Kortizon Nedir? Kortizon Kullanımı ve Yan Etkileri

Kortizon kelimesi günlük dilde tek bir ilacı çağrıştırsa da tıpta çoğu zaman bir ilaç grubunu, yani kortikosteroidleri ifade eder. Bu ilaçlar, vücudun iltihap ve alerji gibi aşırı savunma tepkilerini kısa sürede sakinleştirerek şişlik, kızarıklık, ağrı ve kaşıntı gibi şikayetleri azaltmaya yardımcı olur. ^{[1] [3]}

Kortizon doğru endikasyonda kullanıldığında hayat kurtarıcı olabilen güçlü bir tedavi aracıdır; ancak dozu, süresi ve uygulama yolu yanlış seçilirse yan etki riski belirgin biçimde artar. Bu rehberde kortizonun ne olduğunu, hangi durumlarda tercih edildiğini ve güvenli kullanım için pratik olarak nelere dikkat edilmesi gerektiğini net bir dille ele alacağız. ^[1]

Önemli bir hatırlatma: Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Kortizon gibi güçlü ilaçlarda kişisel doz, süre ve kesme planı mutlaka takip eden hekim tarafından belirlenmelidir. ^[1]

Kortizon ve Kortizol: Aynı Şey Mi?

Kortizol, böbrek üstü bezlerinin (adrenal bezler) doğal olarak ürettiği bir hormondur. Gün içinde dalgalanan bir ritme sahiptir; metabolizmayı, kan basıncını ve bağışıklık yanıtını düzenlemede rol oynar. Kortizon ise kortizolün etkilerini taklit eden ya da vücutta kortizole dönüşerek benzer etki gösteren sentetik glukokortikoidlerin genel adıdır. ^{[12] [1]}

Tıbbi metinlerde “kortizon” dendiğinde çoğu zaman prednizolon, metilprednizolon, deksametazon veya hidrokortizon gibi farklı moleküller kastedilir. Bu ilaçların etkisi ve yan etki profili birbirine benzer; fakat güçleri, etki süreleri ve hangi klinik durumda tercih edildikleri farklıdır. Bu yüzden tedavi planında asıl belirleyici olan, hangi hastalık için hangi formun ne kadar süre kullanılacağıdır. ^{[1] [11]}

Kortizonun Vücuttaki Etkileri

İltihabı nasıl azaltır?

Kortizon, bağışıklık sisteminin “aşırı” çalıştığı durumlarda savunma yanıtını frenleyerek dokulardaki iltihabi kimyasalların üretimini azaltır. Bunun sonucu olarak kılcal damarlardan sıvı sızması azalır, ödem geriler ve ağrıya yol açan iltihap döngüsü zayıflar. Etkiler genellikle saatler içinde başlar, asıl antiinflamatuar etkinin belirginleşmesi uygulama yoluna göre 1-3 günü bulabilir. ^{[1] [4]}

Metabolizma ve sıvı dengesi üzerine etkileri

Kortizon yalnızca iltihabı baskılamaz; aynı zamanda enerji kullanımını da değiştirir. Kan şekerini yükseltebilir, iştahı artırabilir ve uzun süreli kullanımlarda yağ dağılımını etkileyebilir. Bazı kortikosteroidlerde tuz-su tutulumu daha belirgin olduğundan, özellikle tansiyon eğilimi olan kişilerde takip önem kazanır. ^{[3] [2]}

Vücudun kendi kortizol üretimini baskılayabilir

Dışarıdan kortikosteroid almak, beyin-hipofiz-adrenal eksenini (HPA ekseni) geçici olarak baskılayabilir. Bu baskılanma uzun sürerse vücudun kendi kortizol üretimi azalır ve ilacın aniden kesilmesi durumunda “adrenal yetmezlik” belirtileri ortaya çıkabilir. Bu nedenle özellikle birkaç haftayı aşan sistemik kullanımlarda hekim kontrolünde kademeli azaltma (taper) planı gündeme gelebilir. ^{[11] [15]}

Kortizon Gücü, Doz ve Süre: Üçlü Denklem

Kortizonla ilgili en çok kafa karıştıran nokta, “kaç mg aldım” sorusunun tek başına anlamlı olmamasıdır. Çünkü farklı glukokortikoidlerin güçleri farklıdır; örneğin bazıları aynı mg değerinde daha kuvvetli etki gösterir ve daha uzun süre vücutta kalır. Bu nedenle hekimler gerektiğinde “eşdeğer doz” kavramını kullanarak ilaçlar arasında geçiş yapar. ^[11]

Yan etki riski açısından iki eşik özellikle önemlidir: süre ve toplam günlük steroid yükü. 2024 tarihli endokrinoloji kılavuzu, 3-4 haftayı aşan sistemik kullanımın HPA ekseni baskılanması açısından risk oluşturduğunu; günlük hidrokortizon eşdeğeri 15-25 mg’ı aşan dozların (yaklaşık prednizon/prednizolon 4-6 mg) bu riski artırdığını bildirir. Bu, pratikte şunu anlatır: Kısa kürlerde çoğu kişi sorunsuzken, kullanım uzadıkça kesme planı daha fazla önem kazanır. ^[11]

Buna karşılık adrenal yetmezlikte verilen hidrokortizon, iltihabı baskılamaktan çok vücudun günlük ihtiyacını karşılamayı hedefler. Yani aynı ilaç sınıfı, tamamen farklı iki amaçla kullanılabilir: biri iltihabı kontrol etmek, diğeri eksik hormonu yerine koymak. ^{[12] [13]}

Kortizon Hangi Formlarda Kullanılır?

Kortikosteroidler tek bir yolla kullanılmaz. Aynı etkinin hedefi ve yan etki riski, ilacın vücuda hangi yoldan verildiğine göre ciddi biçimde değişir. Örneğin eklem içi enjeksiyon, ağrılı bölgeye yoğun etki sağlarken sistemik yan etkiler genellikle daha sınırlı olur; buna karşılık ağızdan uzun süre kullanım daha geniş bir yan etki spektrumu oluşturur. ^{[4] [7]}

Bu nedenle tedavi planı yapılırken şu soru sorulur: “Sorun lokal mi, yoksa tüm vücudu etkileyen bir iltihap mı?” Sorun bir eklemle sınırlıysa lokal enjeksiyon veya topikal tedavi daha mantıklı olabilir; sistemik hastalıklarda ise ağızdan veya damar içi tedaviler devreye girebilir. ^{[5] [1]}

Uygulama yolu	Sık kullanım alanı	Beklenen etki başlangıcı	Öne çıkan dikkat noktası
Ağızdan (tablet/şurup)	Alevlenme kontrolü, sistemik iltihap	Saatler – 1 gün	Kan şekeri ve tansiyon takibi
Damar içi / kas içi	Acil durumlar, ağır ataklar	Dakikalar – saatler	Yakın klinik izlem
Eklem içi / yumuşak doku enjeksiyonu	Eklem, tendon kılıfı, bursit	1-3 gün	Enfeksiyon ve tendon hasarı riski
İnhaler / nebül	Astım kontrolü ve alevlenme yönetimi	Günler	Doğru teknik, ağız hijyeni
Burun spreyi	Alerjik rinit	Günler	Düzenli kullanım
Topikal (krem/merhem/losyon)	Egzama, dermatit, sedef alevlenmesi	Saatler – günler	Güç ve süre sınırlarına uyum
Göz damlası	Göz içi iltihap	Saatler – günler	Göz tansiyonu ve katarakt takibi

Tablodaki genel çerçeve, kortikosteroidlerin farklı uygulama yollarının klinikte nasıl konumlandığını özetler. ^{[1] [4] [17]}

Kortizon Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

Kortizonun temel kullanım mantığı şudur: Sorun, vücudun kendi dokusuna zarar verecek düzeyde güçlü bir iltihap veya bağışıklık yanıtıysa, kısa sürede kontrol sağlamak için kortikosteroidlerden yararlanılır. Bazı durumlarda ise eksik hormonun yerine konması (hormon replasmanı) amaçlanır. ^{[12] [1]}

Alerjik ve solunum yolu hastalıkları

Alerjik rinitte burun içi kortikosteroid spreyler, burun tıkanıklığı ve akıntı gibi şikayetleri azaltmada sık kullanılır. Astımda ise inhaler kortikosteroidler uzun dönem kontrolün temel taşlarından biridir; alevlenme döneminde hekim uygun görürse kısa süreli ağızdan kortikosteroid kürü eklenebilir. ^[16]

Astım alevlenmelerinde sistemik kortikosteroidlerin tipik bir örnek şeması, yetişkinlerde sabah tek doz 40-50 mg prednizolonun 5-7 gün kullanılmasıdır. Bu tür kısa kürler, hava yolu iltihabını azaltarak ataktan sonra nüks riskini düşürmeyi hedefler. ^[16]

Romatizmal ve otoimmün hastalıklar

Romatoid artrit, sistemik lupus, vaskülitler ve bağ dokusu hastalıklarında kortikosteroidler çoğu zaman “alevlenmeyi hızlı söndürmek” için kullanılır. Uzun dönem kontrol ise genellikle hastalığın tipine göre başka bağışıklık düzenleyici tedavilerle planlanır; kortizon burada çoğunlukla köprü tedavisi veya düşük doz destek olarak düşünülür. ^{[1] [11]}

Cilt hastalıkları

Egzama, irritan veya alerjik kontakt dermatit ve bazı sedef alevlenmelerinde topikal kortikosteroidler yaygın biçimde tercih edilir. Burada kilit nokta, doğru güçte ilacı doğru bölgeye ve doğru süreyle uygulamaktır. Aksi halde incelme, morarma ve çatlak gibi cilt yan etkileri ortaya çıkabilir. ^{[17] [18]}

Topikal kortikosteroidler çoğu zaman günde 1-2 kez ince bir tabaka halinde kullanılır. Uygulanacak miktarı kabaca ayarlamak için “parmak ucu birimi” yaklaşımı kullanılabilir; bir parmak ucu birimi, avuç içinin yaklaşık iki katı büyüklükte bir alanı ince tabaka halinde kaplamaya yeter. ^[18]

Bağırsak ve diğer sistemik iltihaplar

İnflamatuar bağırsak hastalıklarında ve bazı böbrek, sinir sistemi veya akciğer kökenli inflamatuar tabloların alevlenmelerinde sistemik kortikosteroidler kullanılabilir. Amaç çoğu zaman hızlı kontrol sağlamak ve daha uzun vadeli tedavilere geçiş için zaman kazanmaktır. ^{[14] [1]}

Hormon replasmanı: Adrenal yetmezlik

Bazı kişilerde böbrek üstü bezleri yeterli kortizol üretemez. Bu durumda amaç, iltihabı baskılamak değil, eksik olan hormonu fizyolojik düzeylere yakın şekilde yerine koymaktır. Replasman tedavisinde en sık hidrokortizon kullanılır ve genellikle günde 2-3 doza bölünerek verilir. ^[12]

Kılavuzlar, yetişkinlerde günlük toplam hidrokortizon replasman dozunu sıklıkla 15-25 mg aralığında önermektedir. Bu aralık, kişiye göre değişebilmekle birlikte fazla dozun uzun vadede yan etki riskini artırabileceği için “en düşük etkili replasman” yaklaşımı benimsenir. ^[13]

Kortizon İğnesi: Ne Zaman Tercih Edilir?

Kortizon iğnesi ifadesi genellikle eklem içi veya yumuşak doku içine yapılan kortikosteroid enjeksiyonlarını anlatır. Amaç, ağrının kaynağı olan bölgede iltihabı azaltarak hareketi kolaylaştırmak ve fizyoterapi-egzersiz gibi diğer tedavilere zemin hazırlamaktır. ^{[4] [5]}

Özellikle diz osteoartritinde eklem içi kortikosteroid enjeksiyonlarının ağrıda kısa vadeli (haftalar düzeyinde) iyileşme sağlayabildiğini gösteren sistematik derlemeler vardır. Bununla birlikte etki genellikle geçicidir ve uzun vadeli sonuçlar konusunda kanıt kalitesi sınırlı bildirilmektedir. ^{[9] [10]}

Kortizon iğnesi ne kadar sürede etki eder?

Enjeksiyon sırasında bazen lokal anestezik de kullanılabildiği için ağrı 1-2 dakika içinde azalabilir; ancak bu etki çoğunlukla anesteziye bağlıdır. Kortikosteroidin asıl antiinflamatuar etkisi genellikle 24-72 saat içinde belirginleşir. Mayo Clinic, enjeksiyon sonrası ilk 1-2 günde kısa süreli alevlenme olabileceğini; sonrasında rahatlamanın başlayıp etkinin aylarca sürebileceğini belirtir. ^[4]

Kortizon İğnesi Ne Sıklıkla Yapılır?

Sıklık konusu tek bir sayı ile herkese uygulanabilecek kadar basit değildir; çünkü aynı eklemde art arda enjeksiyon yapmak kıkırdak hasarı, tendon zayıflaması ve enfeksiyon gibi riskleri artırabilir. Bu nedenle birçok klinik yaklaşım, enjeksiyonlar arasında belirli bir süre bırakmayı ve yılda yapılan enjeksiyon sayısını sınırlamayı hedefler. ^{[4] [7]}

AAOS, pratikte çoğu hekim ve sağlayıcının yılda 3-4 enjeksiyon sınırı koyduğunu ve bu limitin aşılması halinde faydanın azalabileceğini vurgular. Ayrıca eklem protezi gibi cerrahiler planlanıyorsa, aynı ekleme yapılan enjeksiyon sonrası enfeksiyon riskini azaltmak için cerrahinin en az 3 ay ertelenmesi önerisi yer alır. ^[5]

Bölgesel anestezi ve ağrı tıbbı alanında 2025 yılında yayımlanan güvenlik değerlendirmeleri, enjeksiyonlar arasında minimum 2-3 hafta, çoğu senaryoda 3 aya kadar uzayan aralıkların düşünülmesini önermektedir. Pratik hedef nettir: Aynı bölgeye sık tekrar yerine, semptomların düzeyi ve alternatif tedavilerle birlikte plan yapmak. ^{[8] [6]}

Kortizon İğnesi Sonrası Evde Bakım

Enjeksiyon sonrası bakım, hem etkinliği artırmak hem de komplikasyon riskini azaltmak için önemlidir. Mayo Clinic’in önerileri, günlük hayatta uygulanabilir net bir çerçeve sunar. ^[4]

• İğne yapılan bölgeyi 1-2 gün koruyun; omuz enjeksiyonundan sonra ağır kaldırmaktan, diz enjeksiyonundan sonra gereksiz ayakta kalmaktan kaçının. ^[4]
• Gerektikçe enjeksiyon bölgesine buz uygulayın; ısıtıcı ped kullanmayın. ^[4]
• İlk 2 gün küvet, sıcak havuz veya jakuzi benzeri ortamlardan kaçının; duş genellikle uygundur. ^[4]
• Artan ağrı, kızarıklık ve 48 saati aşan şişlik varsa enfeksiyon açısından sağlık kuruluşuna başvurun. ^[4]
• Diyabetiniz varsa, enjeksiyon sonrası birkaç gün kan şekeri değerlerinde geçici yükselme olabileceğini bilin ve ölçüm sıklığını artırın. ^[4]

Kortizonun Yan Etkileri Nelerdir?

Kortizonun yan etkileri çoğu zaman iki değişkene bağlıdır: doz ve süre. Kısa süreli düşük doz uygulamalarda yan etkiler sınırlı kalabilir; doz yükseldikçe ve kullanım uzadıkça risk artar. Ayrıca uygulama yolu da belirleyicidir; örneğin topikal ürünlerde risk daha çok ciltle sınırlıyken, ağızdan tedavide sistemik etkiler öne çıkar. ^{[1] [2]}

Kısa süreli sistemik kullanımda sık görülenler

• İştah artışı ve buna bağlı kalori alımında yükselme. ^[3]
• Uykuya dalmada zorlanma veya uykunun bölünmesi. ^[1]
• Ruh halinde dalgalanma, sinirlilik. ^[3]
• Kan şekerinde geçici yükselme. ^[3]
• Mide yanması veya hazımsızlık. ^[1]

Uzun süreli sistemik kullanımda öne çıkanlar

• Kilo artışı ve vücutta yağ dağılımında değişiklik. ^[3]
• Tansiyon yüksekliği ve sıvı-tuz tutulumu. ^[2]
• Kemik yoğunluğunda azalma (osteoporoz) ve kırık riski. ^{[2] [26]}
• Kas zayıflığı ve güç kaybı. ^[3]
• Gözde katarakt veya göz içi basınç artışı. ^[2]
• Enfeksiyonlara yatkınlıkta artış. ^[1]
• Adrenal baskılanma ve kesilince yoksunluk belirtileri. ^[11]

Enjeksiyonlara özgü lokal ve sistemik riskler

Eklem ve yumuşak doku enjeksiyonlarında görülebilecek yan etkiler, uygulama bölgesine bağlı lokal sorunlarla sınırlı kalabileceği gibi bazı kişilerde geçici sistemik etkiler de görülebilir. Lokal olarak enjeksiyon sonrası alevlenme, ciltte incelme ve renk açılması, nadiren enfeksiyon ve tendon yırtılması gibi durumlar raporlanmıştır. ^{[7] [4]}

Daha yüksek dozlar ve sık tekrarlar, kıkırdak hasarı ve osteoartritin daha hızlı ilerlemesi gibi endişeleri gündeme getirir. Bu nedenle enjeksiyon kararı, beklenen fayda ile olası risklerin birlikte tartıldığı, gerekçeli bir karar olmalıdır. ^{[4] [7]}

Kortizon ve Ruh Hali: Uyku Sorunu Yaşanırsa Ne Yapılır?

Kortizon, özellikle sistemik kullanımlarda bazı kişilerde ruh halinde değişim ve uyku sorunlarına yol açabilir. NHS Inform, hızlı duygu durum dalgalanmaları ve irritabilite gibi etkileri olası yan etkiler arasında sayar. Bu etkiler çoğu zaman doz yükseldikçe belirginleşir ve tedavi bitince geriler. ^{[3] [1]}

Uykuya dalmakta zorlanıyorsanız, ilk adım dozu mümkün olduğunca sabah saatlerine çekmek ve kafein gibi uykuyu bozan alışkanlıklara daha dikkatli yaklaşmaktır. Buna rağmen uykusuzluk, ajitasyon veya belirgin duygu durum değişimleri sürüyorsa, doz ayarlaması gerekebileceği için takip eden hekime gecikmeden bilgi verilmelidir. ^{[1] [3]}

• Gece belirgin uykusuzluk başladıysa dozu kendi başınıza değiştirmeyin, hekimle görüşün. ^[1]
• Şiddetli huzursuzluk, taşkınlık veya depresif çökkünlük varsa bunu “geçer” diye beklemeyin. ^[3]
• Yakın çevreniz ruh halinizde belirgin değişim fark ediyorsa, geri bildirimlerini ciddiye alın. ^[3]

Kortizonlu Kremi Doğru Kullanma Rehberi

Topikal kortikosteroidlerde en sık hata, “az sürersem işe yaramaz” veya “ne kadar sürersem o kadar hızlı geçer” düşüncesidir. Aslında hedef, iltihaplı bölgeyi ince bir tabaka ile kaplayacak kadar sürmek ve tedavi planındaki süreyi aşmamaktır. NHS, hidrokortizon gibi düşük güçlü ürünlerin çoğu zaman günde 1-2 kez kullanılacağını ve miktar için parmak ucu birimi yaklaşımının işe yaradığını belirtir. ^[18]

Tedavinin süresi, ilacın gücüne ve uygulandığı bölgeye göre değişir. Guy’s and St Thomas NHS bilgilendirmesinde, yan etki riskinin genellikle 1-2 ay kesintisiz kullanımdan sonra arttığı; bu nedenle uzun süre gerekiyorsa kullanım sıklığının azaltılması veya aralıklı plan yapılmasının düşünülebileceği aktarılır. Bu yaklaşım, alevlenme-kontrol dengesini korumayı amaçlar. ^[17]

Nemlendirici ile birlikte kullanılıyorsa, iki ürünü hemen üst üste uygulamak topikal steroidin etkinliğini azaltabilir. UK MHRA rehberi, emollient ile topikal steroid arasında 20-30 dakika beklenmesini önerir. Bu basit uygulama, gereksiz güç artışını ve yan etki riskini dolaylı olarak azaltabilir. ^[19]

Kimler Kortizon Kullanırken Daha Yakın İzlenmelidir?

Kortizon her yaşta ve birçok hastalıkta kullanılabilir; ancak bazı gruplarda yan etki riski daha yüksektir. Bu kişilerde hedef, faydayı korurken riskleri en erken aşamada yakalamaktır. ^[1]

• Diyabeti olan veya kan şekeri yükselmeye yatkın kişiler. ^[3]
• Hipertansiyon, kalp-damar hastalığı veya böbrek hastalığı bulunanlar. ^[3]
• Osteoporoz öyküsü olanlar, menopoz sonrası kadınlar ve ileri yaş grubu. ^[2]
• Tekrarlayan enfeksiyon öyküsü olanlar veya bağışıklığı baskılanmış kişiler. ^[1]
• Göz tansiyonu (glokom) veya katarakt riski bulunanlar. ^[2]
• Çocuklar ve ergenler (büyüme ve kemik üzerine etkiler nedeniyle). ^[28]

Kortizon Kullanımında İzlem Planı: Ne Zaman Neyi Kontrol Etmeli?

Kortizon kullanan herkesin aynı testlere aynı sıklıkla girmesi gerekmez. Yine de pratik bir izlem planı, olası sorunları erken yakalamayı kolaylaştırır. Aşağıdaki plan, özellikle sistemik tedavilerde sık kullanılan genel bir çerçevedir. ^{[1] [2]}

İzlem alanı	Ne takip edilir?	Kimlerde daha kritik?
Kan basıncı	Ev ölçümü veya klinik ölçüm	Tansiyon hastaları, böbrek hastaları
Kan şekeri	Açlık-tokluk değerleri veya hekim planına göre ölçüm	Diyabeti olanlar, prediyabet
Kilo ve bel çevresi	Haftalık tartı ve bel çevresi takibi	Uzun süreli sistemik kullanım
Kemik sağlığı	Risk değerlendirmesi, gerekli görülürse kemik yoğunluğu ölçümü	≥3 ay kullanım, menopoz sonrası, ileri yaş
Göz	Göz muayenesi ve göz içi basınç değerlendirmesi	Uzun süreli kullanım, göz hastalığı öyküsü
Enfeksiyon belirtileri	Ateş, yeni başlayan şiddetli ağrı, cilt bulguları	Bağışıklığı baskılanmış kişiler
Ruh hali ve uyku	Uyku kalitesi, sinirlilik, duygu durum değişimi	Psikiyatrik öyküsü olanlar

İzlem planı, tedavinin amacına ve risk profilinize göre hekim tarafından kişiselleştirilmelidir. ^[1]

Kortizon ve Kemik Sağlığı: Osteoporoz Riskini Azaltma

Uzun süreli sistemik kortikosteroid kullanımı kemik yapım-yıkım dengesini olumsuz etkileyebilir ve kırık riskini artırabilir. Bu nedenle özellikle 3 aydan uzun sürecek ve prednizon eşdeğeri günlük 2,5 mg veya üzeri dozları içeren tedavilerde, kırık riski değerlendirmesi ve koruyucu adımların planlanması önerilir. ^[26]

Koruyucu adımların bir kısmı nettir: yeterli kalsiyum ve D vitamini almak, ağırlık taşıyan egzersiz yapmak, sigara içmemek ve aşırı alkol tüketmemek. Bu adımlar tek başına “tedavi” değildir; ancak risk azaltmada temeldir ve kılavuzlarda vurgulanır. ^{[27] [23]}

Kalsiyum ihtiyacı yaş ve cinsiyete göre değişmekle birlikte yetişkinlerde çoğu yaş grubunda 1.000-1.200 mg/gün aralığındadır. D vitamini için önerilen günlük alım ise çoğu yetişkin için 600 IU, 70 yaş üzeri için 800 IU olarak verilir. Bu değerleri besinle karşılamak mümkün değilse, takviye gerekip gerekmediğine hekim karar verir. ^{[21] [22]}

Fiziksel aktivite için WHO yetişkinlerde haftada en az 150 dakika orta şiddette aktivite önermekte, ek fayda için 300 dakikaya çıkılabileceğini belirtmektedir. Kas güçlendirme egzersizlerinin de haftada en az 2 gün eklenmesi önerilir. Bu hedefler, kortizonun kas-kemik üzerindeki olumsuz etkilerini dengelemek açısından pratik bir çapa oluşturur. ^[23]

Beslenme ve yaşam tarzında sayısal hedefler

Kortizon kullanırken tek bir “mucize diyet” yoktur; ancak bazı sayısal hedefler, özellikle kilo artışı, tansiyon ve kemik sağlığı açısından pratik fayda sağlar. Aşağıdaki değerler genel yetişkin önerileridir; kişisel hastalıklar ve ilaçlarla etkileşimler nedeniyle bireysel plan hekim-diyetisyen eşliğinde netleştirilmelidir. ^[1]

• Tuz: Günlük toplam tuz tüketimini 5 gramın (yaklaşık 1 çay kaşığı) altında tutmayı hedefleyin. ^[20]
• Kalsiyum: Günlük 1.000-1.200 mg aralığını hedefleyin; ihtiyacın bir kısmını süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler ve kuruyemişlerden karşılayın. ^[21]
• D vitamini: Genel hedef 600 IU, 70 yaş üstü için 800 IU düzeyidir; ölçüm ve takviye kararı hekime aittir. ^[22]
• Fiziksel aktivite: Haftada 150 dakika orta şiddette aktiviteyi temel hedef olarak alın; ek fayda için 300 dakikaya çıkın. ^[23]
• Kas güçlendirme: Haftada en az 2 gün büyük kas gruplarını çalıştıran güçlendirme egzersizleri ekleyin. ^[23]

Kortizonun Kesilmesi: Neden Acele Edilmez?

Sistemik kortikosteroidleri uzun süre kullandıysanız, ilacı bir anda bırakmak iyi bir fikir değildir. Çünkü vücut dışarıdan hormon aldığı dönemde kendi kortizol üretimini azaltır ve ani kesilme yorgunluk, baş dönmesi, kas-eklem ağrısı, bulantı gibi yoksunluk belirtilerine yol açabilir. Bu durum, altta yatan hastalığın yeniden alevlenmesinden bağımsız olarak da görülebilir. ^{[14] [11]}

Uluslararası kılavuzlar, 3-4 haftayı aşan sistemik kullanımda HPA ekseni baskılanması riskinin arttığını ve bu durumda kademeli azaltmanın düşünülmesi gerektiğini belirtir. Kademeli azaltma, bir yandan hastalığın yeniden alevlenmesini izlemeyi, diğer yandan adrenal toparlanmaya zaman tanımayı hedefler. ^{[11] [15]}

Adrenal yetmezlik belirtileri hangi durumda düşündürür?

• Aşırı ve açıklanamayan halsizlik, güçsüzlük. ^[14]
• Baş dönmesi veya bayılacak gibi olma. ^[14]
• Bulantı, kusma, iştahsızlık. ^[14]
• Kas ve eklem ağrıları. ^[14]
• Düşük tansiyon eğilimi. ^[14]
• Ateşli hastalık dönemlerinde beklenenden ağır seyir. ^[12]

Bu belirtiler özellikle ilacın hızlı azaltıldığı dönemlerde ortaya çıkarsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir. Adrenal kriz şüphesi acil bir durumdur; hastanın kendi kendine doz değişikliği yapması yerine acil sağlık hizmeti alması gerekir. ^[12]

Aşılar ve enfeksiyon riski: Kortizon burada neyi değiştirir?

Kortizon bağışıklık yanıtını baskılayabildiği için enfeksiyonlara yatkınlığı artırabilir. Bu etki, özellikle sistemik ve yüksek doz kullanımlarda daha belirgindir. Bu nedenle ateş, uzun süren öksürük, idrar yolu şikayetleri veya ciltte hızla yayılan kızarıklık gibi belirtiler “basit” kabul edilmemelidir. ^[1]

Canlı aşılar söz konusu olduğunda, bağışıklığı baskılayan steroid dozları özel bir önem taşır. CDC, immünsüpresif düzeyi pratikte çoğu klinisyenin prednizon eşdeğeri günde 2 mg/kg veya toplam 20 mg/gün ve en az 14 gün kullanım olarak değerlendirdiğini bildirir. Bu eşikler, aşılama planının hekim tarafından kişiye göre düzenlenmesi gerektiğini gösterir. ^[24]

Kortizon İğnesi ve Cerrahi Planı

Eklem içi kortikosteroid enjeksiyonu yaptırdıysanız ve aynı ekleme yönelik bir cerrahi planlanıyorsa, zamanlama önem kazanır. AAOS, eklem protezi gibi ameliyatlarda enfeksiyon riskini azaltmak için, aynı ekleme yapılan kortizon iğnesinden sonra cerrahinin en az 3 ay ertelenmesini önerebilir. ^[5]

Bilimsel literatürde de belirli cerrahiler için daha kısa aralıkların enfeksiyon riskiyle ilişkili olabileceğini öne süren çalışmalar vardır. Bu nedenle enjeksiyon planı, cerrahi planıyla birlikte ele alınmalıdır. ^[29]

Kortizon ve COVID-19: Nerede fayda sağlar, nerede zarar verebilir?

COVID-19 için kortikosteroidler “her hastaya” verilen ilaçlar değildir. WHO’nun kılavuz ve görsel özetlerinde, sistemik kortikosteroidlerin ağır ve kritik COVID-19 olgularında önerildiği; buna karşılık ağır olmayan olgularda rutin kullanımın önerilmediği vurgulanır. Gerekçe, ağır tabloda aşırı inflamasyonu azaltarak fayda sağlama potansiyeli, hafif tabloda ise bağışıklık yanıtını gereksiz baskılama riskidir. ^[25]

Güvenli Kortizon Kullanımı için Net Kurallar

Kortizon tedavisinde güvenliği artıran yaklaşım basittir: en düşük etkili doz, en kısa gerekli süre ve en uygun uygulama yolu. Aşağıdaki adımlar, hem sistemik hem topikal kullanımlarda en sık yapılan hataları azaltmaya yardımcı olur. ^[1]

1. Kortizonu kendi kendinize başlatmayın, dozu artırmayın ve aniden kesmeyin; değişiklikleri hekiminizle planlayın. ^{[14] [15]}
2. Ağızdan kortizon kullanıyorsanız olası uyku sorunları için dozu mümkünse sabah saatlerine alın; gece uykunuz bozuluyorsa takip eden hekime bildirin. ^[1]
3. Kan şekeri ve tansiyon yükselmeye yatkınsanız, tedavi boyunca ev ölçümü yapın ve sonuçları kaydedin. ^[3]
4. Uzun sürecek tedavilerde kemik sağlığını baştan konuşun; kalsiyum, D vitamini ve ağırlık taşıyan egzersizler temel koruma adımlarıdır. ^{[21] [22] [23]}
5. NSAİİ gibi ağrı kesicileri düzenli kullanıyorsanız mide-bağırsak riskini hekiminizle değerlendirin; mide şikayetlerini küçümsemeyin. ^[1]
6. Enfeksiyon bulgularını ciddiye alın; ateş, hızla artan halsizlik veya yeni başlayan şiddetli ağrı durumunda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurun. ^[1]
7. Topikal ürünlerde gücü ve süreyi aşmayın; yüz ve hassas bölgelere güçlü ürünleri uzun süre kullanmayın. ^[17]
8. Enjeksiyon sonrası ilk 1-2 gün bölgeyi koruyun; sıcak havuz ve küvetten kaçının. ^[4]

Kortizon Hakkında En Çok Sorulan Sorular

Kortizon kilo aldırır mı?

Kortizon iştahı artırabildiği ve kan şekerini yükseltebildiği için kalori alımı artarsa kilo artışı görülebilir. Kısa kürlerde bu risk sınırlı kalabilir; uzun süreli kullanımda ise beslenme düzeni ve hareket düzeyi belirleyici olur. ^{[3] [2]}

Kortizon tansiyonu yükseltir mi?

Bazı kortikosteroidler sıvı-tuz tutulumunu artırarak tansiyonu yükseltebilir. Hipertansiyon öyküsü olanlarda tedavi boyunca düzenli ölçüm ve gerektiğinde tedavi ayarlaması önemlidir. ^{[3] [2]}

Kortizon şeker hastalığını kötüleştirir mi?

Kortizon kan şekerini yükseltebilir ve diyabeti olan kişilerde kontrolü zorlaştırabilir. Bu yüzden diyabeti olanlarda ölçüm sıklığı artırılır ve ilaç düzenlemeleri hekim tarafından yapılır. ^[3]

Kortizon iğnesi eklemi bitirir mi?

Doğru endikasyonda ve uygun aralıklarla uygulanan enjeksiyonlar bazı kişilerde ağrıyı azaltabilir. Ancak daha yüksek dozlar ve sık tekrarlar kıkırdak hasarı gibi riskleri artırabileceğinden, enjeksiyon bir rutin değil, gerekçeli bir karar olmalıdır. ^{[4] [7]}

Kortizon iğnesi sonrası ağrım arttı, normal mi?

Enjeksiyon sonrası ilk 1-2 günde kısa süreli alevlenme ve ağrı artışı görülebilir. Şiddetli, giderek artan ağrı, ateş veya kızarıklık gibi bulgular varsa enfeksiyon açısından acil değerlendirme gerekir. ^{[4] [7]}

Kortizonlu krem yüzümde kullanılır mı?

Yüz gibi ince ve hassas bölgelerde genellikle düşük güçlü topikal steroidler kısa süreli tercih edilir. Güçlü ürünleri yüz bölgesinde uzun süre kullanmak cilt incelmesi riskini artırır; kullanım planı hekim tarafından netleştirilmelidir. ^[17]

Kortizon kullanırken güneşe çıkmak sakıncalı mı?

Bazı kişilerde cilt incelmesi ve morarmaya eğilim artabilir. Güneşten korunmak, tahriş edici peeling gibi uygulamalardan kaçınmak ve cildi düzenli nemlendirmek pratik olarak faydalıdır. ^[17]

Kortizon bir anda bırakılırsa ne olur?

Özellikle 3-4 haftayı aşan sistemik kullanımlarda ani bırakma yoksunluk belirtilerine ve adrenal yetmezliğe yol açabilir. Bu yüzden kesme veya azaltma planı hekim kontrolünde kademeli yapılır. ^{[11] [15]}

Kaynaklar

• [1] NHS. Steroids (Medicines A-Z). https://www.nhs.uk/medicines/steroids/
• [2] NHS. Side effects of prednisolone tablets and liquid. https://www.nhs.uk/medicines/prednisolone/side-effects-of-prednisolone-tablets-and-liquid/
• [3] NHS Inform. Corticosteroids (steroids). https://www.nhsinform.scot/tests-and-treatments/medicines-and-medical-aids/types-of-medicine/corticosteroids-steroids/
• [4] Mayo Clinic. Cortisone shots: risks and aftercare. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/cortisone-shots/about/pac-20384794
• [5] American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Cortisone Shot (Steroid Injection). https://orthoinfo.aaos.org/en/treatment/cortisone-shot-steroid-injection/
• [6] Johns Hopkins Medicine. Injectable Corticosteroids. https://www.hopkinsmedicine.org/health/treatment-tests-and-therapies/injectable-corticosteroids
• [7] Kamel SI, et al. Local and Systemic Side Effects of Corticosteroid Injections. AJR. 2024. https://ajronline.org/doi/10.2214/AJR.23.30458
• [8] Benzon HT, et al. Use and safety of corticosteroid injections in joints and soft tissue. Reg Anesth Pain Med. 2025. https://rapm.bmj.com/content/early/2025/02/26/rapm-2024-105656
• [9] Cochrane. Joint corticosteroid injection for knee osteoarthritis (CD005328). https://www.cochrane.org/evidence/CD005328_joint-corticosteroid-injection-knee-osteoarthritis
• [10] ESSKA Journals. Intra-articular corticosteroid injections provide clinically perceivable pain relief and functional improvement in knee OA. 2024. https://esskajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ksa.12057
• [11] Endocrine Society & European Society of Endocrinology. Glucocorticoid-Induced Adrenal Insufficiency Guideline. 2024. https://www.endocrine.org/clinical-practice-guidelines/glucocorticoid-induced-adrenal-insufficiency
• [12] NIH NIDDK. Treatment for Adrenal Insufficiency & Addison’s Disease. https://www.niddk.nih.gov/health-information/endocrine-diseases/adrenal-insufficiency-addisons-disease/treatment
• [13] Caetano CM, et al. Daily Glucocorticoid Replacement Dose in Adrenal Insufficiency. 2022. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9276933/
• [14] Mayo Clinic. Prednisone withdrawal: Why taper down slowly? https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/inflammatory-bowel-disease/expert-answers/prednisone-withdrawal/faq-20057923
• [15] Khalili F, et al. Practical guidance for stopping glucocorticoids. 2025. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12378006/
• [16] Global Initiative for Asthma (GINA). Summary Guide for Asthma Management and Prevention. 2025. https://ginasthma.org/wp-content/uploads/2025/11/GINA-Summary-Guide-2025-WEB_FINAL-WMS.pdf
• [17] Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust. Topical steroids. https://www.guysandstthomas.nhs.uk/health-information/topical-steroids
• [18] NHS. Hydrocortisone for skin: steroid for skin conditions. https://www.nhs.uk/medicines/hydrocortisone-for-skin/
• [19] UK MHRA. Topical corticosteroids and withdrawal reactions guidance. 2021. https://www.gov.uk/guidance/topical-corticosteroids-and-withdrawal-reactions
• [20] WHO. Sodium reduction fact sheet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sodium-reduction
• [21] NIH Office of Dietary Supplements. Calcium: Consumer Fact Sheet. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Calcium-Consumer/
• [22] NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin D: Health Professional Fact Sheet. https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/
• [23] WHO. Physical activity recommendations. https://www.who.int/initiatives/behealthy/physical-activity
• [24] CDC. Use of vaccines and immune globulins in persons with altered immunocompetence (MMWR). https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00023141.htm
• [25] WHO. Corticosteroids for COVID-19: visual summary and guidance. https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/module-3-corticosteroid-therapy-and-covid19.pdf
• [26] Humphrey MB, et al. 2022 ACR Guideline for the Prevention and Treatment of Glucocorticoid-Induced Osteoporosis. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37845798/
• [27] LeBoff MS, et al. The clinician’s guide to prevention and treatment of osteoporosis. 2022. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9546973/
• [28] Great Ormond Street Hospital. Short-term steroid treatment: potential side effects. https://www.gosh.nhs.uk/conditions-and-treatments/medicines-information/medicines-directory/short-term-steroid-treatment/
• [29] Bhattacharjee S, et al. Timing of arthroplasty after corticosteroid injection and infection risk. 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33229905/

...

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.