Diyabetin Belirtileri ve Nedenleri

Bu Bölümde Neler Bulacaksınız? Diyabetin belirtileri nelerdir? Tip 1, Tip 2 ve gebelik diyabetine ne sebep olur? Diyabetin diğer nadir nedenleri nelerdir? Bu konudaki klinik araştırmalar bize neler söylüyor? Tüm bu soruların cevaplarını aşağıda detaylarıyla bulabilirsiniz.

Diyabetin Belirtileri Nelerdir?

Diyabetin en yaygın belirtileri, vücudun kan şekeri dengesizliğine verdiği tepkilerdir. Tipik belirtiler şunları içerir:

• Sık idrara çıkma (özellikle geceleri).
• Kendini çok susamış hissetme.
• Yemek yemiş olsanız bile kendini çok aç hissetme.
• Bulanık görme sorunları.
• Aşırı yorgunluk ve halsizlik.
• İyileşmeyen veya çok yavaş iyileşen yaralar.
• İdrar yolu enfeksiyonları, cilt enfeksiyonları veya mantar enfeksiyonları gibi sık tekrarlayan enfeksiyonlar.

Farklı diyabet türleri vardır ve herhangi bir türe sahip olan kişiler bu belirtileri yaşayabilir. Ancak bazı belirtilerin ortaya çıkış hızı ve şiddeti, sahip olduğunuz diyabet türüne göre değişir. Yaşadığınız herhangi bir belirti hakkında mutlaka birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcınızla (aile hekimi veya uzman doktor) görüşmeli ve diyabet testi yaptırmanız gerekip gerekmediğini sormalısınız.

Tip 1 Diyabet Belirtileri

Yukarıda listelenen yaygın diyabet belirtilerine ek olarak, Tip 1 diyabetli kişilerde açıklanamayan kilo kaybı da görülebilir. Çoğu insan, diyabet belirtileri belirginleşene kadar Tip 1 diyabet hastası olduğunu bilmez.

Tip 1 diyabetin belirtileri genellikle çok hızlı gelişir; bu süreç birkaç gün veya birkaç hafta sürebilir. Tip 1 diyabet genellikle çocuklarda ve genç yetişkinlerde teşhis edilse de her yaşta başlayabilir. Tip 1 diyabetli çocuklarda belirtiler kısa sürede ortaya çıkar ve şunları içerir:

• Daha sık idrara çıkma ihtiyacı.
• Daha fazla yemek yemesine rağmen kilo kaybetme.
• Aşırı susuzluk hissi.

Bu belirtiler Tip 1 diyabetli yetişkinlerde daha az yaygındır. Bazı yetişkinlerde Tip 1 diyabet belirtileri yavaş gelişebilir ve bu durum Tip 2 diyabetle karıştırılabilir. Diyabet geliştiren bazı yetişkinlerin hangi tip diyabete sahip olduklarını anlamak için özel testlere ihtiyaçları olabilir. Hangi tip diyabete sahip olabileceğiniz konusunda sağlık uzmanınızla konuşun; bu, nedenleri ve tedavi yöntemlerini daha iyi anlamanıza yardımcı olacaktır.

Bazen insanlar, Diyabetik Ketoasidoz (DKA) adı verilen ciddi bir durumun belirtilerini yaşadıklarında Tip 1 diyabet olduklarını öğrenirler. DKA belirtileri şunları içerebilir:

• Kendini çok yorgun hissetme.
• Nefes almada güçlük çekme.
• Nefesin meyvemsi bir koku yayması.
• Sıvı kaybına (dehidrasyon) bağlı bayılma.
• Karın ağrısı, mide bulantısı veya kusma.

Eğer Tip 1 diyabetiniz varsa, vücudunuz kan glikozunu (kan şekerini) enerji için kullanacak yeterli insüline sahip değildir. Vücut bunun yerine enerji kaynağı olarak yağ yakmaya başlar. Bu süreç, keton adı verilen maddeler üretir. Ketonların yüksek seviyelere ulaşması, acil tıbbi müdahale gerektiren DKA durumuna yol açabilir. DKA genellikle Tip 1 diyabetlileri etkilese de, vücudu yeterince insülin üretmeyen Tip 2 diyabetli kişilerde de görülebilir.

Tip 2 Diyabet Belirtileri

Tip 2 diyabetin belirtileri yıllar içinde yavaş yavaş gelişebilir. Tip 2 diyabetli birçok insanın hiçbir belirtisi yoktur veya belirtiler o kadar hafiftir ki fark edilmeyebilir. Yukarıdaki yaygın belirtilere ek olarak, kişiler genellikle diyabetin neden olduğu diğer sağlık sorunları ortaya çıktığında hastalığı fark ederler. Bu sorunlar şunlardır:

• El veya ayaklarda ağrı, uyuşma veya karıncalanma.
• Cinsel fonksiyon bozuklukları.
• Göğüs ağrısı.
• Görme kaybı.

Gebelik Diyabeti (Gestasyonel Diyabet) Belirtileri

Gebelik diyabeti, hamilelik sırasında gelişebilen bir diyabet türüdür. Bu diyabet türüne sahip çoğu insanda hiçbir belirti görülmez. Eğer belirti varsa, bunlar genellikle normalden daha fazla susamak veya daha sık idrara çıkmak gibi hafif şikayetlerdir.

Gebelik diyabeti öyküsü olan kişilerin, ilerleyen yaşamlarında Tip 2 diyabet geliştirme riski daha yüksektir. Eğer geçmişinizde gebelik diyabeti varsa, sağlık uzmanınız Tip 2 diyabet için düzenli testler yaptırmanızı önerebilir.

Tip 1 Diyabetin Nedenleri Nelerdir?

Tip 1 diyabet, vücudun bağışıklık sistemi pankreasta insülin üreten hücrelere saldırıp onları yok ettiğinde gelişir. Bu hücrelere “beta hücreleri” denir. Genetik faktörler ve çevresel etkenler (insanların yaşadığı, çalıştığı veya bulunduğu ortamlar), bağışıklık sisteminin beta hücrelerini yok etmesini tetikleyebilir.

İnsülin, kan şekerinin enerji olarak kullanılmak üzere vücut hücrelerine girmesini sağlayan bir hormondur. Vücudunuzda yeterli insülin olmadığında, kanınızdaki glikoz hücrelere giremez. Sonuç olarak hücreleriniz enerjisiz kalır, kan şekeri seviyeniz yükselir ve diyabet gelişir.

Bilim insanları, “Gençlerde Diyabetin Çevresel Belirleyicileri (TEDDY)” gibi çalışmalarla Tip 1 diyabetin nedenleri hakkında daha fazla bilgi edinmeye çalışmaktadır. Ayrıca, Tip 1 Diyabet TrialNet gibi gruplar, risk altındaki kişilerde hastalığın gelişimini önleyebilecek veya yavaşlatabilecek tedaviler bulmak için çalışmaktadır.

Tip 2 Diyabetin Nedenleri Nelerdir?

Diyabetin en yaygın şekli olan Tip 2 diyabet, pankreasınızın yeterli insülin üretmemesi ve vücudunuzun insülini kullanmakta zorlanması durumunda gelişir; buna insülin direnci denir. İnsülin direnci, kas, yağ ve karaciğer hücrelerinin insüline iyi yanıt vermemesidir. Kan şekeri seviyelerini dengelemek için yeterli insülin olmadığında şeker yükselmeye başlar.

Kan şekeri seviyeleri normalden yüksek olduğunda ancak Tip 2 diyabet teşhisi konulacak kadar yüksek olmadığında, buna prediyabet (gizli şeker) denir. Sağlık uzmanları kan şekeri seviyenizin çok yüksek olduğunu tespit ettiğinde Tip 2 diyabet teşhisi konur.

Araştırmacılar, Tip 2 diyabette insülin üretimi ve direnciyle ilgili sorunların tam nedenini henüz tam olarak çözememişlerdir. Ancak, aşağıdaki durumlarda kişilerin Tip 2 diyabet geliştirme olasılığı daha yüksektir:

• Fazla kilolu veya obez olmak ya da geniş bir bel çevresine sahip olmak.
• 35 yaş ve üzerinde olmak. (Çocuklar ve gençler de Tip 2 diyabet geliştirebilir, ancak risk yaşla birlikte artar).
• Ailede Tip 2 diyabet öyküsü bulunması.
• Fiziksel olarak aktif olmamak (uzun süre oturmayı gerektiren bir iş veya hareket güçlüğü nedeniyle).
• Sigara kullanmak (tütün ürünleri ve e-sigaralar dahil) veya pasif içiciliğe maruz kalmak.
• Prediyabet hastası olmak.
• Gebelik diyabeti geçmişine sahip olmak veya 4 kilonun üzerinde bir bebek doğurmuş olmak.

Yaşınız, aile geçmişiniz veya ırkınız gibi bazı risk faktörlerini değiştiremezsiniz. Ancak, sağlıklı bir kiloyu koruyarak, fiziksel olarak aktif kalarak ve sigarayı bırakarak bazı risk faktörlerini değiştirebilir ve Tip 2 diyabeti önleyebilir veya geciktirebilirsiniz.

Gebelik Diyabetinin Nedenleri Nelerdir?

Gebelik diyabeti, vücudunuz hamilelik sırasında ihtiyaç duyduğunuz ekstra insülini üretemediğinde ortaya çıkar. Bilim insanları, vücutta üretilen hormonların bu diyabet türünün oluşumunda rol oynayabileceğine inanmaktadır.

Hamilelik sırasındaki hormonal değişiklikler, kan şekerinin vücut hücrelerine girmesini zorlaştırabilir. Bu durum insülin direncine neden olur. Çoğu hamilelikte pankreas bu değişikliklerin üstesinden gelecek kadar insülin üretebilir. Ancak pankreas yeterli insülin üretemezse, gebelik diyabeti gelişir.

Aşağıdaki risk faktörlerine sahipseniz gebelik diyabeti geliştirme olasılığınız daha yüksektir:

• Fazla kilolu veya obez olmak.
• Hamilelik sırasında çok fazla kilo almak.
• Ailede gebelik diyabeti, Tip 2 diyabet veya her ikisinin de öyküsünün bulunması.

Diyabetin Diğer Nedenleri Nelerdir?

Diyabetin diğer nedenleri şunları içerebilir:

• Genlerinizdeki değişikliklerden (gen varyantları) kaynaklanan hastalıklar.
• Endokrin (hormonal) hastalıklar.
• Pankreasın hasar görmesi veya alınması.
• Belirli ilaçların kullanımı.

Genlerinizdeki Değişikliklerden Kaynaklanan Hastalıklar

Gen varyantları, belirli genlerdeki değişikliklerdir. Bazı gen varyantları pankreası etkileyebilen hastalıklara neden olabilir ve diyabete yol açabilir.

Monojenik Diyabet: Tek bir gende meydana gelen bir varyant veya değişiklikten kaynaklanan nadir diyabet türleri grubudur. Ebeveynler bu gen varyantlarını çocuklarına geçirebilir. Bazı durumlarda, kişi ailesinde bu varyanta sahip ilk kişi olabilir. Monojenik diyabetin çoğu formu, pankreasınızın üretebileceği insülin miktarını azaltır.

Kistik Fibrozis: Pankreasta şişmeye ve yara dokusu oluşumuna (skarlaşmaya) yol açan genetik bir hastalıktır. Bu yara dokusu, pankreasın yeterli insülin üretmesini engelleyebilir.

Hemokromatozis: Vücudunuzun ve organlarınızın zararlı seviyelerde demir biriktirmesine neden olan genetik bir durumdur. Hastalık tedavi edilmezse, yüksek demir seviyeleri pankreasınıza ve diğer organlarınıza zarar verebilir.

Endokrin Hastalıklar

Bazı endokrin hastalıklar, vücudun belirli hormonları çok fazla üretmesine neden olur. Bu hormonların yüksek seviyeleri insülin direncine veya diyabete yol açabilir. İnsülin direncine veya diyabete neden olabilecek endokrin hastalıklar şunlardır:

• Cushing Sendromu: Vücudun çok fazla kortizol (genellikle “stres hormonu” olarak adlandırılır) üretmesine neden olabilir.
• Akromegali: Vücudun çok fazla büyüme hormonu üretmesine neden olabilir.
• Hipertiroidizm: Vücudun çok fazla tiroid hormonu üretmesine neden olabilir.

Pankreasın Hasar Görmesi veya Alınması

Pankreas, yaralanma veya pankreatit (pankreas iltihabı) gibi hastalıklar nedeniyle hasar görebilir. Diyabet, diyabet risk faktörü olmayan yaşlı insanlarda pankreas kanserinin ilk işareti olabilir. Hasar görmüş bir pankreas daha az insülin üretebilir ve diyabete yol açabilir. Bazı durumlarda pankreasın alınması gerekebilir. Pankreas olmadan vücudunuz insülin üretemez. Bu durumda diyabet gelişir ve insülin almak zorunda kalırsınız.

Belirli İlaçların Kullanımı

Bazı ilaçlar pankreasa zarar verebilir veya insülinin vücuttaki çalışma şeklini etkileyebilir. Bu ilaçlardan bazıları şunlardır:

• Belirli zihinsel sağlık sorunlarını tedavi etmek için kullanılan antipsikotikler.
• Epilepsiyi tedavi etmek için kullanılan nöbet önleyici ilaçlar.
• Yüksek tansiyonu tedavi etmek için kullanılan beta blokerler ve diüretikler.
• Belirli iltihaplı hastalıkları tedavi etmek için kullanılan glukokortikoidler (steroidler).
• Organ nakli sonrası kullanılan immünosupresanlar (bağışıklık baskılayıcılar).
• Bazen yüksek kan kolesterolünü tedavi etmek için kullanılan bir B vitamini türü olan Niasin.

LDL (“kötü”) kolesterol seviyelerini düşürmek için kullanılan ilaçlar olan statinler, diyabet geliştirme şansınızı hafifçe artırabilir. Ancak statinler sizi kalp hastalığı ve felçten korumaya yardımcı olur. Bu nedenle, statin almanın güçlü faydaları, diyabet geliştirme konusundaki küçük riskten daha ağır basmaktadır.

Bu durumlar için ilaç kullanıyorsanız, ilaçlarınızın diyabet riskinizi etkileyip etkilemeyeceğini birinci basamak sağlık uzmanınıza sorabilirsiniz.

Diyabetin Belirtileri ve Nedenleri İçin Klinik Araştırmalar

NIDDK (Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü), diyabet dahil birçok hastalık ve durumla ilgili klinik araştırmalar yürütmekte ve desteklemektedir. Bu araştırmalar, hastalıkları önlemenin, tespit etmenin veya tedavi etmenin ve yaşam kalitesini iyileştirmenin yeni yollarını bulmayı amaçlar.

Hangi Klinik Araştırmalar Diyabetin Belirtilerini ve Nedenlerini İnceliyor?

Klinik araştırmalar ve diğer tıbbi çalışma türleri, tıbbi araştırmaların bir parçasıdır ve sizin gibi insanları içerir. Bir klinik çalışmaya gönüllü olarak katıldığınızda, doktorların ve araştırmacıların hastalık hakkında daha fazla bilgi edinmesine ve gelecekte insanlar için sağlık hizmetlerini iyileştirmesine yardımcı olursunuz.

Araştırmacılar, diyabetin belirtileri ve nedenlerinin birçok yönünü incelemektedir, örneğin:

• Nadir ve yaygın olmayan diyabet türleri için testler ve tedaviler.
• Pankreatit geçirdikten sonra diyabet geliştiren kişilerin vücut değişiklikleri.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Kaynaklar

• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – Symptoms & Causes of Diabetes. Orijinal URL: https://www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/symptoms-causes
• Type 1 Diabetes TrialNet: https://www.trialnet.org/
• The Environmental Determinants of Diabetes in the Young (TEDDY): https://teddy.epi.usf.edu/
• ClinicalTrials.gov: https://clinicaltrials.gov/

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.