir. Genel yaklaşım, canlı aşıların çoğu durumda kaçınılması ve inaktif aşıların uygun zamanlamayla değerlendirilmesidir. [8]

Akciğer Nakli Riskleri ve Yan Etkileri Nelerdir?

Akciğer nakli yaşamı uzatabilen bir seçenek olsa da risksiz değildir. En önemli risk grupları; organ reddi (rejeksiyon), enfeksiyonlar ve ilaçlara bağlı uzun dönem etkileridir. Riskleri net biçimde bilmek, belirtiler ortaya çıktığında erken müdahaleyi kolaylaştırır. [4]

Organ reddi (rejeksiyon) riski

Rejeksiyon, bağışıklık sisteminin yeni akciğeri hedef almasıdır. NHS Blood and Transplant, rejeksiyon riskinin en yüksek olduğu dönemin ilk 3-6 ay olduğunu belirtir. [4] Bu nedenle bu dönemde ilaçların aksatılmaması ve kontrollerin kaçırılmaması kritiktir. [4]

NHS Blood and Transplant, nakilden sonraki ilk yıl içinde rejeksiyonun 100 hastanın 20-30’unda görülebileceğini ifade eder. [4] American Thoracic Society’nin hasta bilgilendirme dokümanında ise ilk yıl içinde hastaların yaklaşık %30’unda en az bir akut hücresel rejeksiyon atağı görülebileceği belirtilir. [6]

Akademik bir derleme, farklı kayıt sistemlerinde ilk yıl tedavi edilen akut rejeksiyonun yaklaşık %17 ile %28 arasında raporlandığını; oranların protokollere göre değişebildiğini açıklamaktadır. [10]

Enfeksiyon riski

İmmünosupresif ilaçlar rejeksiyon riskini azaltırken enfeksiyonlara yatkınlığı artırır. NHS Blood and Transplant, enfeksiyonların nakilden sonra çok yaygın olduğunu ve ‘çok yaygın’ grupta 100 hastanın 10’undan fazlasını etkileyebildiğini belirtir. [4]

Erken dönemde ölüm riskinin önemli bir kısmı enfeksiyonlarla ilişkilidir. Bu nedenle ateş, titreme, artan öksürük, balgam renginde değişiklik veya beklenmedik halsizlik gibi bulgular ‘bekle-gör’ yaklaşımıyla izlenmemelidir. [4]

Cerrahi ve yapısal komplikasyonlar

Ameliyat sonrası kanama, pıhtı ve hava yolu problemleri görülebilir. NHS Blood and Transplant, hava yolu daralmasının 100 hastanın 1-10’unda ortaya çıkabileceğini bildirir. [4] Bu durum genellikle hırıltı ve nefes darlığı ile fark edilir ve ileri değerlendirme gerektirebilir. [4]

Uzun dönem riskler: Kanser, kalp-damar ve ilaç yan etkileri

Bağışıklık baskılayıcı ilaçlar, bazı kanser türlerinin riskini artırabilir. NHS Blood and Transplant, özellikle cilt kanserlerinin akciğer nakli alıcılarında sık görülebildiğini, güneşten korunmanın ve tarama programlarına katılmanın önemli olduğunu vurgular. [4]

Aynı kurum, güneşte uzun süre kalmaktan kaçınmayı ve güneşte kalınacaksa faktör 50 güneş koruyucu ile uzun kollu kıyafet/şapka kullanılmasını önerir. [4] Bu tür net önlemler, uzun dönem riskleri azaltmaya yardımcı olur. [4]

NHS Blood and Transplant ayrıca, nakil sonrası yıllar içinde kalp-damar sorunlarının da ortaya çıkabileceğini ve sigaraya geri dönmeme, düzenli egzersiz ve sağlıklı kilonun korunmasının riski azaltabileceğini belirtir. [4]

Erken dönemde ve uzun dönemde yaşam kaybı riski

NHS Blood and Transplant, akciğer naklinden sonraki ilk birkaç ay içinde yaşam kaybı riskinin ortalama 100 hastanın 10-15’inde olabildiğini ifade eder. [2] Uzun dönemde ise, başka bir sayfada her yıl yaklaşık 100 hastanın 5-7’sinin hayatını kaybedebildiği belirtilmektedir. [4]

Akciğer Nakli Başarı Oranı ve Yaşam Süresi

Akciğer naklinde başarı tek bir sayı değildir. Başarı; nefes almanın düzelmesi, günlük yaşam aktivitelerine dönüş, hastaneye yatışların azalması ve sağkalım gibi ölçütlerle birlikte değerlendirilir. [2]

NHS Blood and Transplant, ortalama olarak 1 yıl sonunda 100 hastanın 83’ünün, 5 yıl sonunda ise 100 hastanın 55’inin hayatta olduğunu bildirir. [2] Bu oranlar kişiden kişiye değişir; örneğin yaş, eşlik eden hastalıklar, nakil sonrası rejeksiyon ve enfeksiyon öyküsü sonucu etkileyebilir. [2]

Akademik bir derleme, akciğer naklinde medyan sağkalımın yaklaşık 6 yıl olduğunu; ancak bunun kayıt sistemlerine ve hasta özelliklerine göre değişebileceğini belirtir. [10] Bu bilgi, naklin bazı hastalarda kısa, bazı hastalarda ise çok daha uzun süreli sonuç verebileceğini gösterir. [10]

NHS Blood and Transplant, bazı hastalarda nakledilen akciğerin 20 yıldan uzun süre çalışabildiğini de ifade eder. [2] Bu umut verici bir veridir; ancak herkes için garanti anlamına gelmez. [2]

Akciğer Nakli Sonrası Kronik Sorun: CLAD ve BOS

Nakilden sonra uzun vadede karşılaşılan en önemli engellerden biri, kronik akciğer allogreft disfonksiyonu (CLAD) olarak adlandırılan kalıcı akciğer fonksiyon kaybıdır. Hakemli bir derleme, CLAD’ı akciğer naklinde uzun dönem sağkalımın önündeki en büyük bariyer olarak tanımlar. [10]

CLAD’ın en sık görülen tipi bronşiolitis obliterans sendromu (BOS) olup, kalıcı obstrüktif solunum fonksiyon düşüşü ile seyreder. Aynı derleme, restriktif allogreft disfonksiyonu (RAS) adlı başka bir fenotipin daha kötü prognozla ilişkili olabildiğini belirtir. [10]

Bu başlık, nakil sonrası takibin neden bitmediğini açıklar. CLAD genellikle yavaş ilerler; düzenli solunum fonksiyon takibi ve klinik kontroller, olası değişimleri erken yakalamayı hedefler. [10]

Akciğer Nakli Sonrası Hangi Belirtiler Acildir?

Nakil sonrası bazı belirtiler hem enfeksiyon hem de rejeksiyon açısından uyarıcı olabilir. Bu nedenle belirtilerin net bir listesi olması faydalıdır. [4]

Aşağıdaki durumlardan biri olursa aynı gün sağlık ekibiyle iletişime geçin:

• Ateş veya açıklanamayan titreme. [4]
• Nefes darlığında belirgin artış veya istirahatte nefes daralması. [4]
• Balgamda belirgin artış, renk değişimi ya da kötü koku. [4]
• Oksijen ihtiyacında artış ya da oksijen satürasyonunda düşüş. [4]
• Göğüs ağrısı, çarpıntı, bayılma hissi. [4]
• Cerrahi yara yerinde kızarıklık, akıntı veya artan ağrı. [3]

Sıkça Sorulan Sorular

Akciğer nakli kimlere yapılır?

Akciğer nakli; son dönem solunum yetmezliği olan, diğer tedavilere rağmen günlük yaşamı ciddi kısıtlanan ve nakil için uygun tıbbi kriterleri taşıyan hastalara yapılır. Sık nedenler arasında KOAH, idiopatik pulmoner fibrozis, kistik fibrozis ve pulmoner hipertansiyon bulunur. [2]

Akciğer nakli ameliyatı kaç saat sürer?

Süre, naklin tek mi çift mi olduğuna göre değişir. MedlinePlus, tek akciğer naklinin 4-8 saat, çift akciğer naklinin 6-12 saat sürebildiğini belirtir. [1]

Akciğer naklinden sonra hastanede kaç gün kalınır?

Kişiden kişiye değişmekle birlikte, NHS Blood and Transplant nakil merkezinde 14-21 gün kalış beklenebileceğini ifade eder. [2]

Akciğer nakli başarı oranı nedir?

Başarı oranı; merkez, hastalık tipi ve hastanın özelliklerine göre değişir. NHS Blood and Transplant, ortalama olarak 1 yıl sonunda 100 hastanın 83’ünün ve 5 yıl sonunda 100 hastanın 55’inin hayatta olduğunu bildirir. [2]

Akciğer naklinden sonra organ reddi olur mu?

Evet, rejeksiyon görülebilir. NHS Blood and Transplant, ilk yıl içinde rejeksiyonun 100 hastanın 20-30’unda görülebileceğini ve riskin en yüksek olduğu dönemin ilk 3-6 ay olduğunu belirtir. [4]

Akciğer nakli sonrası ağır egzersiz ne zaman başlanır?

NHS Blood and Transplant, ilk 4-6 hafta ağır ve göğüs/karın kaslarını zorlayan egzersizlerden kaçınılmasını önerir. [3] Sonrasında egzersiz planı, yara iyileşmesi ve genel kondisyon durumuna göre kademeli artırılır. [3]

Akciğer nakli Türkiye’de yapılır mı?

Evet. Akciğer nakli, uygun altyapı ve ekip bulunan merkezlerde yapılabilen bir cerrahidir. Ancak her hasta için uygunluk değerlendirmesi merkez tarafından ayrı yapılır ve süreç ülkeler arasında düzenleme farklılıkları gösterebilir. [2]

Kaynaklar

• [1] MedlinePlus Medical Encyclopedia. Lung transplant. https://medlineplus.gov/ency/article/003010.htm
• [2] NHS Blood and Transplant. Lung transplant FAQs. https://www.nhsbt.nhs.uk/organ-transplantation/lung/is-a-lung-transplant-right-for-you/lung-transplant-faqs/
• [3] NHS Blood and Transplant. Taking care of yourself at home (after lung transplant). https://www.nhsbt.nhs.uk/organ-transplantation/lung/at-the-transplant-centre/taking-care-of-yourself-at-home/
• [4] NHS Blood and Transplant. Longer-term risks of a lung transplant. https://www.nhsbt.nhs.uk/organ-transplantation/lung/benefits-and-risks-of-a-lung-transplant/risks-of-a-lung-transplant/longer-term-risks-of-a-lung-transplant/
• [5] NHS Blood and Transplant. Lung transplant surgery. https://www.nhsbt.nhs.uk/organ-transplantation/lung/at-the-transplant-centre/lung-transplant-surgery/
• [6] American Thoracic Society. Rejection after Lung Transplantation (patient information PDF). https://www.thoracic.org/patients/patient-resources/resources/lung-transplantation-rejection.pdf
• [7] CDC. Safer Food Choices for People With Weakened Immune Systems. https://www.cdc.gov/food-safety/foods/safer-food-choices.html
• [8] CDC. Altered Immunocompetence (Vaccines & Immunizations). https://www.cdc.gov/vaccines/hcp/imz-best-practices/altered-immunocompetence.html
• [9] World Health Organization. Physical activity recommendations. https://www.who.int/initiatives/behealthy/physical-activity
• [10] Parulekar AD, Kao CC. Detection, classification, and management of rejection after lung transplantation. Ann Transl Med. 2019. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6783728/

...

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.