Dişte Lezyon: Belirtiler, Nedenler ve Tedavi

Dişte lezyon, dişin sert dokularında (mine, dentin, kök yüzeyi) veya dişin çevresindeki dokularda görülen yapısal bozulmaların genel adıdır. Bazı lezyonlar yalnızca yüzeyde küçük bir renk değişikliğiyle başlar; bazıları ise dişin iç dokusuna kadar ilerleyerek enfeksiyon riskini artırır. Bu yüzden küçük görünen bir bulgu bile erken değerlendirmeyle büyük sorunların önüne geçebilir.

Bu yazıda dişte lezyon kavramını netleştirip diş lezyonu belirtileri, en sık nedenler, tanı yöntemleri ve tedavi seçeneklerini adım adım anlatacağım. Ayrıca hangi durumların acil olduğunu, iyileşme sürecinde neler beklenebileceğini ve lezyonların tekrarını azaltmak için günlük hayatta uygulanabilecek somut alışkanlıkları bulacaksınız.

Dişte Lezyon Ne Demektir?

Lezyon kelimesi tıpta ‘normal dokudan farklılaşma’ anlamına gelir. Ağız içinde lezyon dendiğinde bazen dişin kendisi, bazen de diş eti ve yanak içi gibi yumuşak dokular kastedilir. Bu nedenle ‘dişte lezyon’ ifadesi tek bir hastalığı değil, farklı nedenlerle ortaya çıkan bulgu ve hasar gruplarını tanımlar.

Diş hekimliğinde lezyon en sık şu alanlarda kullanılır: diş çürüğüne bağlı doku kaybı, çürük dışı sert doku kayıpları (aşınmalar) ve kök ucu bölgesinde görülen iltihabi değişiklikler. Özellikle röntgende kök ucunda izlenen koyu alanlar, günlük dilde ‘kök ucunda lezyon’ diye anılabilir. Doğru tedavi için önce lezyonun türünü ve kaynağını netleştirmek gerekir.

Diş Lezyonu Türleri

Dişte lezyonların türünü doğru belirlemek, hem tedavi planını hem de iyileşme beklentisini doğrudan değiştirir. Aşağıdaki sınıflama, günlük pratikte en sık karşılaşılan lezyonları anlaşılır şekilde özetler.

Dişte lezyonların pratik bir özeti

Lezyon türü	Yaygın neden	Tipik belirti/bulgu	İlk yaklaşım
Çürük (kavitasyon)	Şekerli atıştırma + plak birikimi	Başlangıçta belirti yok; ilerleyince hassasiyet/ağrı	Muayene + gerekirse dolgu veya kanal tedavisi
Erozyon	Asidik içecekler, reflü	Yüzey matlaşması, kenarlarda incelme, hassasiyet	Asit maruziyetini azaltma, koruyucu plan
Abrazyon	Sert fırçalama, yanlış teknik	Diş eti çizgisinde oyuk, soğukta sızı	Tekniği düzeltme, gerekirse restorasyon
Attrisyon	Diş sıkma/gıcırdatma	Çiğneme yüzeyinde düzleşme, çatlaklar	Sıkma nedenini yönetme, yüzeyi koruma
Kök ucu (periapikal) lezyon	Kanal içi enfeksiyon	Isırınca ağrı, şişlik; röntgende değişiklik	Kanal tedavisi/yenileme, seçili olguda cerrahi
Diş eti kaynaklı sorunlar	Diş taşı ve iltihap	Kanama, şişlik, ağız kokusu	Diş eti değerlendirmesi ve bakım planı

Çürüğe bağlı lezyonlar

Çürük, diş sert dokularının mikrobiyal bir süreçle yıkıma uğramasıdır. Çürük ilk aşamada mine üzerinde tebeşirimsi beyaz bir alan gibi başlayabilir ve çoğu kişide belirti vermez. Ağrı genellikle süreç derinleşip dentin etkilenmeye başladığında ortaya çıkar. [1]

Çürüğün diş aralarında ilerlediği durumlarda kişi uzun süre hiçbir şey fark etmeyebilir. Bu tip ‘gizli’ ilerleyen lezyonlar, muayenede yapılan ayrıntılı değerlendirme ve uygun görüntüleme ile yakalanır. [2]

Çürük dışı sert doku lezyonları

Çürük dışı sert doku kayıpları çoğunlukla diş boynu bölgesinde görülür ve ‘çürük yok ama oyuk var’ şikayetiyle fark edilir. Bu lezyonlar; kimyasal (erozyon), mekanik (abrazyon) ve kuvvetle ilişkili (abfraksiyon) etkilerin birleşimiyle oluşabilir. Literatür, bu tabloyu ‘çok faktörlü’ bir problem olarak ele alır. [8]

Bu tür lezyonlarda yalnızca boşluğu kapatmak çoğu zaman yeterli değildir. Asit maruziyeti, fırçalama alışkanlığı ve dişe binen kuvvetler birlikte değerlendirildiğinde daha kalıcı bir plan yapılabilir. [9]

Kök ucu (periapikal) lezyonlar

Kök ucunda görülen lezyonlar genellikle dişin kanal sistemiyle ilişkilidir. Kanal içindeki enfeksiyon kök ucuna ilerlediğinde, çevre kemikte iltihabi bir yanıt gelişebilir ve bu değişiklik röntgende belirginleşebilir. Bazı kişilerde belirti hafifken, bazı kişilerde ısırınca ağrı ve şişlik öne çıkar. [20]

Diş eti ve çevre dokuyla ilişkili lezyonlar

Diş eti kanaması, şişlik ve kötü ağız kokusu gibi bulgular; diş eti iltihabını düşündürür. Diş eti hastalıklarında plak ve diş taşı birikimi sık tetikleyicidir. Diş eti sorunları tek başına görülebileceği gibi, derin çürük veya apseye eşlik ederek şikayetleri artırabilir. [14]

Lezyonun Yerine Göre Ne Anlama Gelebilir?

Dişte lezyonun hangi bölgede görüldüğü, altta yatan nedeni anlamada güçlü bir ipucudur. Aynı büyüklükteki iki lezyon, farklı bir bölgede olduğunda çok farklı bir tedavi gerektirebilir. Bu yüzden lezyonun ‘yerini’ doğru tarif etmek önemlidir.

Diş arası lezyonlar (komşu dişlerin temas ettiği alanlar), çoğu zaman çürükle ilişkilidir. Çünkü bu bölgeler fırçayla mekanik olarak daha zor temizlenir ve plak birikimi kolaylaşır. Diş boynu hizasındaki lezyonlar ise sık fırçalama hataları, diş eti çekilmesi ve asit etkileriyle daha yakından ilişkilendirilebilir. [8]

Çiğneme yüzeyinde görülen çatlaklar ve düzleşmeler, diş sıkma veya gıcırdatma alışkanlığını düşündürebilir. Kök ucu bölgesinde röntgende görülen değişiklikler ise çoğu zaman kanal içi enfeksiyonla bağlantılıdır ve tedavinin başarısını değerlendirmek için takip gerektirebilir. [20]

Dişte Lezyon Neden Oluşur?

Dişte lezyonların en bilinen nedeni diş çürüğüdür. Çürük süreci, ağızdaki bakterilerin şekerleri kullanmasıyla asit üretmesi ve bu asidin mineyi zayıflatmasıyla başlar. Erken çürük döneminde çoğu kişide belirti olmaz; bu yüzden ‘ağrım yok’ demek güvenli bir gösterge değildir. [1]

Çürük riskini artıran unsurlar arasında yetersiz ağız hijyeni, daha önce çürük öyküsü ve sık atıştırma öne çıkar. Tükürük, diş yüzeyini tamponlayan doğal bir savunma mekanizmasıdır; tükürük akışının azalması (ağız kuruluğu) çürük riskini yükseltebilir. Yaşla birlikte veya bazı ilaçların etkisiyle ağız kuruluğu daha sık görülebilir. [16]

Çürük dışı lezyonlarda asidik içecekler ve mide asidinin ağıza geldiği durumlar mineyi kimyasal olarak yumuşatabilir. Aynı dönemde sert fırçalama veya diş sıkma gibi mekanik yükler de eklendiğinde lezyon daha hızlı derinleşebilir. [9]

Travma da önemli bir nedendir. Dişe gelen darbe, kırık ve çatlaklara yol açarak bakterilerin iç kısımlara ilerlemesini kolaylaştırabilir. Bu tür sorunlar bazen yalnızca ısırma sırasında hissedilen keskin bir ağrı ile kendini belli eder.

Diş Lezyonu Belirtileri Nelerdir?

Diş lezyonu belirtileri, lezyonun bulunduğu bölgeye ve derinliğine göre değişir. Yüzeysel lezyonlarda yalnızca küçük bir renk değişikliği olabilir. Lezyon dentine ilerledikçe hassasiyet ve ağrı daha belirgin hale gelir. [1]

En sık karşılaşılan belirtiler:

• Soğuk, sıcak veya tatlıyla sızlama ve hassasiyet.
• Kendi kendine başlayan veya ısırınca artan diş ağrısı.
• Diş yüzeyinde çukurlaşma, pütürlü alan ya da gözle fark edilen delik.
• Diş etinde şişlik, kanama veya dokununca hassasiyet.
• Ağız kokusu ya da ağızda kötü tat.
• Diş renginde koyulaşma, gri-beyaz lekelenme veya parlaklığın azalması.
• Baş bölgesine, çeneye ya da kulağa yayılan ağrı.

Erken dönemde belirti vermeyen çürükler sık görüldüğü için, düzenli muayene ve uygun değerlendirme özellikle önemlidir. [2]

Diş eti kanaması ve şişlik gibi bulgular, diş eti hastalığının eşlik edebileceğini düşündürür. [14]

Aşağıdaki bulgular gecikmeden değerlendirme gerektirir:

• Yüz veya çenede belirgin şişlik.
• Ateş, halsizlik veya genel durum bozulması.
• Ağzı açmada zorlanma, yutma güçlüğü veya nefes almada zorlanma.
• Şiddetli ve zonklayıcı ağrı.

Bu tür belirtiler, diş apsesi gibi bir enfeksiyonun geliştiğine işaret edebilir. [13]

Evde Fark Etmeye Yardımcı 10 Soru

Dişte lezyon şüphesinde tanıyı evde koymak mümkün değildir; yine de aşağıdaki sorular sorunun ciddiyetini anlamanıza yardımcı olur. Bu soruların birkaçına ‘evet’ diyorsanız muayeneyi geciktirmemek mantıklıdır.

1. Soğuk su içince aniden sızlayan bir dişim var mı?
2. Tatlı yediğimde o bölgede batma oluyor mu?
3. Ağrı gece uykudan uyandırıyor mu?
4. Isırınca keskin bir acı hissediyor muyum?
5. Diş etimde şişlik veya ara ara kanama var mı?
6. Ağız kokusu veya kötü tat birkaç haftadır sürüyor mu?
7. Dişte kırık, çatlak veya parça kopması oldu mu?
8. O bölgede renk koyulaşması veya çukurlaşma görüyor muyum?
9. Yüzümde/çenemde dışarıdan fark edilen şişlik var mı?
10. Ateşim yükseldi mi veya kendimi belirgin hasta hissediyor muyum?

Dişte Lezyon Nasıl Teşhis Edilir?

Diş hekimi önce ağız içini gözle değerlendirir; diş yüzeyindeki renk değişiklikleri, mine kaybı ve çürük boşlukları incelenir. Ardından diş eti cepleri ölçülerek diş eti kaynaklı sorunlar değerlendirilir. Şüpheli durumlarda görüntüleme, lezyonun derinliğini ve kök ucunu görmek için kritik bilgi sağlar.

Kök kanalının veya pulpanın etkilenip etkilenmediğini anlamak için canlılık testleri ve ısırma testleri yapılabilir. Bazı çürükler gözle fark edilmeyecek kadar erken dönemde olabilir; bu yüzden kontrol muayeneleri sessiz ilerleyen lezyonları yakalamada avantaj sağlar. [1]

Görüntüleme ve testler hangi durumda neden istenir?

Diş röntgenleri, muayenede görülmeyen hasarları yakalamak için kullanılır. Hangi tip görüntülemenin gerekli olduğu; kişinin yaşı, mevcut şikayetleri, çürük riski ve diş eti durumuna göre değişir. Bu nedenle ‘herkese aynı aralıkla röntgen’ yaklaşımı doğru değildir. [23]

Diş aralarında çürük şüphesi varsa, temas bölgelerini daha iyi gösteren görüntüler tercih edilebilir. Kök ucu lezyonu veya kanal içi sorun düşünüldüğünde ise kökün tamamını gösteren görüntüler gerekebilir. Klinik kılavuzlar, bazı durumlarda farklı açılardan seçilmiş görüntülerle bireyselleştirilmiş bir plan yapılmasını önerir. [24]

Endodontik (kanal) vakalarda üç boyutlu görüntüleme (CBCT) her zaman ilk seçenek değildir; çoğu zaman standart görüntüler yeterlidir. CBCT; karmaşık kanal anatomisi, kırık şüphesi veya inatçı lezyon gibi seçilmiş durumlarda, klinik fayda bekleniyorsa düşünülür. [25]

Üç boyutlu görüntüleme düşünülüyorsa, gereksiz radyasyon maruziyetinden kaçınma ilkesi (ALARA) gözetilmelidir. [26]

Kök ucu bölgesindeki lezyonlarda tedavi sonrası iyileşmeyi değerlendirmek için belirli aralıklarla kontrol gerekebilir. Bir kılavuz, tedavi tamamlandıktan sonra yaklaşık bir yıl civarında kontrol röntgeni alınmasını; sonraki izlemi ise klinik bulgulara göre planlamayı önerir. [20]

Tedavi Seçimini En Çok Etkileyen 7 Faktör

Dişte lezyon tedavisi ‘tek doğru’ ile ilerlemez. Aynı lezyon farklı kişilerde farklı yaklaşım gerektirebilir. Diş hekimi planı oluştururken genellikle aşağıdaki başlıkları birlikte değerlendirir:

• Lezyonun türü (çürük, aşınma, kök ucu lezyonu vb.).
• Lezyonun derinliği ve yayılımı.
• Dişin canlılığı (pulpaya ulaşıp ulaşmadığı).
• Dişin kırılma riski ve kalan sağlam doku miktarı.
• Diş eti ve kemik desteğinin durumu.
• Kişinin çürük/aşınma riski ve alışkanlıkları.
• Ağrı, enfeksiyon bulgusu ve aciliyet düzeyi.

Diş Lezyonu Tedavisi Nasıl Yapılır?

Dişte lezyon tedavisi basamaklı bir yaklaşımdır. Amaç, hasarlı dokunun ilerlemesini durdurmak, enfeksiyon varsa kontrol altına almak ve dişi temizlenebilir, işlevsel bir hale getirmektir. Bazı lezyonlar korunma ve davranış değişikliğiyle yönetilebilirken, bazıları restoratif veya endodontik işlem gerektirir.

Erken çürükte koruyucu yaklaşım

Çürük mine ile sınırlıysa, diş hekimi yüzeyin yeniden mineral kazanmasını destekleyen koruyucu uygulamalar önerebilir. Flor içeren profesyonel uygulamaların çürük gelişimini azaltabildiği, sistematik derlemelerde gösterilmiştir. [10]

Bu aşamada en kritik nokta, şekerli atıştırma sıklığını azaltmak ve düzenli temizlik alışkanlığını oturtmaktır. Günlük bakım düzelmeden yapılan işlem, yalnızca geçici bir koruma sağlar. [3]

Dolgu ile onarım

Lezyon bir boşluk (kavite) oluşturduysa genellikle dolgu gerekir. Dolgu işlemi, bozulmuş dokunun temizlenmesi ve boşluğun uygun bir materyalle doldurulması mantığına dayanır. Dolgular yalnızca çürük için değil; kırık veya aşınmaya bağlı doku kayıplarını onarmak için de kullanılabilir. [7]

Dolgu yapılacak lezyonun sınırları iyi belirlenmezse, kenar sızıntısı veya tekrarlayan çürük riski artabilir. Bu nedenle işlem kadar, kişiye uygun temizlik planı ve takip de önemlidir. [2]

Kaplama ve restoratif güçlendirme

Lezyon çok genişse veya dişin duvarları zayıfladıysa, dişi dışarıdan saran restoratif uygulamalar gündeme gelebilir. Buradaki hedef, çatlak riskini azaltmak ve çiğneme kuvvetlerini daha dengeli dağıtmaktır. Hangi seçeneğin uygun olduğu, kalan sağlam diş dokusu ve dişin yük taşıma durumu üzerinden belirlenir.

Kanal tedavisi

Çürük veya çatlak pulpayı etkilediğinde, yani dişin içindeki canlı doku iltihaplandığında veya enfekte olduğunda kanal tedavisi gündeme gelir. Pulp enfeksiyonu; çürük, diş eti hastalığı, çatlak-kırık veya diş apsesi gibi nedenlerle gelişebilir. [5]

Kanal tedavisinin amacı kök kanal sistemindeki bakterileri uzaklaştırmak, kanalı doldurup sızdırmaz hale getirmek ve dişi ağızda tutmaktır. Bir kamu sağlık kaynağında, kök kanal tedavisi yapılan dişlerin yaklaşık 10’da 9’unun 10 yıla kadar ağızda kalabildiği bildirilmiştir. [6]

Diş eti ve çevre dokuda lezyonlarda yaklaşım

Diş eti hastalığı eşlik ediyorsa, yalnızca ‘dişi onarmak’ yeterli olmayabilir. Kanama ve şişlik, iltihabın kontrol edilmesini gerektirir. Plak birikiminin azaltılması ve profesyonel temizlik, diş eti bulgularını iyileştirmede temel basamaklardandır. [14]

Apikal cerrahi ve seçilmiş durumlar

Bazı olgularda kanal tedavisine rağmen kök ucunda inatçı bir lezyon devam edebilir. Bu durumda kanal tedavisinin yenilenmesi veya kök ucu bölgesine yönelik cerrahi müdahale seçenekleri değerlendirilir. Hangi yolun seçileceği; lezyonun boyutu, dişin restoratif durumu ve hastanın genel riskleri birlikte ele alınarak belirlenir.

Diş çekimi

Diş dokusu geri döndürülemeyecek ölçüde yıkıma uğradıysa veya enfeksiyon kontrol altına alınamıyorsa çekim gündeme gelebilir. Bu karar, yalnızca ağrıyı hızlı kesmeye odaklanmadan; dişi ağızda tutmanın mümkün olup olmadığına göre verilmelidir. Enfekte bir dişte kanal tedavisi yapılmadığında çekime ihtiyaç doğabileceği özellikle vurgulanır. [5]

Tedavi Sonrası İyileşme Sürecinde Neler Beklenir?

İyileşme süresi yapılan işleme göre değişse de, birçok girişimden sonra birkaç gün sürebilen hassasiyet normal kabul edilir. Özellikle kanal tedavisi sonrası dişin ‘sızlıyor’ gibi hissettirmesi sık görülür; bu durum çoğu kişide kısa sürede azalır. [6]

Ağrı yönetimi için, hekim uygun görürse reçetesiz ağrı kesiciler kullanılabilir ve sert gıdalara bir süre ara vermek rahatlatıcı olur. Tedavi sonrası şişlik veya ağrı giderek artıyorsa, yeniden değerlendirme gerekir. [6]

İyileşmeyi desteklemek için pratik öneriler:

• İlk 24-48 saatte çok sert ve yapışkan gıdalardan kaçının.
• Hassasiyet varsa ılık-yumuşak gıdaları tercih edin.
• Temizlikten vazgeçmeyin; ancak ilgili bölgede nazik hareket edin.
• Hekimin önerdiği kontrol randevularını aksatmayın.

Kök ucu lezyonlarında radyografik iyileşme her zaman hızlı olmayabilir. Bazı yayınlarda tam radyografik iyileşme için beklenen sürenin birkaç yıla uzayabildiği, hatta 4-5 yıla kadar çıkabildiği belirtilir. [27]

Bu nedenle kontrol randevularında yalnızca röntgen değil, klinik bulgular da birlikte değerlendirilir. Tedavi tamamlandıktan sonra yaklaşık bir yıl civarında kontrol röntgeni planlanması, kılavuzlarda sık vurgulanan bir yaklaşımdır. [20]

Erozyon riski yüksek kişilerde asidik bir maruziyet sonrası fırçalamayı hemen yapmak yerine, asit etkisinin azalması için bir süre beklemek önerilebilir. Bazı klinik bilgilendirme dokümanları bir saate kadar beklemeyi önerir. [19]

Buna karşılık, kamu kılavuzları zamanlamanın herkes için kritik olmadığını ve kanıtların sınırlı olduğunu belirtir. [18]

Kontrollü bir çalışmada, asidik bir etki sonrası fırçalamayı geciktirmek yerine fırçalamayı asit maruziyetinden önce yapmanın sert doku kaybını azaltabildiği gösterilmiştir. Diş aşınması öykünüz varsa, kişisel planı diş hekiminizle birlikte netleştirmek en doğru yaklaşımdır. [17]

Dişte Lezyon Tedavi Edilmezse Ne Olabilir?

Tedavi edilmeyen lezyonlar zamanla derinleşebilir. Çürük pulpaya ulaştığında enfeksiyon gelişebilir ve bu enfeksiyon kök ucuna ilerleyerek apseye dönüşebilir. Diş apsesinde şiddetli ağrı, yüz-çene şişliği ve ateş gibi bulgular görülebilir. [13]

Enfeksiyonun yayılması bazı durumlarda ağız açmada zorlanma, yutma veya nefes alma güçlüğü gibi daha ciddi belirtilerle seyredebileceği için, bu bulgular ertelenmemelidir. [13]

Dünya genelinde ağız hastalıkları çok yaygındır ve büyük kısmı önlenebilir olmasına rağmen milyarlarca kişiyi etkiler. [11]

Küresel verilerde, tedavi edilmemiş diş çürüğünün çok yaygın olduğu ve milyarlarca kişiyi etkilediği raporlanır. Bu tablo, erken tanı ve basit koruyucu adımların ne kadar önemli olduğunu gösterir. [12]

Dişte Lezyon Oluşumunu Azaltmak İçin Net Adımlar

Lezyon riskini azaltmak için ‘çok şey yapmak’ değil, birkaç doğru alışkanlığı istikrarlı biçimde sürdürmek gerekir. Aşağıdaki adımlar, güvenilir kurumların ortak önerilerinin günlük hayata çevrilmiş halidir.

• Günde 2 kez florlu diş macunu ile dişlerinizi fırçalayın.
• Her fırçalamada süreyi yaklaşık 2 dakika tutun.
• Diş aralarını günde 1 kez temizleyin (diş ipi veya uygun arayüz fırçası).
• Diş fırçanızı 3-4 ayda bir, kıllar bozulduysa daha erken değiştirin.
• Şekerli yiyecek ve içecekleri özellikle sık aralıklarla tüketmeyin; atıştırma sayısını azaltın.
• Asidik içecekleri gün içine yaymak yerine mümkünse öğünlerle sınırlayın.
• Ağız kuruluğu yaşıyorsanız bunu muayenede mutlaka paylaşın.

Günde iki kez fırçalama ve diş aralarını günlük temizleme önerileri, ulusal sağlık kurumlarının ağız hijyeni rehberlerinde açık şekilde yer alır. [3]

Her fırçalamada sürenin yaklaşık 2 dakika olması önerisi de ağız bakım rehberlerinde net biçimde belirtilir. [4]

Yumuşak kıllı bir fırçayla nazik fırçalama ve fırçayı düzenli aralıklarla değiştirme, diş eti hizasında aşınma riskini azaltmaya da yardımcı olur. [15]

Asidik içeceklerin en sık ‘sağlıksız’ asit kaynağı olduğu ve tüketim sıklığının aşınma riskini artırabileceği, kanıta dayalı koruyucu rehberlerde vurgulanır. [9]

Günlük bakımda sık yapılan 8 hata

Lezyonların tekrarını azaltmak için yapılması gerekenler kadar, sık yapılan hataları düzeltmek de önemlidir. Aşağıdaki hatalar, özellikle çürük dışı lezyonları ve hassasiyeti artırabilir:

• Fırçayı çok bastırmak ve diş eti hizasında ileri-geri sert hareket yapmak.
• Fırçalamayı 20-30 saniyede bitirip tüm yüzeyleri temizlemeden bırakmak.
• Diş arası temizliğini tamamen atlamak.
• Gün içinde sık sık şekerli içecek yudumlamak.
• Asidik içecekleri ağızda bekletmek veya uzun süre yudumlamak.
• Diş sıkma/gıcırdatma şüphesini paylaşmamak.
• Ağız kuruluğunu ‘normal’ sayıp değerlendirmemek.
• Ağrı geçince kontrole gitmeyi ertelemek.

Çocuklar ve Yaşlılarda Dişte Lezyon Konusu Neden Farklıdır?

Çocuklarda çürük, hem ağrıya hem de beslenme ve uyku düzeninde bozulmaya neden olabildiği için önemlidir. Ayrıca süt dişlerindeki çürükler, bakım alışkanlığı oturmadan hızlı ilerleyebilir. Düzenli kontrol ve aile desteği, lezyonların erken yakalanmasında belirleyicidir. [22]

İleri yaşta diş eti çekilmesiyle kök yüzeyleri açığa çıkabilir. Kök yüzeyi çürükleri, mineye göre daha hızlı ilerleyebildiği için erken yakalanmalıdır. Çoklu ilaç kullanımı ve ağız kuruluğu, hem çürük hem de yumuşak doku sorunları için zemin hazırlayabilir. [16]

Ne Zaman Acil Değerlendirme Gerekir?

Dişte lezyon her zaman acil değildir; ancak bazı bulgular ‘bekleyelim geçer’ denmeyecek kadar önemlidir. Aşağıdaki durumlarda gecikmeden bir diş hekimine başvurmak gerekir:

• Yüz/çene şişliği veya hızla artan şişlik.
• Ateş, titreme, belirgin halsizlik.
• Ağız açmada zorlanma.
• Yutma güçlüğü veya nefes darlığı.
• Şiddetli zonklayıcı ağrı ve ağrı kesiciye rağmen rahatlamama.

Bu bulgular diş apsesi gibi bir enfeksiyonla uyumlu olabilir. [13]

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• [1] National Institute of Dental and Craniofacial Research (NIDCR) – Tooth Decay – https://www.nidcr.nih.gov/health-info/tooth-decay
• [2] NHS – Tooth decay – https://www.nhs.uk/conditions/tooth-decay/
• [3] National Institute of Dental and Craniofacial Research (NIDCR) – Oral Hygiene – https://www.nidcr.nih.gov/health-info/oral-hygiene
• [4] NHS – How to keep your teeth clean – https://www.nhs.uk/live-well/healthy-teeth-and-gums/how-to-keep-your-teeth-clean/
• [5] NHS – Root canal treatment – https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/root-canal-treatment/
• [6] NHS 111 Wales – Root canal treatment (How it is done, recovery, outcomes) – https://111.wales.nhs.uk/rootcanaltreatment/
• [7] Sussex Community NHS Foundation Trust – Dental fillings (patient leaflet) – https://www.sussexcommunity.nhs.uk/patients-and-visitors/resources/patient-resources/dental-fillings
• [8] Ceruti P. Non carious cervical lesions. A review. J Dent. 2006. (PubMed) – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16495872/
• [9] UK Government/NHS England – Delivering better oral health: Chapter 7 (Tooth wear) – https://www.gov.uk/government/publications/delivering-better-oral-health-an-evidence-based-toolkit-for-prevention/chapter-7-tooth-wear
• [10] Cochrane – Fluoride varnishes for preventing dental caries in children and adolescents – https://www.cochrane.org/evidence/CD002279_fluoride-varnishes-preventing-dental-caries-children-and-adolescents
• [11] World Health Organization (WHO) – Oral health fact sheet – https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/oral-health
• [12] World Health Organization (WHO) – Oral health data portal (key figures) – https://www.who.int/data/gho/data/themes/oral-health-data-portal
• [13] NHS – Dental abscess – https://www.nhs.uk/conditions/dental-abscess/
• [14] NHS – Gum disease – https://www.nhs.uk/conditions/gum-disease/
• [15] Mayo Clinic – Oral health: A window to your overall health – https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/in-depth/dental/art-20047475
• [16] National Institute on Aging (NIH) – Taking Care of Your Teeth and Mouth – https://www.nia.nih.gov/health/teeth-and-mouth/taking-care-your-teeth-and-mouth
• [17] Wiegand A, et al. Toothbrushing before or after an acidic challenge to minimize tooth wear. J Dent. 2008. (PubMed) – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18435369/
• [18] UK Government/NHS England – Delivering better oral health: Chapter 8 (Oral hygiene) – https://www.gov.uk/government/publications/delivering-better-oral-health-an-evidence-based-toolkit-for-prevention/chapter-8-oral-hygiene
• [19] Royal Devon University Healthcare NHS Foundation Trust – Tooth wear leaflet (PDF) – https://www.royaldevon.nhs.uk/media/w0rps5lp/tooth-wear-leaflet-ap.pdf
• [20] Mahasneh SA, et al. Guidelines on radiographic imaging as part of root canal treatment. Int Endod J. 2018. – https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/iej.12857
• [21] Bürklein S, et al. Effectiveness of root canal instrumentation for apical periodontitis: systematic review and meta-analysis. Int Endod J. 2023. (PubMed) – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35670625/
• [22] NIDCR – Dental Caries (Tooth Decay) Data & Statistics – https://www.nidcr.nih.gov/research/data-statistics/dental-caries
• [23] American Dental Association (ADA) – X-rays/Radiographs – https://www.ada.org/resources/ada-library/oral-health-topics/x-rays-radiographs
• [24] ADA/FDA – Dental Radiographic Examinations: Recommendations for Patient Selection – https://www.fda.gov/media/84818/download
• [25] Patel S, et al. ESE position statement: Use of CBCT in Endodontics. 2019. (PubMed) – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31301231/
• [26] American Dental Association (ADA) – ALARA (As Low As Reasonably Achievable) (PDF) – https://www.ada.org/enmember-center/oral-health-topics/~/media/0666B35FBAFF4459814E5E635142638A.ashx
• [27] Almeida CN, et al. Twelve-month healing rates after endodontic therapy in teeth with periapical lesions. 2024. (PMC) – https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12331162/

...

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.