Artrit Nedir? Belirtileri, Türleri ve Artrit ile Yaşam

Artrit, bir eklemde ağrıya ve iltihaplanmaya (inflamasyon) neden olan yaygın bir durumdur. Türkiye’de ve dünyada milyonlarca insan artrit veya eklemleri etkileyen benzer rahatsızlıklara sahiptir. Artrit, çocuklar da dahil olmak üzere her yaştan insanı etkileyebilir.

🧬 Artrit Türleri

Osteoartrit ve romatoid artrit, en yaygın iki artrit türüdür.

Osteoartrit (Kireçlenme)

Osteoartrit (kireçlenme olarak da bilinir), dünyada en sık görülen artrit türüdür.

Genellikle 40’lı yaşların ortalarındaki veya daha ileri yaştaki kişilerde gelişir. Ayrıca kadınlarda ve ailesinde bu rahatsızlık öyküsü bulunan kişilerde daha yaygındır.

Ancak bir yaralanma sonucu her yaşta ortaya çıkabilir veya gut ya da romatoid artrit gibi diğer eklemle ilgili durumlarla ilişkili olabilir.

Osteoartrit başlangıçta eklemin pürüzsüz kıkırdak astarını etkiler. Bu durum, hareketi normalden daha zor hale getirerek ağrıya ve sertliğe yol açar. Kıkırdak astar pürüzlenip incelmeye başladığında, tendonlar ve bağlar daha fazla çalışmak zorunda kalır.

Bu durum şişmeye ve osteofit adı verilen kemiksi çıkıntıların oluşumuna neden olabilir. Şiddetli kıkırdak kaybı, kemiğin kemiğe sürtünmesine yol açarak eklemin şeklini değiştirebilir ve kemikleri normal pozisyonlarının dışına itebilir.

En sık etkilenen eklemler şunlardır:

• Eller
• Omurga
• Dizler
• Kalçalar

Romatoid Artrit

Romatoid artrit, osteoartritten daha az yaygındır.

Genellikle 30 ila 50 yaşları arasındaki bireylerde başlar. Kadınların etkilenme olasılığı erkeklerden daha fazladır.

Romatoid artritte, vücudun bağışıklık sistemi etkilenen eklemleri hedef alır, bu da ağrı ve şişliğe yol açar. Eklemin dış örtüsü (sinovyum) etkilenen ilk yerdir.

Bu durum daha sonra eklem geneline yayılarak daha fazla şişliğe ve eklem şeklinde bir değişikliğe yol açabilir. Bu, kemiğin ve kıkırdağın parçalanmasına neden olabilir.

Romatoid artritli kişilerde vücutlarındaki diğer doku ve organlarda da sorunlar gelişebilir.

Diğer Artrit Türleri ve İlgili Durumlar

• Ankilozan spondilit: Esas olarak omurganın kemiklerini, kaslarını ve bağlarını etkileyen, sertliğe ve eklemlerin kaynaşmasına yol açan uzun süreli iltihaplı bir durumdur. Diğer sorunlar arasında tendonların, gözlerin ve büyük eklemlerin şişmesi yer alabilir.
• Servikal spondiloz: Dejeneratif osteoartrit olarak da bilinir, boyundaki eklemleri ve kemikleri etkileyerek ağrı ve sertliğe yol açabilir.
• Fibromiyalji: Vücudun kaslarında, bağlarında ve tendonlarında ağrıya neden olur.
• Lupus: Birçok farklı organı ve vücut dokusunu etkileyebilen otoimmün bir durumdur.
• Gut: Vücutta çok fazla ürik asit bulunmasından kaynaklanan bir artrit türüdür. Bu, eklemlerde (genellikle başparmağı etkiler) birikebilir, ancak herhangi bir eklemde de gelişebilir. Yoğun ağrı, kızarıklık ve şişmeye neden olur.
• Psoriatik artrit (Sedef romatizması): Sedef hastalığı (psoriasis) olan kişileri etkileyebilen iltihaplı bir eklem rahatsızlığıdır.
• Enteropatik artrit: İnflamatuar bağırsak hastalığı (İBH) ile ilişkili kronik inflamatuar artritin bir şeklidir; iki ana türü ülseratif kolit ve Crohn hastalığıdır. İltihaplanmadan en sık etkilenen bölgeler alt uzuv eklemleri ve omurgadır.
• Reaktif artrit: Eklem ağrısı ve şişmesi, gözlerde ağrı ve aşırı yorgunluğa neden olabilir. Genellikle bağırsak veya boğaz enfeksiyonundan kısa bir süre sonra gelişir.
• İkincil (Sekonder) artrit: Bir eklem yaralanmasından sonra gelişebilen ve bazen yıllar sonra ortaya çıkan bir artrit türüdür.
• Polimiyalji romatika: Neredeyse her zaman 50 yaş üstü kişileri etkileyen, bağışıklık sisteminin genellikle omuzlar ve bacakların üst kısımlarında kas ağrısına ve sertliğine neden olduğu bir durumdur. Aynı zamanda eklem iltihabına da neden olabilir.

📋 Artrit Belirtileri

Çok sayıda farklı artrit türü vardır. Yaşadığınız belirtiler sahip olduğunuz türe göre değişiklik gösterecektir.

Bu nedenle, aşağıdaki durumlara sahipseniz doğru bir tanı almanız önemlidir:

• Eklem ağrısı, hassasiyet ve sertlik
• Eklemlerde ve çevresinde iltihaplanma (inflamasyon)
• Eklemlerde hareket kısıtlılığı
• Etkilenen eklem üzerinde sıcak, kırmızı cilt
• Güçsüzlük ve kas kaybı (kas erimesi)

👶 Çocuklarda Artrit

Artrit genellikle yaşlı insanlarla ilişkilendirilse de çocukları da etkileyebilir.

Çocukluk çağı artritlerinin çoğu jüvenil idiyopatik artrit (JİA) olarak bilinir. JİA, 1 veya daha fazla eklemde en az 6 hafta boyunca ağrıya ve iltihaplanmaya neden olur.

JİA’nın kesin nedeni bilinmemekle birlikte, belirtiler genellikle çocuk büyüdükçe iyileşir, bu da normal bir yaşam sürebilecekleri anlamına gelir.

Oligoartiküler JİA (Oligoartrit)

Oligoartiküler JİA, en yaygın JİA türüdür. Vücuttaki 4’e kadar eklemi etkiler, en sık dizleri, ayak bileklerini ve el bileklerini tutar.

Oligoartiküler JİA genellikle uzun süreli eklem hasarına yol açmadan geçer. Ancak bu duruma sahip çocukların göz problemleri geliştirme riski vardır, bu nedenle oftalmolog (göz uzmanı) tarafından düzenli göz muayeneleri önerilir.

Poliartiküler JİA (Poliartrit)

Poliartiküler JİA veya poliartrit, en yaygın ikinci JİA türüdür ve 5 veya daha fazla eklemi etkiler.

Her yaştaki çocuğu etkileyebilir ve aniden ortaya çıkabilir veya yavaş yavaş gelişebilir.

Poliartiküler JİA’nın belirtileri, yetişkin romatoid artrit belirtilerine benzer.

Bu duruma sahip bir çocuk kendini iyi hissetmeyebilir ve ara sıra 38°C veya üzerinde yüksek ateşi olabilir.

Sistemik Başlangıçlı JİA

Sistemik başlangıçlı JİA; ateş, döküntü, enerji eksikliği ve büyümüş lenf bezleri gibi belirtilerle başlar. Daha sonra eklemler şişebilir ve iltihaplanabilir.

Poliartiküler JİA gibi, sistemik başlangıçlı JİA da her yaştaki çocukları etkileyebilir.

Entezit İlişkili Artrit

Entezit ilişkili artrit, genellikle bacak ve omurga eklemlerini etkileyen, tendonların kemiğe yapıştığı yerde iltihaplanmaya neden olan bir jüvenil artrit türüdür.

Gençlik yıllarında boyunda ve belde sertliğe neden olabilir. Ayrıca akut üveit adı verilen ağrılı bir göz rahatsızlığıyla da bağlantılıdır.

💊 Artrit Tedavisi

Artritin kesin bir tedavisi (kürü) yoktur, ancak yavaşlatmaya yardımcı olabilecek birçok tedavi mevcuttur.

Osteoartrit tedavileri yaşam tarzı değişikliklerini, ilaçları ve ameliyatı içerir.

Romatoid artrit tedavisi, durumun ilerlemesini yavaşlatmayı ve eklem iltihabını en aza indirmeyi amaçlar. Bu, eklem hasarını önlemeye yardımcı olur. Tedaviler arasında ilaç, fizyoterapi ve ameliyat bulunur.

❤️ Artrit ile Yaşamak

Artrit ile yaşamak kolay değildir ve basit, günlük işleri yapmak genellikle ağrılı ve zor olabilir.

Ancak, sağlıklı bir yaşam tarzı sürdürmek için yapabileceğiniz birçok şey vardır. Ayrıca çeşitli hizmetler ve sosyal destekler de mevcuttur.

💼 İş Hayatı

Artritli birçok kişi, daha iyi finansal güvenlik ve daha yüksek özsaygı dahil olmak üzere birçok nedenle çalışmaya devam etmek ister.

Geliştirilmiş tedavi yaklaşımları, artrit tanısı konan birçok kişinin işe dönebilmesini sağlamaya yardımcı olmuştur. Bu durum özellikle artrit erken bir aşamada teşhis ve tedavi edilirse geçerlidir.

İşi zorlayıcı bulabilirsiniz, ancak işvereniniz ihtiyacınız olan eğitim ve destek konusunda size yardımcı olmalıdır. Artritiniz çalışamayacak kadar şiddetliyse, ilgili sosyal güvenlik kurumları gibi kurumlardan destek almanız mümkün olabilir.

🍏 Sağlıklı Beslenme

Artritiniz varsa sağlıklı, dengeli bir diyet uygulamanız çok önemlidir. Sağlıklı beslenmek size ihtiyacınız olan tüm besinleri sağlayacak ve sağlıklı kilonuzu korumanıza yardımcı olacaktır.

Diyetiniz 5 ana besin grubundan çeşitli yiyecekleri içermelidir. Bunlar:

• Meyve ve sebzeler
• Nişastalı yiyecekler – ekmek, pirinç, patates ve makarna gibi
• Et, balık, yumurta ve baklagiller
• Süt ve süt ürünleri
• Yağ ve şeker içeren yiyecekler

Fazla kilonuz varsa, kilo vermek artritle başa çıkmanıza gerçekten yardımcı olabilir. Çok fazla kilo kalça, diz, ayak bileği ve ayaklardaki eklemlere aşırı baskı uygulayarak ağrının artmasına ve hareket sorunlarına yol açar.

🏃‍♀️ Egzersiz

Artritiniz ağrılıysa, egzersiz yapmak istemeyebilirsiniz. Ancak aktif olmak, ağrıyı azaltmaya ve önlemeye yardımcı olabilir. Düzenli egzersiz ayrıca:

• Hareket açıklığınızı ve eklem hareketliliğinizi artırabilir
• Kas gücünüzü artırabilir
• Sertliği azaltabilir
• Enerjinizi yükseltebilir

Durumunuza uygun türde ve seviyede egzersiz yaptığınız sürece artritiniz daha da kötüleşmez. Sağlıklı, dengeli bir diyetle birleştirilen düzenli egzersiz, kilo vermenize ve eklemlerinize daha az yük bindirmenize yardımcı olacaktır. Doktorunuz sizin için doğru olan egzersiz türünü ve seviyesini önerebilir.

💪 Eklem Koruma

Artritiniz varsa, daha fazla hasarı önlemek için eklemlerinize iyi bakmanız önemlidir. Örneğin, hareket etme ve kaldırma gibi günlük işleri yaparken eklemleriniz üzerindeki stresi azaltmaya çalışın.

Eklemlerinizi korumaya yardımcı olmak için (özellikle artritiniz varsa):

• Daha büyük, daha güçlü eklemleri kaldıraç olarak kullanın – örneğin, ağır bir kapıyı açma basıncını eliniz yerine omzunuza verin.
• Bir nesnenin ağırlığını yaymak için birkaç eklemi kullanın – örneğin, alışverişinizi taşımak için iki elinizi kullanın veya bir sırt çantası kullanarak ağırlığı eşit olarak dağıtın.
• Çok sıkı kavramayın – olabildiğince gevşek tutun veya tutuşunuzu genişletmek için yastıklı bir tutamak kullanın.

Ayrıca uzun süre aynı pozisyonda oturmaktan kaçınmak ve hareket edebilmek için düzenli molalar vermek de önemlidir.

🏡 Evde Yaşam

Artritiniz varsa, evdeki işleri yapmak zorlayıcı olabilir. Ancak, evinizde bazı pratik değişiklikler yapmak ve çalışma şeklinizi değiştirmek işleri kolaylaştırabilir.

Yardımcı olabilecek pratik ipuçları şunlardır:

• Eşyaları kolayca ulaşılabilecek bir yerde tutmak.
• Merdivenlerden inip çıkmanıza yardımcı olması için bir tırabzan kullanmak.
• Bir şeyleri almak veya temizlik yapmak için uzun saplı aletler kullanmak.
• Musluklara, çevirmeyi kolaylaştırmak için kaldıraçlı kollar takmak.
• Yemek hazırlarken elektrikli konserve açacağı gibi elektrikli mutfak aletleri kullanmak.

Occupational Therapy (Ergoterapi)

Evinizde hareket etme ve yemek pişirme, temizlik gibi günlük işleri yapma becerinizi etkileyen şiddetli artritiniz varsa bir ergoterapist (uğraşı terapisti) yardımcı olabilir.

Bağımsız yaşamanıza yardımcı olacak ekipmanlar hakkında tavsiyelerde bulunabilirler. Durumunuzun tam doğasına bağlı olarak, doktorunuz sizi bir ergoterapiste yönlendirebilir.

🚗 Artrit ve Araba Kullanma

Artritiniz varsa ve araç kullanmak için özel kontroller (tertibatlar) kullanıyorsanız, bu durumu ilgili sürücü belgesi yetkililerine (Trafik Tescil Müdürlükleri) bildirmeniz ve ehliyetinize işletmeniz gerekebilir.

🧒 Artritli Çocuklar

Çocuğunuzun sağlıklı beslendiğinden ve düzenli egzersiz yaptığından emin olun. Sağlıklı bir kiloyu korumaları gerekir, çünkü fazla kilolu olmak eklemlerine yük bindirebilir ve artrit belirtilerini kötüleştirebilir.

Artrit olması çocuğunuzun normal bir okul hayatı sürmesine engel olmamalıdır, ancak ihtiyaç duyulması halinde ekstra destek sağlayabilmeleri için okulu çocuğunuzun sağlığı hakkında bilgilendirin.

^{Kaynak: Arthritis – Living with arthritis – NHS}

...

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.