Akantozis Nigrikans Nedir? Nedenleri ve Tedavisi

Akantozis nigrikans, genellikle koltuk altlarında, boyunda veya kasıkta görülen kuru, koyu renkli cilt lekelerinin adıdır. Altta yatan bir durumun belirtisi olabileceğinden, bir pratisyen doktor tarafından kontrol edilmesi gerekmektedir.

Akantozis Nigrikans, çoğunlukla boyun, koltuk altı ve kasık gibi cilt kıvrımlarında ortaya çıkan, rengin koyulaştığı ve yüzeyin kadifemsi-kalın bir doku kazandığı bir cilt bulgusudur. Çoğu kişi bunu “kirlenme” gibi algılasa da, aslında derinin yapısında gelişen bir değişikliktir ve yıkamakla kaybolmaz. [¹]

Akantozis Nigrikans tek başına tehlikeli ya da bulaşıcı bir durum değildir; ancak sık görülen formu insülin direnciyle ilişkili olduğundan prediyabet ve tip 2 diyabet riski açısından önemli bir uyarı işareti olabilir. Daha nadir olan hızlı başlayan ve yaygın ilerleyen formlarda ise ilaç etkisi, hormon bozuklukları veya bazı iç organ hastalıkları gibi farklı nedenler gündeme gelebilir. [²]

Akantozis Nigrikans Nasıl Bir Görünüme Sahiptir?

Tipik olarak simetrik dağılan, sınırları çok keskin olmayan koyu kahverengi ya da siyaha yakın plaklar görülür. Yüzeyde kadifemsi bir doku, zamanla artan kalınlaşma ve bazen küçük kabarıklıklar eşlik edebilir. En sık yerleşim boyun arka kısmı (ense kökü), koltuk altı ve kasıktır; daha az sıklıkla dirsek, diz, eklem üstleri, göbek çevresi ve meme altı gibi bölgeler de tutulabilir. [¹]

Şikâyetler kişiden kişiye değişir. Bazı kişilerde sadece renk koyulaşması varken bazı kişilerde kalınlaşma belirgindir. Terlemeye ve sürtünmeye açık alanlarda hassasiyet, hafif kaşıntı ve koku artışı görülebilir; deri etiketleri eşlik edebilir. [⁴]

Akantozis Nigrikans’a Sahip Olup Olmadığınızı Kontrol Edin

Akantozis nigrikans’ın ana belirtisi, normalden daha koyu ve kalın cilt lekeleridir.

Bu lekeler vücudun herhangi bir yerinde ortaya çıkabilir.

Lekeler kuru olup kadife benzeri bir hissiyata sahiptir.

En yaygın olarak koltuk altı, boyun veya kasık gibi cilt kıvrımlarında görülürler.

Bazı kişilerde bu lekeler üzerinde minik et benleri (cilt etiketleri) de bulunmaktadır.

Lekeler genellikle başka herhangi bir belirti olmadan yavaşça ortaya çıkar.

Bazen cilt kaşıntılı olabilir.

Acil olmayan durumlar için öneri:

Eğer şunlara sahipseniz bir pratisyen doktora başvurun:

• Cildinizde yeni koyu lekeler
• Emin olmadığınız herhangi bir cilt değişikliği

Randevunuzda Neler Oluyor

Akantozis nigrikans genellikle zararsız olsa da, ciltteki herhangi bir değişikliği kontrol ettirmek en iyisidir.

Nadiren, bu daha ciddi bir şeyin, örneğin kanserin belirtisi olabilir.

Bir pratisyen doktor cildinize bakarak genellikle akantozis nigrikans olup olmadığını belirleyebilir.

Lekelere neyin sebep olduğunu öğrenmek için bazı testlere ihtiyaç duyabilirsiniz.

Akantozis Nigrikans’ın Nedenleri

Akantozis nigrikans’ın en yaygın nedeni aşırı kilolu olmaktır.

Diğer nedenler şunlardır:

• Tip 2 diyabet
• Hormon seviyelerini etkileyen durumlar – Cushing sendromu, polikistik over sendromu veya tiroidin yetersiz çalışması gibi
• Belli ilaçların kullanılması – steroidler veya doğum kontrol hapı gibi hormon tedavileri dahil
• Nadiren, kanser – genellikle mide kanseri
• Nadiren, ebeveynlerden kalıtsal olarak geçen hatalı bir gen Bazen hiçbir başka durumu olmayan sağlıklı insanlarda akantozis nigrikans görülür. Bu, siyah veya kahverengi tenli insanlarda daha yaygındır.

Akantozis Nigrikans Neden Olur?

Akantozis Nigrikans farklı mekanizmalarla ortaya çıkabilen bir bulgudur. Klinikte en sık neden insülin direnci ve buna eşlik eden hiperinsülinemidir. Bunun dışında obezite, bazı endokrin hastalıklar, bazı ilaçlar, nadiren genetik nedenler ve daha nadir olarak malign süreçler söz konusu olabilir. [¹]

İnsülin Direnci: En Sık Görülen Mekanizma

İnsülin direncinde kas, yağ ve karaciğer hücreleri insülinin glukozu hücre içine alma etkisine daha az yanıt verir. Pankreas bu direnci telafi edebilmek için daha fazla insülin salgılar ve zaman içinde kandaki insülin düzeyi yükselir. Yüksek insülinin, IGF reseptörleri üzerinden cilt hücrelerinde büyümeyi tetikleyerek epidermiste kalınlaşmaya yol açabildiği öne sürülür. [³]

Bu yüzden Akantozis Nigrikans, çoğu zaman ‘insülin direncinin ciltteki izi’ olarak tarif edilir. Özellikle boynun arka kısmında yeni başlayan kadifemsi koyulaşma, metabolik risk değerlendirmesi için iyi bir fırsat sunabilir. [¹]

Obezite: Hem Metabolik Hem Mekanik Etki

Kilo fazlalığı insülin direncini güçlendirir ve cilt kıvrımlarında sürtünmeyi artırır. Sürtünme ve nem, cilt yüzeyinin daha hızlı kalınlaşmasına ve koyulaşmanın daha belirgin görünmesine katkıda bulunabilir. [¹¹]

Prediyabet ve Tip 2 Diyabet ile Bağlantı

Akantozis Nigrikans saptanan kişilerde glukoz metabolizması açısından tarama düşünülmesi yaygın bir yaklaşımdır. Çünkü tip 2 diyabet çoğu zaman yıllarca insülin direnci zemininde gelişir ve bu dönemde kişinin belirgin bir şikâyeti olmayabilir. [¹]

A1C testi, ortalama kan şekerini son 2-3 aylık döneme yayarak yansıtır. Bu nedenle A1C hem taramada hem de takipte pratik bir ölçüttür. [⁶]

A1C’nin %5,7-%6,4 aralığında olması prediyabet aralığıdır; %6,5 ve üzeri ise (doğrulama ile) diyabet lehine kabul edilir. [⁵]

Açlık plazma glukozunda 100-125 mg/dL prediyabet, 126 mg/dL ve üzeri ise (doğrulama ile) diyabet aralığıdır. 75 g OGTT’de 2. saat glukozunun 140-199 mg/dL aralığı bozulmuş glukoz toleransı olarak değerlendirilir. [⁷]

Hormonal Bozukluklar

PCOS, Cushing sendromu, hipotiroidi ve akromegali gibi durumlar insülin direncini artırarak veya büyüme faktörleri üzerinden ciltte kalınlaşmayı tetikleyerek Akantozis Nigrikans ile uyumlu bulgulara yol açabilir. [¹]

İlaçlarla İlişkili Akantozis Nigrikans

Bazı ilaçlar metabolizma veya hormonal eksenler üzerinden Akantozis Nigrikans benzeri değişiklikleri tetikleyebilir. İlaç değişimi ya da doz ayarı gerekiyorsa bu karar sadece hekim tarafından verilmelidir. [²]

Malign Akantozis Nigrikans

Nadir de olsa, ani başlayan ve hızla ilerleyen Akantozis Nigrikans bazı iç organ tümörleriyle ilişkili paraneoplastik bir tablo olabilir. [¹²]

Akantozis Nigrikans Ne Zaman Dikkat Gerektirir?

Aşağıdaki bulgular, daha kapsamlı bir değerlendirmeyi gerektirebilecek kırmızı bayraklar olarak kabul edilir. [²]

Bulgular	Neden Önemli?	Pratik Yaklaşım
Ani başlangıç ve haftalar içinde hızlı yayılım	Atipik nedenler daha olası olur.	Dermatoloji ve dahiliye değerlendirmesi.
Kilo fazlalığı olmadan ortaya çıkması (özellikle 40 yaş üstü)	Malignite değerlendirmesi gündeme gelebilir.	Ayrıntılı öykü ve muayene.
Ağız içi/mukoza tutulumu	Atipik süreç olasılığı artar.	Gecikmeden hekim değerlendirmesi.
Şiddetli kaşıntı, ağrı, çatlama veya ülserleşme	Ayırıcı tanı gerekir.	Muayene; gerekirse biyopsi.
Belirgin sistemik belirtiler (ani kilo kaybı vb.)	Altta yatan ciddi hastalık olasılığı artar.	Hedefe yönelik tetkik.

Akantozis Nigrikans Tanısı Nasıl Konur?

Tanı çoğunlukla muayene ile konur. Altta yatan nedeni değerlendirmek için A1C, açlık glukozu ve uygun olguda OGTT gibi testler istenebilir. [⁵]

Akantozis Nigrikans’ın Tedavisi

Bir pratisyen doktor akantozis nigrikans’a neyin sebep olduğunu anladığında, en iyi tedaviyi önerebilir.

Neden tedavi edildiğinde lekeler zamanla solmaya başlamalıdır.

Eğer aşırı kiloluysanız, bir pratisyen doktor kilo vermenizi önerebilir.

Nedenine bağlı olarak, ayrıca şunları önerebilirler:

• Hormonlarınızı dengelemek için ilaç
• İnsülin seviyelerinizi dengelemek için ilaç
• Lekelere neden olan ilaçtan başka bir ilaca geçiş yapma Lekelerin kendisi için spesifik bir tedavi yoktur. Bir cilt uzmanı (dermatolog) lekelerin görünümünü iyileştirmek için tedaviler önerebilir, ancak genellikle öncelikle nedeni bulmak ve tedavi etmek önerilir.

Akantozis Nigrikans tedavisinin ana hedefi altta yatan nedeni düzeltmektir. Prediyabet riskinde yaşam tarzı müdahaleleri için sık kullanılan hedefler: yaklaşık %7 kilo kaybı ve haftada en az 150 dakika orta şiddette fiziksel aktivitedir. [⁸]

Diabetes Prevention Program ve ilgili bulgular, düzenli aktivite ve kilo kaybının tip 2 diyabet riskini azaltabildiğini göstermiştir. [⁹]

Evde Günlük Bakım: 7 Maddelik Pratik Plan

Bu adımlar tıbbi tedavinin yerine geçmez; tahrişi azaltıp cilt bariyerini desteklemeye yardımcı olur. [²]

1. Bölgeyi nazikçe temizleyin, sert ovmayın.
2. Duş sonrası bölgeyi tamamen kurulayın.
3. Nefes alan kumaşları tercih edin.
4. Sürtünmeyi artıran dar kıyafetlerden kaçının.
5. Terleme sonrası kıyafet değişimini geciktirmeyin.
6. Yeni ürünleri önce küçük bir alanda deneyin.
7. Kızarıklık/yanma/akıntı olursa hekim değerlendirmesi alın.

Akantozis Nigrikans Hakkında Sık Sorulan Sorular

Akantozis Nigrikans bulaşıcı mı?

Hayır, enfeksiyon değildir ve bulaşmaz. [¹]

Akantozis Nigrikans diyabet demek mi?

Kesin değil; ama prediyabet/tip 2 diyabet için tarama gerekebilir. [¹]

Prediyabet aralığı nedir?

A1C %5,7-%6,4 veya açlık glukozu 100-125 mg/dL aralığı prediyabet lehine değerlendirilir. [⁵]

Hızlı yayılırsa ne olur?

Nadir de olsa atipik/malign nedenler açısından hekim değerlendirmesi gerekir. [¹²]

Ne kadar egzersiz yapmalıyım?

Hedef: haftada en az 150 dakika orta şiddette fiziksel aktivite. [⁸]

Kaynaklar

• [1] Brady MF, et al. Acanthosis Nigricans. StatPearls (NCBI Bookshelf, NIH). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431057/
• [2] DermNet New Zealand. Acanthosis nigricans. https://dermnetnz.org/topics/acanthosis-nigricans
• [3] Cruz PD Jr, Hud JA Jr. Proposed mechanism for acanthosis nigricans. J Invest Dermatol. 1992. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022202X9290324W
• [4] Hermanns-Lê T, Scheen A, Piérard GE. Acanthosis nigricans & insulin resistance. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15186199/
• [5] American Diabetes Association (ADA). Diabetes Diagnosis & Tests. https://diabetes.org/about-diabetes/diagnosis
• [6] CDC. Diabetes Testing. https://www.cdc.gov/diabetes/diabetes-testing/index.html
• [7] NIDDK. Diabetes Tests & Diagnosis. https://www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/tests-diagnosis
• [8] NIDDK. Diabetes Prevention Program (DPP). https://www.niddk.nih.gov/about-niddk/research-areas/diabetes/diabetes-prevention-program-dpp
• [9] Knowler WC, et al. N Engl J Med. 2002. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11832527/
• [10] USPSTF. Prediabetes and Type 2 Diabetes: Screening. https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation-topics/uspstf-a-and-b-recommendations
• [11] DermNet. Obesity and the skin. https://dermnetnz.org/topics/obesity-and-the-skin
• [12] Popa ML, et al. Oncol Lett. 2019. https://www.spandidos-publications.com/10.3892/ol.2018.9736

...

Yasal Uyarı ve Sorumluluk Reddi: Bu blogda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayınlandığı tarihteki mevcut bilimsel verilere dayanarak hazırlanmıştır. Söz konusu bilgiler, profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili herhangi bir soru, endişe veya ihtiyaç durumunda, lütfen bir doktora ya da yetkin bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Bu blogda sunulan bilgilerin kullanımı tamamen okuyucunun sorumluluğundadır. Blog sahibi, yazarlar veya bağlı kuruluşlar, bu içeriklerin doğruluğu, güncelliği veya eksiksizliği konusunda herhangi bir garanti vermez ve bu bilgilerin kullanımından kaynaklanabilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir zarar veya kayıptan sorumlu tutulamaz. Sağlık durumunuza ilişkin kararlar almadan önce, mutlaka bir sağlık uzmanına danışmanız gerektiğini unutmayınız. Bu blog, tıbbi bir hizmet sunmamakta olup yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır.